کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سال‌های پایانی و شهادتنجف (غریین)، بیرون کوفه

خاکسپاری پنهانی در نجف

شب ۲۱ رمضان ۴۰ ق، پس از درگذشت۲۸ ژانویه ۶۶۱ معلی حدود ۶۳ سالهتاریخ مورد اختلاف

به وصیت خودش، حسن و حسین و چند تن از نزدیکان او را شبانه و پنهانی در زمینی بیرون کوفه، جایی که امروز نجف است، به خاک سپردند تا خوارج و دشمنان به قبر دست نیابند. بنا بر روایت شیعه، جای قبر پنهان ماند تا امام صادق آن را به چند تن از یاران خود نشان داد؛ زمان آشکار شدن قبر را به دوران سفاح یا منصور عباسی نسبت داده‌اند. آنجا بعدها زیارتگاه شد. منابع کهن دیگر جاهای دیگری، مانند مسجد یا کاخ فرمانداری کوفه، را هم گفته‌اند. ابن‌ملجم پس از درگذشت علی قصاص شد.

دیدگاه‌های دیگر دربارهٔ تاریخ:
  • جاهای دیگری هم در گزارش‌های کهن آمده است: مسجد کوفه، رحبه، کاخ فرمانداری، یا بردن پیکر به مدینه (ابن‌سعد، مسعودی و دیگران)
  • آشکار شدن قبر در زمان سفاح (۱۳۲ تا ۱۳۶ ق) یا منصور (۱۳۶ تا ۱۵۸ ق) (ویکی‌شیعه)

دیدن روی خط زمان

از این رخداد سخنی در «تمام نهج البلاغه» نیامده است؛ آن را برای پیوستگیِ داستان زندگی آورده‌ایم.