کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۳۶۸ دقیقه خواندن

دعای باران در خشکسالی

خطبه‌ای از امام (ع) برای خواستنِ باران

میان ۳۶ تا ۴۰ قکوفه (محتمل؛ در منابع نیامده)تاریخ تقریبی

خطبه و دعای نماز باران (استسقا)، در زمانی که خشکسالی مردم و چهارپایان را به تنگ آورده بود. امام خدا و پیامبر را می‌ستاید، گناهان را دلیل بسته‌شدن برکت‌ها می‌شمارد، با دعا و گریه باران فراوان و پربرکت می‌خواهد و از نادانی نادانان بیزاری می‌جوید. در هیچ منبعی نیامده این خشکسالی در کدام سال بود.

خطاب به: نمازگزاران نماز باران؛ مردم شهر

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۴۳، خطبهٔ ۱۱۵، حکمت ۴۷۲

بخش‌های این متن (۸)
  1. دعا و درود امام (ع) بر پیامبر (ص)
  2. سبب بریده شدن روزی از سوی خدای پاک
  3. دعای امام (ع) به درگاه خدای پاک برای فرود آمدن باران
  4. برشمردن برکت‌های بارانی که امام (ع) از خدای بلندمرتبه می‌خواهد
  5. درخواست بارانی از خدا که برکت‌هایش بندگان و چهارپایان را فرا گیرد
  6. پناه بردن امام (ع) به خدا از شرک و ستم و تهیدستی
  7. درخواست بارانِ انبوه و پربرکت از خدا برای بندگان و سرزمین‌ها
  8. درخواست باران از خدا و بیزاری جستن امام (ع) از کردار کم‌خردان

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

ستایش از آنِ خداست که نعمت‌ها را کامل می‌کند، اندوه را می‌زداید و جان‌ها را می‌آفریند. همان که آسمان‌ها را ستونِ کرسی (تخت فرمانروایی) خود، کوه‌ها را میخ‌های زمین، و زمین را بستری برای بندگان قرار داد. با عزت خود پایه‌های عرش را برپا کرد، با روشناییِ نورش پرتو خورشید را تاباند، و با پرتو آن، تاریکیِ شب را خاموش کرد؛ در حالی که فرشتگانش بر کرانه‌های آسمان‌هایند و حاملان عرش او، عرش را بر پشتِ خود می‌کشند. زمین را شکافت و چشمه‌ها روان کرد، ماه را روشن ساخت و ستارگان را درخشان؛ سپس جلوه کرد و چیره شد، آفرید و استوار ساخت، و برپا داشت و فرمانروایی کرد؛ پس بادِ تکبرِ گردن‌کشان در برابرش فروخوابید و نیازِ نیازمندان به درگاهش رو آورد.

الحمد للّه سابغ النّعم، و مفرّج الهمّ، و بارئ النّسم؛ الّذی جعل السّماوات لكرسیّه عمادا، و الجبال للأرض أوتادا، و الأرض للعباد مهادا؛ و أقام بعزّته أركان العرش، و أشرق بضوء نوره شعاع الشّمس، و أطفأ بشعاعه ظلمة الغطش؛ و ملائكته علی أرجائها، و حملة عرشه علی أمطائها. و فجّر الأرض عیونا، و القمر نورا، و النّجوم بهورا؛ ثمّ تجلّی فتمكّن، و خلق فأتقن، و أقام فهیمن؛ فخضعت له نخوة المستكبر، و طلبت إلیه خلّة المتمسكن.

منابع (۱)
  1. بجرة. فی هامش من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 528. عن نسخة من الكتاب.

دعا و درود امام (ع) بر پیامبر (ص)

خدایا! به جایگاه بلندت، پایگاه دست‌نیافتنی‌ات، بخشش کاملت و راه فراخت؛ از تو می‌خواهم که بر محمد و خاندان محمد درود فرستی؛ همان‌گونه که او فرمان‌بردارت شد و به پرستش تو فراخواند، به پیمان‌هایت وفا کرد، حکم‌هایت را اجرا کرد و از نشانه‌هایت پیروی کرد؛ بنده و پیامبر تو، امین تو بر پیمانت نزد بندگانت، برپادارندهٔ حکم‌هایت، پشتیبان کسی که از تو فرمان برد، و برندهٔ بهانهٔ کسی که نافرمانی‌ات کرد.

اللّهمّ فبدرجتك الرّفیعة، و محلّتك المنیعة، و فضلك السّابغ، و سبیلك الواسع؛ أسألك أن تصلّی علی محمّد و آل محمّد، كما دان لك و دعا إلی عبادتك، و أوفی بعهودك، و أنفذ أحكامك، و اتّبع أعلامك، عبدك و نبیّك، و أمینك علی عهدك إلی عبادك، و القائم بأحكامك، و مؤیّد من أطاعك، و قاطع عذر من عصاك.

خدایا! پس محمد (ص) را پربهره‌ترینِ کسانی قرار ده که به آنان سهمی از رحمتت داده‌ای، و شاداب‌ترینِ کسانی که چهره‌شان به بخشش‌های سرشارت درخشیده است، و در روز قیامت از همهٔ پیامبران به تو نزدیک‌تر، و از خشنودی‌ات بهره‌مندتر، و در بهشت‌هایت دارای بیشترین صف‌های امت؛ همان‌گونه که برای سنگ‌ها سجده نکرد، پای درختان به عبادت ننشست، شراب را حلال نشمرد و خون‌ها را ننوشید.

اللّهمّ فاجعل محمّدا صلّی اللّه علیه و آله أجزل من جعلت له نصیبا من رحمتك، و أنضر من أشرق وجهه بسجال عطیّتك، و أقرب الأنبیاء زلفة یوم القیامة عندك، و أوفرهم حظّا من رضوانك، و أكثرهم صفوف أمّة فی جنانك؛ كما لم یسجد للأحجار، و لم یعتكف للأشجار، و لم یستحلّ السّباء، و لم یشرب الدّماء.

منابع (۱)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 335 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 151 الحدیث 11. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 527 الحدیث 66. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 720. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 68. مرسلا.

بدانید زمینی که شما را بر دوش می‌کشد و آسمانی که بر سرتان سایه می‌اندازد، فرمان‌بردار پروردگارتان هستند. آن دو نه از سرِ دلسوزی برای شما، نه برای نزدیک شدن به شما و نه به امید خیری که از شما داشته باشند، برکت خود را به شما می‌بخشند؛ بلکه به سود رساندن به شما فرمان یافتند و فرمان بردند، و بر مرزهای مصلحت‌های شما گمارده شدند و پای آن ایستادند.

ألا و إنّ الأرض الّتی تقلّكم، و السّماء الّتی تظلّكم، مطیعتان لربّكم. و ما أصبحتا تجودان لكم ببركتهما توجّعا لكم، و لا زلفة إلیكم، و لا لخیر ترجوانه منكم؛ و لكن أمرتا بمنافعكم فأطاعتا، و أقیمتا علی حدود مصالحكم فقامتا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳
منابع (۱)
  1. تحملكم. ورد فی نسخة العام 400 ص 164. و نسخة ابن المؤدب ص 116.و نسخة نصیری ص 75. و نسخة الآملی ص 113. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 164. و نسخة الإسترابادی ص 185. و نسخة ابن شذقم ص 254. و نسخة ابن النقیب ص 120. و نسخة العام 550 ص 77 أ. و نسخة عبده ص 312. و متن مصادر نهج البلاغة ج 2 ص 317. و نسخة العطاردی ص 161.

سبب بریده شدن روزی از سوی خدای پاک

خدای برتر، هنگام کارهای بد، بندگانش را با کم شدن میوه‌ها، دریغ شدن برکت‌ها و بسته شدن گنجینه‌های خوبی‌ها می‌آزماید؛ تا توبه‌کننده توبه کند، دست‌کشنده از گناه دست بکشد، پندگیرنده پند بگیرد و بازایستنده از بدی بازایستد.

إنّ اللّه - تعالی - یبتلی عباده عند الأعمال السّیّئة بنقص الثّمرات، و حبس البركات، و إغلاق خزائن الخیرات؛ لیتوب تائب، و یقلع مقلع، و یتذكّر متذكّر، و یزدجر مزدجر.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳
منابع (۱)
  1. عزّ و جلّ. ورد فی سرور النفس ص 282 الرقم 841. مرسلا.

و خدای پاک، آمرزش‌خواهی را سبب سرازیر شدن روزی و رحمت بر آفریدگان قرار داده است؛ چنان‌که خدای شکست‌ناپذیر و بزرگ فرموده است: «اِسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کانَ غَفّاراً * یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْکُمْ مِدْراراً * وَ یُمْدِدْکُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ جَنّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ أَنْهاراً» از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده است؛ تا بارانِ آسمان را پی‌درپی بر شما بفرستد، و شما را با دارایی‌ها و پسران یاری کند، و برایتان باغ‌ها پدید آورد و نهرها جاری سازد.

و قد جعل اللّه - سبحانه - الاستغفار سببا لدرور الرّزق، و رحمة الخلق، فقال - عزّ و جلّ -:اِسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفّاراً * یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْكُمْ مِدْراراً * وَ یُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَلْ لَكُمْ جَنّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً .

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳
منابع (۲)
  1. ورد فی المصدر السابق.
  2. سورة نوح/ 11.

پس خدا رحمت کند کسی را که به پیشواز توبه‌اش برود، آمرزشِ خطایش را بخواهد و پیش از رسیدن مرگش بشتابد.

فرحم اللّه امرأ استقبل توبته، و استقال خطیئته، و بادر منیّته.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳

دعای امام (ع) به درگاه خدای پاک برای فرود آمدن باران

سپس امام (ع) دست‌هایش را بالا برد و فرمود:

[ثم رفع علیه السّلام یدیه فقال]

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳

خدایا! ما از زیر پرده‌ها و سرپناه‌ها، و پس از ناله و فریاد چهارپایان و کودکان، به سوی تو بیرون آمده‌ایم؛ مشتاقِ رحمت تو، امیدوار به بخشش و نعمت تو، و ترسان از عذاب و کیفرت.

اللّهمّ إنّا خرجنا إلیك من تحت الأستار و الأكنان، و بعد عجیج البهائم و الولدان، راغبین فی رحمتك، و راجین فضل نعمتك، و خائفین من عذابك و نقمتك.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳

خدایا! ما به سوی تو بیرون آمده‌ایم و از آنچه بر تو پوشیده نیست به خودت شکایت می‌کنیم؛ هنگامی که تنگناهای ناهموار ناچارمان کرده، خشک‌سالی‌های بی‌برکت ما را رانده، گرفتاری‌های سخت غافلگیرمان ساخته و خواسته‌های دشوار خسته‌مان کرده است. فتنه‌های طاقت‌فرسا بر ما درهم تنیده، بندهای خواری ما را گزیده، پیامدهای دروغ در میان ما ریشه دوانده، سال‌های خشک و لاغرکننده بر ما هجوم آورده، نشانه‌های باران به ما خلف وعده کرده، و برای اسب‌های فریادرس، تشنه و در طلب آب مانده‌ایم؛ پس تو امیدِ اندوهگین و برآورندهٔ خواستِ خواهش‌کننده بودی.

اللّهمّ إنّا خرجنا إلیك نشكو إلیك ما لا یخفی علیك، حین ألجأتنا المضائق الوعرة، و أجاءتنا المقاحط المجدبة، و فاجأتنا المحابس العسرة، و أعیتنا المطالب المتعسّرة، و تلاحمت علینا الفتن المستصعبة، و عضّتنا علائق الشّین، و تأثّلت علینا لواحق المین، و اعتكرت علینا حدابیر السّنین، و أخلفتنا مخایل الجود، و استظمأنا لصوارخ القود؛ فكنت الرّجاء للمبتئس، و البلاغ للملتمس.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۵نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳
منابع (۶)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 335 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 151 الحدیث 11. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 527 الحدیث 66. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 720. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 68. مرسلا.
  2. المحن. ورد فی
  3. ورد فی من لا یحضره الفقیه، و تهذیب الأحكام، و مصباح المتهجد، و مصباح الكفعمی، و المستدرك لكاشف الغطاء.
  4. حدائر. ورد فی ربیع الأبرار ج 1 ص 128 الحدیث 54. مرسلا.
  5. ورد فی من لا یحضره الفقیه، و تهذیب الأحكام، و مصباح المتهجد، و مصباح الكفعمی، و المستدرك لكاشف الغطاء
  6. الثّقة. ورد فی المصادر السابقة.

تو را می‌خوانیم هنگامی که مردم ناامید شده‌اند، ابر دریغ شده و چهارپایانِ چرنده نابود شده‌اند.

ندعوك حین قنط الأنام، و منع الغمام، و هلك السّوام.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۵

ای زنده و ای برپادارندهٔ هستی، به شمار درختان و ستارگان، و فرشتگانِ صف‌بسته، و ابرهای بازداشته شده!

یا حیّ یا قیّوم، عدد الشجر و النّجوم، و الملائكة الصّفوف، و العنان المكفوف.

منابع (۱)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 335 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 151 الحدیث 11. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 527 الحدیث 66. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 720. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 68. مرسلا.

خدایا! از تو می‌خواهیم که ما را ناامید برنگردانی، دلتنگ و افسرده بازنگردانی، به گناهانمان نگیری و به کارهایمان بازخواست نکنی. خدایا! بارانت، برکتت، روزی‌ات و رحمتت را بر ما بگستران؛ با ابری شکافته و پربارش، بهاری سیراب‌کننده و گیاهی شاداب و زیبا؛ بارشی ریزان و درشت‌قطره، زود و باشتاب.

اللّهمّ إنّا نسألك أن لا تردّنا خائبین، و لا تقلبنا واجمین، و لا تأخذنا بذنوبنا، و لا تؤاخذنا بأعمالنا. اللّهمّ انشر علینا غیثك، و بركتك، و رزقك، و رحمتك؛ بالسّحاب المنبعق، و الرّبیع المغدق، و النّبات المونق، سحّا وابلا، سریعا عاجلا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳
منابع (۴)
  1. و لا تخاطبنا. ورد فی نسخ النهج.
  2. و لا تقایسنا. ورد فی نسخ النهج. و ورد لا تعاقبنا فی نسخة العطاردی ص 162. عن نسخة مكتبة ممتاز العلماء فی لكهنو - الهند.
  3. (**) من: بالسّحاب. إلی: وابلا. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 115.
  4. ورد فی من لا یحضره الفقیه، و تهذیب الأحكام، و مصباح المتهجد، و مصباح الكفعمی، و فی الجعفریات ص 49. عن محمد، عن موسی، عن أبیه، عن أبیه، عن جده جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام.

خدایا! از سوی خود به ما بارانی بنوشان که زنده‌کننده، سیراب‌کننده، سبزه‌رویان، پربار و شیرآور، بخشنده، فرونشانندهٔ تشنگی، کامل، همیشگی، همگانی، پاکیزه، پربرکت، گوارا و خوش‌سرانجام باشد. با آن هرچه را از دست رفته است برویان، هرچه را مرده است زنده کن، هرچه را در راه است بیرون آور، و در روزی‌ها به ما گشایش ده. با رسیدن میوه‌ها بر بندگانت منّت بگذار، و با شکفتن شکوفه‌ها سرزمین‌هایت را زنده کن، و فرشتگان بزرگوار و پیام‌رسانت را گواه بگیر.

اللّهمّ و اسقنا سقیا منك محییة، مرویة، معشبة، محفلة، مفضلة، ناقعة، تامّة، دائمة، عامّة، طیّبة، مباركة، هنیئة، مریئة؛ تنبت بها ما قد فات، و تحیی بها ما قد مات، و تخرج بها ما هو آت، و توسّع لنا بها فی الأقوات؛ و امنن علی عبادك بینوع الثّمرة، و أحی بلادك ببلوغ الزّهرة، و أشهد ملائكتك الكرام السّفرة.

منابع (۴)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 335 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 151 الحدیث 11. مرسلا.
  2. ورد فی المصدرین السابقین.
  3. تخلف. ورد فی سرور النفس ص 283 الرقم 641. مرسلا.
  4. تردّ به ما قد فات. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 99. و نسخة نصیری ص 51. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 138. و نسخة الإسترابادی ص 154. و نسخة الصالح ص 172.

برشمردن برکت‌های بارانی که امام (ع) از خدای بلندمرتبه می‌خواهد

خدایا! به ما بارانی بنوشان که از آن تپه‌ها روان شوند، خمره‌ها پر شوند و جویبارها بجوشند.

اللّهمّ اسقنا سقیا تسیل منه الضّراب، و تملأ منه الحباب، و تفجّر منه الأنهار.

منابع (۲)
  1. الرّضاب. ورد فی أكثر المصادر. و لكن النص الموجود فی الصحیفة السجادیة و التی من المؤكد أنه نقل عن خطبة الإستسقاء لأمیر المؤمنین علیه السّلام أقرب إلی الصواب.
  2. ورد فی من لا یحضره الفقیه. و تهذیب الأحكام. و فی مصباح المتهجد ص 528 الحدیث 66. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 720. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 88 ص 316 الحدیث 4. من نوادر الراوندی. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 69. مرسلا. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 163 الحدیث 146. مرسلا. و ورد فی الصحیفة السجادیة ص 79 الدعاء 19. عن الإمام زین العابدین علیه السّلام. و لكن یبدو جلیا أنه روایة عن جده علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

خدایا! ابرهای رام را به ما بنوشان، نه ابرهای سرکش را؛ ابرهایی که ریزش فراوانشان پربرکت، بارششان گسترده، گیاهشان بالنده، کشتشان روینده، شاخه‌هایشان میوه‌دار، برگ‌هایشان شاداب، روزی‌هایشان فراوان و نشانه‌هایشان سرسبزکننده باشد، و با آبادانی و نیکی بر مردمشان روان شوند. با آن‌ها ناتوانانِ بندگانت را جان ببخش، سرزمین‌های مرده‌ات را زنده کن، روزیِ گسترده‌ات را با آن‌ها ارزانی دار، رحمتِ اندوخته‌ات را با آن‌ها بیرون آور، و هرکس از آفریدگانت را که دور افتاده است در بر بگیر. خدایا! به ما بارانی بنوشان که فریادرس، سرسبزکننده، فراگیر و غرّنده باشد؛ بارانی که درخشش آن پیاپی، آذرخش‌هایش شکافنده و ریزش‌هایش پرخروش باشد، و بخشش آن ریزان و بارشش شتابان. با آن، آفریدگان و چهارپایان را سیراب کن و جان ببخش، گرسنگیِ سخت را با آن برطرف ساز، کشت را با آن برویان، پستانِ دام‌ها را با آن پرشیر کن، و با آن نیرویی بر نیرویمان، تا به نیروی تو بپیوندد، بیفزا.

اللّهمّ اسقنا ذلل السّحاب دون صعابها، مباركا غزرها، واسعا درّها، زاكیا نبتها، نامیا زرعها، ثامرا فرعها، ناضرا أوراقها، عامرا أرزاقها، ممرعة آثارها، جاریة بالخصب و الخیر علی أهلها؛ تنعش بها الضعیف من عبادك، و تحیی بها المیت من بلادك، و تنعم بها المبسوط من رزقك، و تخرج بها المخزون من رحمتك، و تعمّ بها من نأی من خلقك. اللّهمّ اسقنا غیثا مغیثا ممرعا طبقا مجلجلا، متتابعا خفوقه، منبجسة بروقه، مرتجسة هموعه، و سیبه مستدرّ، و صوبه مستطرّ؛ تروی و تنعش به الخلق و البهم، و تجبر به النّهم، و تنبت به الزّرع، و تدرّ به الضرع، و تزیدنا به قوّة إلی قوّتك.

نهج‌البلاغه، حکمت ۴۷۲
منابع (۶)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 335 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 151 الحدیث 11. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 528 الحدیث 66. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 720. مرسلا. و فی الصحیفة السجادیة ص 79 الدعاء 19. عن الإمام زین العابدین علیه السّلام. و لكن یبدو جلیا أنه روایة عن جده علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.
  2. (**) من: زاكیا. إلی: من بلادك. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 115.
  3. ورد فی من لا یحضره الفقیه، و تهذیب الأحكام. و مصباح المتهجد. و مصباح الكفعمی.
  4. ورقها. ورد فی نسخة العام 400 ص 137. و نسخة ابن المؤدب ص 99. و نسخة نصیری ص 51. و نسخة الآملی ص 95. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 138.و نسخة الإسترابادی ص 154. و متن منهاج البراعة ج 8 ص 73. و نسخة عبده ص 277. و نسخة الصالح ص 172.
  5. ورد فی من لا یحضره الفقیه. و تهذیب الأحكام. و مصباح الكفعمی.
  6. قوّتنا. ورد فی الجعفریات ص 50. عن محمد، عن موسی، عن أبیه، عن أبیه، عن جده جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی بحار الأنوار ج 88 ص 316 الحدیث 4. من نوادر الراوندی. و ورد فی الصحیفة السجادیة ص 79 الدعاء 19. عن الإمام زین العابدین علیه السّلام. و لكن یبدو جلیا أنه روایة عن جده علی علیه السّلام.

خدایا! سایهٔ آن را بر ما بادِ سوزان مگردان، خنکایش را بر ما بلای پیاپی و نابودکننده قرار مده، روشنایی‌اش را بر ما شهاب‌های سنگ‌زننده مساز، آبش را بر ما تلخ و شور مگردان، و گیاهش را خاکستری پراکنده مکن.

اللّهمّ لا تجعل ظلّه علینا سموما، و لا تجعل برده علینا حسوما، و لا تجعل ضوءه علینا رجوما، و لا تجعل ماءه علینا أجاجا، و نباته رمادا رمددا.

منابع (۱)
  1. صعقه. ورد فی هامش الجعفریات. بالسند السابق. و بحار الأنوار، عن الراوندی.

درخواست بارانی از خدا که برکت‌هایش بندگان و چهارپایان را فرا گیرد

خدایا! از برکت‌های آسمان‌ها و زمین به ما روزی ده.

اللّهمّ ارزقنا من بركات السّماوات و الأرض.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدرین السابقین، و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 335 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 151 الحدیث 11. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 720. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 527 الحدیث 66.مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 68. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

خدایا! از سوی خودت بارانی بفرست که با آن بلندی‌های زمینمان پرسبزه شود، گودی‌های زمینمان روان شود، پیرامونمان خرم و آباد شود، میوه‌هایمان با آن روی آورند، چهارپایانمان با آن زنده بمانند، دورترین جاهایمان با آن تر و تازه شود و حومه‌هایمان با آن بی‌نیاز شوند؛ بارانی که دشت‌های هموار با آن سیراب شوند، بسترِ دره‌ها با آن روان شوند، درختان با آن برگ درآورند و قیمت‌ها با آن در همهٔ شهرها ارزان شود؛ بارانی که بارشش سودمند و محصولِ چیدنی‌اش فراوان باشد؛ از برکت‌های گسترده و بخشش‌های فراوانت بر آفریدگانِ بی‌توشه‌ات، سرزمین‌های دورافتاده‌ات، چهارپایانِ کارکن‌ات و جانورانِ رهاشده در بیابانت؛ که تو بر هرچه بخواهی توانایی.

اللّهمّ سقیا منك تعشب بها نجادنا، و تجری بها وهادنا، و تخصب بها جنابنا، و تقبل بها ثمارنا، و تعیش بها مواشینا، و تندی بها أقاصینا، و تستغنی بها ضواحینا، تروی بها القیعان، و تسیل بها البطنان، و تستورق بها الأشجار، و ترّخص بها الأسعار فی جمیع الأمصار؛ نافعة الحیا، كثیرة المجتنی؛من بركاتك الواسعة، و عطایاك الجزیلة، علی بریّتك المرملة، و بلادك المغربة، و بهائمك المعملة، و وحشك المهملة، إنّك علی ما تشاء قدیر.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۵نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳
منابع (۷)
  1. تزكو. ورد فی نسخة العام 400 ص 137. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 139.و نسخة ابن النقیب ص 100.
  2. تستعین. ورد فی نسخة العام 400 ص 137. و نسخة ابن المؤدب ص 99.و نسخة الآملی ص 96. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 139. و نسخة الإسترابادی ص 154. و متن منهاج البراعة ج 8 ص 73. و نسخة عبده ص 277. و نسخة الصالح ص 172. و نسخة العطاردی ص 135. و ورد تتهنّی فی نسخة العام 550 ص 63 ب.
  3. ترتخص. ورد فی نسخة نصیری ص 75. و نسخة العام 550 ص 77 ب.
  4. ورد فی الجعفریات ص 50. عن محمد، عن موسی، عن أبیه، عن أبیه، عن جده جعفر الصادق، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی بحار الأنوار ج 88 ص 316 الحدیث 4. من نوادر الراوندی. و ورد فی الصحیفة السجادیة ص 80 الدعاء 19. عن الإمام زین العابدین علیه السّلام. و لكن یبدو جلیا أنه روایة عن جده علی علیه السّلام.
  5. (**) من: من بركاتك. إلی: المهملة. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 115.
  6. ورد فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 154 الحدیث 11. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 722. مرسلا.
  7. كلّ شیء. ورد فی الصحیفة السجادیة ص 80 الدعاء 19. عن الإمام زین العابدین علیه السّلام. و لكن یبدو جلیا أنه روایة عن جده علی علیه السّلام. و فی سرور النفس ص 283 الرقم 641. مرسلا.

پناه بردن امام (ع) به خدا از شرک و ستم و تهیدستی

خدایا! ما از شرک (شریک گرفتن برای خدا) و زمینه‌های پیش‌برندهٔ آن، و از ستم و بلاهای بزرگ آن، و از تهیدستی و انگیزه‌های آن به تو پناه می‌بریم.

اللّهمّ إنّا نعوذ بك من الشّرك و هوادیه، و الظّلم و دواهیه، و الفقر و دواعیه.

ای بخشندهٔ نیکی‌ها از جایگاه‌هایشان، و فرستندهٔ برکت‌ها از سرچشمه‌هایشان! بارانِ فریادرس از سوی توست، و تویی فریادرس و کسی که به او پناه و فریاد می‌برند؛ و ما خطاکارانِ گنهکاریم، و تویی که از او آمرزش می‌خواهند و بسیار آمرزنده‌ای.

یا معطی الخیرات من أماكنها، و مرسل البركات من معادنها؛ منك الغیث المغیث، و أنت الغیاث و المستغاث، و نحن الخاطئون من أهل الذّنوب، و أنت المستغفر الغفّار.

برای نادانی‌هایِ گناهانمان از تو آمرزش می‌خواهیم، و از همهٔ خطاهایمان به درگاه تو توبه می‌کنیم؛ ای مهربان‌ترینِ مهربانان!

نستغفرك للجهالات من ذنوبنا، و نتوب إلیك من عوامّ خطایانا؛ یا أرحم الرّاحمین.

خدایا! پس بارانی ترکننده، پرریزش و پیوسته بر ما فروفرست؛ و بارانی ریزان و پرآب به ما بنوشان؛ بارانی گسترده، و برکتی سودمند از رگباری درشت، که قطره‌های بارانش یکدیگر را به پیش برانند و قطره‌ای قطرهٔ دیگر را به شتاب وادارد. بارانی که نه آذرخشش بی‌باران و فریبنده باشد، نه تندرش دروغگو، نه بادهای جنوبی‌اش تند و ویرانگر، نه ابرِ پهنِ آن بی‌آب، نه ابرِ سپیدش تکه‌تکه و پراکنده، و نه نم‌باران‌هایش همراه با بادِ سردِ سوزان؛ بلکه سیرابی‌ای که ابرِ سپیدش از شدتِ سیرابی به زمین نزدیک شود، و لبریز شود و ابرش از پرآبی بجنبد و پخش شود؛ تا قحطی‌زدگان از سرسبزی آن به آبادانی و فراوانی رسند، خشکسالی‌دیدگان به برکت آن زنده شوند، آبگیرهای دشت‌های هموار لبریز شوند، شکوفه‌ها بر فراز تپه‌ها برگ و بار باز کنند، و پس از ناامیدی، سپاسگزاریِ تو بر ما واجب شود؛ منّتی بزرگ از منّت‌هایت، و نعمتی افزون از نعمت‌هایت.

اللّهمّ ف أنزل علینا سماء مخضلة، مدرارا هاطلة؛ و اسقنا الغیث واكفا مغزارا، غیثا واسعا، و بركة من الوابل نافعة، یدافع الودق منها الودق، و یحفز القطر منها القطر؛ غیر خلّب برقها، و لا مكذّب رعدها، و لا عاصفة جنائبها، و لا جهام عارضها، و لا قزع ربابها، و لا شفّان ذهابها؛ بل ریّا یقصّ بالرّیّ ربابه، و فاض فانضاع به سحابه، حتی یخصب لإمراعها المجدبون، و یحیا ببركتها المسنتون، و تترع بالقیعان غدرانها، و تورق بذری الآكام زهراتها، و تستحقّ علینا بعد الیأس شكرا، منّة من مننك مجلّلة، و نعمة من نعمك مفضّلة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۵
منابع (۶)
  1. ورد فی مصباح الكفعمی. و فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 337 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی الصحیفة العلویة ص 122. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 69. مرسلا. باختلاف یسیر.
  2. (**) من: أنزل علینا. إلی: هاطلة. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 115.
  3. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 337 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 722. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 527 الحدیث 66.مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 69. مرسلا.
  4. ورد فی المصادر السابقة.
  5. ورد فی المصادر السابقة.
  6. و یدهامّ بذری الآكام شجرها. ورد فی من لا یحضره الفقیه، و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 154 الحدیث 11. مرسلا.

درخواست بارانِ انبوه و پربرکت از خدا برای بندگان و سرزمین‌ها

خدایا! امید ما از توست و بازگشت ما به سوی توست؛ پس به خاطر آگاهیِ تو از درون و نهانِ ما، باران را از ما دریغ مکن.

اللّهمّ منك ارتجاؤنا، و إلیك مآبنا؛ فلا تحبسه عنّا لتبطّنك سرائرنا.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدرین السابقین. و مصباح الكفعمی. و مصباح المتهجد. و المستدرك لكاشف الغطاء.

خدایا! پس بارانت را به ما بنوشان و ما را از ناامیدان قرار مده، ما را با خشکسالی‌ها نابود مکن، و ما را به سبب آنچه کم‌خردانمان انجام داده‌اند بازخواست مکن؛ زیرا تویی که باران را پس از آنکه ناامید شدند فرو می‌فرستی و رحمتت را می‌گسترانی، و تو سرپرست و ستوده‌ای؛ ای مهربان‌ترینِ مهربانان!

اللّهمّ فاسقنا غیثك و لا تجعلنا من القانطین، و لا تهلكنا بالسّنین؛ و لا تؤاخذنا بما فعل السّفهاء منّا؛ فإنّك تنزل الغیث من بعد ما قنطوا، و تنشر رحمتك، و أنت الولیّ الحمید؛ یا أرحم الرّاحمین.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۳
منابع (۲)
  1. بما فعل المبطلون. ورد فی فقه الرضا علیه السّلام ص 145. مرسلا.
  2. (**) من: فإنّك تنزل. إلی: الولیّ الحمید. ورد فی خطب الرضی تحت الرقم 115.

درخواست باران از خدا و بیزاری جستن امام (ع) از کردار کم‌خردان

سپس امام (ع) گریست و فرمود:

ثم بكی علیه السّلام و قال:

خدایا، سرور من! کوه‌هایمان از خشکی شکاف خورده، زمینمان غبارآلود شده، چهارپایانمان از تشنگی سرگردان شده‌اند و گروهی از ما ناامید گشته‌اند. حیوانات در خوابگاه‌هایشان گم‌گشته و حیران مانده‌اند و همچون مادرانِ فرزندمرده، فریاد و ناله سر داده‌اند. از آن هنگام که قطرهٔ آسمان را از آن‌ها دریغ کردی، دیگر از رفت‌وآمد در چراگاه‌هایشان و نالهٔ دلتنگی برای آبشخورهایشان خسته شده‌اند؛ از همین رو استخوانشان باریک شده، گوشتشان ریخته، چربی‌شان آب شده و شیرشان خشکیده است.

اللّهمّ سیّدی؛ قد انصاحت جبالنا، و اغبرّت أرضنا، و هامت دوابّنا، و قنط ناس منّا، و تاهت البهائم و تحیّرت فی مرابضها، و عجّت عجیج الثّكالی علی أولادها، و ملّت التّردّد فی مراتعها، و الحنین إلی مواردها، حین حبست عنها قطر السّماء، فدقّ لذلك عظمها، و ذهب لحمها، و ذاب شحمها، و انقطع درّها.

منابع (۳)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 338 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 154 الحدیث 11. مرسلا. و فی مصباح المتهجد ص 529 الحدیث 66. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 70. مرسلا.
  2. ورد فی المصادر السابقة.
  3. ورد فی المصادر السابقة. و فی البیان و التبیین ج 3 ص 138. مرسلا. و فی مصباح الكفعمی ص 720. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

خدایا، پس به سرگردانیِ آن‌ها در راه‌هایشان و به ناله‌شان در پناهگاه‌هایشان رحم کن. خدایا، پس به نالهٔ ناله‌کنندگان و سوزِ دلِ دلتنگان رحم کن، ای بخشنده!

اللّهمّ فارحم حیرتها فی مذاهبها، و أنینها فی موالجها. اللهمّ فارحم أنین الآنّة، و حنین الحانّة. یا كریم.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۵
منابع (۱)
  1. ورد فی من لا یحضره الفقیه ج 1 ص 338 الباب 80 الحدیث 14. مرسلا. و فی تهذیب الأحكام ج 3 ص 154 الحدیث 11. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 70. مرسلا.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۲۷۸. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن