کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

دعاهادعا ۸۵ دقیقه خواندن

دعای صباح

دعای امام (ع) در هر صبح پس از خواندن نماز صبح

بی‌تاریخ

دعای صبح (دعای صباح) که امام هر بامداد بعد از نماز صبح می‌خواند و بعد به سجده می‌رفت؛ زمان و جای خاصی گزارش نشده است.

خطاب به: خداوند

به نام خدای بخشندهٔ مهربان.

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

خدایا! ای کسی که زبانِ صبح را با سخنِ سپیده‌دمش بیرون کشیدی، و پاره‌های شبِ تاریک را با تیرگی‌های سرگردانش رها کردی و پراکندی، و ساختِ چرخِ گردون را در اندازه‌های آراستگی‌اش استوار ساختی، و پرتوِ خورشید را با نورِ شعله‌ورش تاباندی؛

اللّهمّ یا من دلع لسان الصّباح بنطق تبلّجه، و سرّح قطع اللّیل المدلهمّ بغیاهب تلجلجه، و أتقن صنع الفلك الدّوّار فی مقادیر تبرّجه، و شعشع ضیاء الشّمس بنور تأجّجه؛

ای کسی که با ذاتِ خود بر ذاتِ خود گواهی دادی، و از هم‌جنسی با آفریده‌هایت پاکی، و از سازگاری با چگونگی‌هایشان برتری؛

یا من دلّ علی ذاته بذاته، و تنزّه عن مجانسة مخلوقاته، و جلّ عن ملاءمة كیفیّاته؛

ای کسی که به اندیشه‌های گذرای گمان‌ها نزدیکی، و از نگاهِ چشم‌ها دوری، و آنچه را بود پیش از آنکه باشد می‌دانستی؛

یا من قرب من خطرات الظّنون، و بعد عن لحظات العیون، و علم بما كان قبل أن یكون؛

ای کسی که مرا در بسترِ امنیت و امانِ خود خواباندی، و به سوی نعمت‌ها و نیکی‌هایی که به من بخشیدی بیدارم کردی، و با دست و قدرتِ خود، دست‌های بدی را از من بازداشتی؛

یا من أرقدنی فی مهاد أمنه و أمانه، و أیقظنی إلی ما منحنی من مننه و إحسانه، و كفّ أكفّ السّوء عنّی بیده و سلطانه؛

خدایا! درود فرست بر آن راهنمای به سوی تو در شبِ بسیار تاریک؛ آن که از میانِ دست‌آویزهای تو به بلندترین ریسمانِ شرف چنگ زده، و تبارِ پاک و درخشانش بر قلهٔ کوهِ سپید و استوار (بلندترین جایگاهِ بزرگی و شرافت) جای دارد، و گام‌هایش از همان روزگارِ نخست بر پرتگاه‌های لغزندهٔ دنیا استوار مانده است؛ و نیز بر خاندانِ خوب و برگزیده و نیکوکارش.

صلّ اللّهمّ علی الدّلیل إلیك فی اللّیل الألیل، و الماسك من أسبابك بحبل الشّرف الأطول، و النّاصع الحسب فی ذروة الكاهل الأعبل، و الثّابت القدم علی زحالیفها فی الزّمن الأوّل؛ و علی آله الأخیار المصطفین الأبرار.

درخواست امام (ع) از خدا برای آغازِ صبح با رحمت و رستگاری

خدایا! درهای صبح را با کلیدهای رحمت و درستی به روی ما بگشا. خدایا! از بهترین جامه‌های هدایت و رستگاری بر من بپوشان. خدایا! در جویبارِ دلم چشمه‌های فروتنی در برابرِ بزرگی‌ات را بنشان. خدایا! از سرِ هیبتت، از گوشه‌های چشمانم اشک‌های سوزان را روان کن. خدایا! سرکشیِ نادانیِ مرا با مهارهای قناعت رام و ادب کن.

و افتح اللّهمّ لنا مصاریع الصّباح بمفاتیح الرّحمة و الصّلاح، و ألبسنی اللّهمّ من أفضل خلع الهدایة و الفلاح، و أغرس اللّهمّ لعظمتك فی شرب جنانی ینابیع الخشوع، و أجر اللّهمّ لهیبتك من آماقی زفرات الدّموع، و أدّب اللّهمّ نزق الخرق منّی بأزمّة القنوع.

معبود من! اگر رحمتِ تو از همان آغاز با توفیقِ نیکو به سراغم نیاید، چه کسی مرا در راهِ روشن به سوی تو می‌برد؟

إلهی؛ إن لم تبتدئنی الرّحمة منك بحسن التّوفیق فمن السّالك بی إلیك فی واضح الطّریق؟.

و اگر بردباری و مهلت‌دادنت مرا به دستِ راهبرِ آرزوی دراز (آرزوهای دور و درازی که مرگ را از یاد می‌برد) و خواسته‌ها بسپارد، چه کسی لغزش‌هایم را از زمین‌خوردن‌های هوس (خواسته‌ای که آدم را از راهِ درست بیرون می‌برد) می‌بخشد و بلندم می‌کند؟

و إن أسلمتنی أناتك لقائد الأمل و المنی فمن المقیل عثراتی من كبوات الهوی؟.

و اگر یاریِ تو هنگامِ جنگ با نفس و شیطان تنهایم بگذارد، این تنها گذاشتنت مرا به رنج و محرومیت سپرده است.

و إن خذلنی نصرك عند محاربة النّفس و الشّیطان فقد وكلنی خذلانك إلی حیث النّصب و الحرمان.

معبود من! می‌بینی که جز از راهِ آرزوها نزدِ تو نیامده‌ام؟

إلهی؛ أترانی أتیتك إلاّ من حیث الآمال؟.

یا جز زمانی که گناهانم مرا از خانهٔ وصال دور کردند، به سرِ ریسمان‌هایت چنگ نزده‌ام؟

أم علقت بأطراف حبالك إلاّ حین باعدت بی ذنوبی عن دار الوصال؟.

پس چه بد مرکبی است مرکبِ هوسی که نفسم بر آن سوار شد! ای وای بر این نفس، از آنچه گمان‌ها و آرزوهایش در نظرش آراستند! و نابودی بر او، که در برابرِ سرور و مولایش چنین گستاخی کرد!

فبئس المطیّة الّتی امتطت نفسی من هواها، و واها لها لما سوّلت لها ظنونها و مناها، و تبّا لها لجرأتها علی سیّدها و مولاها.

فروتنی و درماندگیِ امام (ع) در برابرِ خدا و امید به او

معبود من! با دستِ امیدم درِ رحمتت را کوبیدم، و از دستِ هوس‌های بسیارم پناه‌جویانه به سوی تو گریختم، و سرانگشتانِ دوستی‌ام را به سرِ ریسمان‌هایت آویختم. پس خدایا! از لغزش و خطایی که مرتکب شده‌ام درگذر، و مرا از پرتگاهِ نابودی‌ام برهان؛ زیرا تو سرور و مولا و تکیه‌گاه و امیدِ منی، و در دنیا و آخرتم، نهایتِ خواسته و آرزوی من تویی.

إلهی قرعت باب رحمتك بید رجائی، و هربت إلیك لاجئا من فرط أهوائی، و علّقت بأطراف حبالك أنامل و لائی؛ فاصفح اللّهمّ عمّا كنت أجرمته من زللی و خطائی، و أقلنی من صرعة ردائی؛ فإنّك سیّدی و مولای و معتمدی و رجائی، و أنت غایة مطلوبی و منای فی منقلبی و مثوای.

معبود من! چگونه بینوایی را که از گناهان گریخته و به تو پناه آورده، از خود می‌رانی؟

إلهی؛ كیف تطرد مسكینا التجأ إلیك من الذّنوب هاربا؟.

یا چگونه راه‌جویی را که شتابان به درگاهت رو آورده، ناامید می‌کنی؟

أم كیف تخیّب مسترشدا قصد إلی جنابك ساعیا؟.

یا چگونه تشنه‌ای را که برای نوشیدن بر سرِ حوض‌هایت آمده، بازمی‌گردانی؟

أم كیف تردّ ظمآنا ورد علی حیاضك شاربا؟.

هرگز چنین نمی‌کنی! حوض‌های تو در سخت‌ترین خشکسالی‌ها لبالب است، و درِ خانه‌ات برای خواستن و درآمدن باز است، و تو نهایتِ خواسته و پایانِ آرزویی.

كلاّ، و حیاضك مترعة فی ضنك المحول، و بابك مفتوح للطّلب و الوغول، و أنت غایة السّؤل و نهایة المأمول.

معبود من! این مهارهای نفسِ من است که با زانوبندِ خواستِ تو بسته‌ام، و این بارهای سنگینِ گناهانم است که با گذشت و رحمتت از خود دور کرده‌ام، و این هوس‌های گمراه‌کنندهٔ من است که به درگاهِ لطف و مهربانی‌ات سپرده‌ام. پس خدایا! این صبحِ مرا همراه با روشناییِ هدایت، و با سلامت در دین و دنیا بر من فرود آور، و شامگاهم را سپری در برابرِ نیرنگِ دشمنان، و پناهی در برابرِ پرتگاه‌های نابودکنندهٔ هوس قرار ده. تو بر هرچه بخواهی توانایی؛ «تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ * تُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ تُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَیْرِ حِسابٍ» فرمانروایی را به هر که بخواهی می‌دهی و فرمانروایی را از هر که بخواهی می‌گیری، و هر که را بخواهی عزت می‌بخشی و هر که را بخواهی خوار می‌کنی. نیکی به دستِ توست؛ تو بر هر چیزی توانایی. شب را در روز فرو می‌بری و روز را در شب فرو می‌بری، و زنده را از مرده بیرون می‌آوری و مرده را از زنده بیرون می‌آوری، و به هر که بخواهی بی‌حساب روزی می‌دهی.

إلهی؛ هذه أزمّة نفسی عقلتها بعقال مشیئتك، و هذه أعباء ذنوبی درأتها بعفوك و رحمتك، و هذه أهوائی المضلّة وكلتها إلی جناب لطفك و رأفتك؛ فاجعل اللّهمّ صباحی هذا نازلا علیّ بضیاء الهدی، و بالسّلامة فی الدّین و الدّنیا، و مسائی جنّة من كید العدی، و وقایة من مردیات الهوی، إنّك قادر علی ما تشاء تُؤْتِی الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِیَدِكَ الْخَیْرُ إِنَّكَ عَلی كُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ * تُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ تُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَیْرِ حِسابٍ .

منابع (۱)
  1. آل عمران/ 26 و 27.

گسترهٔ قدرت و بزرگیِ خدای پاک از زبانِ امام (ع)

معبودی جز تو نیست. خدایا! تو پاکی و ستایش از آنِ توست. کیست که جایگاهِ تو را بشناسد و از تو نترسد؟ و کیست که بداند تو کیستی و از تو حساب نبرد؟

لا إله إلاّ أنت، سبحانك اللّهمّ و بحمدك، من ذا یعرف قدرك فلا یخافك، و من ذا یعلم ما أنت فلا یهابك؟.

با قدرتت پراکنده‌ها را به هم پیوند دادی، با لطفت سپیدهٔ صبح را شکافتی و با بخششت تاریکی‌های شب را روشن کردی. از دلِ سنگ‌های سخت و خارا، آب‌های گوارا و شور روان ساختی و از ابرهای باران‌زا آبی پُرریزش فرو فرستادی. خورشید و ماه را برای آفریدگان چراغی فروزان و درخشان قرار دادی؛ بی‌آنکه در آنچه آغاز کردی، خستگی یا تقلایی به تو راه یابد.

ألّفت بقدرتك الفرق، و فلقت بلطفك الفلق، و أنرت بكرمك دیاجی الغسق، و أنهرت المیاه من الصّمّ الصّیاخید عذبا و أجاجا، و أنزلت من المعصرات ماء ثجّاجا، و جعلت الشّمس و القمر للبریّة سراجا وهّاجا، من غیر أن تمارس فیما ابتدأت به لغوبا و لا علاجا.

پس ای کسی که در عزت و ماندگاری یگانه‌ای و بندگانت را با مرگ و نابودی زیر فرمانِ قدرت خود آورده‌ای! بر محمد و خاندان پرهیزگارش درود فرست؛ صدایم را بشنو، دعایم را مستجاب کن و به بخشش خود آرزو و امیدم را برآورده ساز.

فیا من توحّد بالعزّ و البقاء، و قهر عباده بالموت و الفناء، صلّ علی محمّد و آله الأتقیاء؛ و اسمع ندائی، و استجب دعائی، و حقّق بفضلك أملی و رجائی.

ای بهترین کسی که برای برطرف کردنِ رنج و گرفتاری خوانده می‌شوی، و ای کسی که در هر سختی و آسانی امید به اوست! نیازم را به درگاه تو آوردم؛ پس مرا از بخشش‌های والایت ناامید برنگردان. ای بخشنده، ای بخشنده، ای بخشنده! به رحمتت ای مهربان‌ترینِ مهربانان. و درود خدا بر بهترینِ آفریدگانش محمد و خاندان پاک او.

یا خیر من دعی لكشف الضّرّ، و المأمول لكلّ عسر و یسر؛ بك أنزلت حاجتی، فلا تردّنی من سنیّ مواهبك خائبا، یا كریم، یا كریم، یا كریم، برحمتك یا أرحم الرّاحمین، و صلّی اللّه علی خیر خلقه محمّد و آله الطّاهرین.

مناجات امام (ع) در سجده پس از پایان دعا

سپس امام (ع) به سجده می‌رفت و می‌گفت:

ثم كان علیه السّلام یسجد فیقول:

خدای من! دلم در پرده است، نَفْسم عیب‌دار است، عقلم مغلوب است و خواهش نَفْسم چیره است. طاعتم اندک است، گناهم بسیار است و زبانم به گناهان اعتراف می‌کند. پس چارهٔ من چیست، ای دانای همهٔ نهان‌ها، ای پوشانندهٔ عیب‌ها و ای گشایندهٔ اندوه‌ها؟ به حرمتِ محمد و خاندان محمد، همهٔ گناهانم را بیامرز. ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده، ای بسیار آمرزنده! به رحمتت ای مهربان‌ترینِ مهربانان.

إلهی قلبی محجوب، و نفسی معیوب، و عقلی مغلوب، و هوائی غالب، و طاعتی قلیل، و معصیتی كثیر، و لسانی مقرّ بالذّنوب؛ فكیف حیلتی یا علاّم الغیوب، و یا ستّار العیوب، و یا كاشف الكروب، اغفر ذنوبی كلّها بحرمة محمّد و آل محمّد، یا غفّار، یا غفّار، یا غفّار، برحمتك یا أرحم الرّاحمین.

منابع (۱)
  1. ورد فی بحار الأنوار ج 84 ص 340. من كتاب المصباح للسید ابن الباقی. مرسلا.و فی ج 91 ص 242 الحدیث 11. من كتاب الإختیار للسید ابن الباقی، مرسلا.و من نسخة قرأها مولانا درویش محمد الإصبهانی جد والده من قبل أمه علی نور الدین علی بن عبد العالی الكركی، عن أبیه، مرسلا. و عن الشریف یحیی بن القاسم العلوی، عن نسخة بخط أمیر المؤمنین علی علیه السّلام. و كتب فی آخره:كتبه علی بن أبی طالب فی آخر نهار الخمیس حادی عشر شهر ذی الحجة سنة خمس و عشرین من الهجرة. و قال الشریف: نقلته من خطه المبارك، و كان بالقلم الكوفی علی الرق، فی السابع و العشرین من ذی القعدة سنة أربع و ثلاثین و سبعمائة. و فی زاد المعاد ص 386. مرسلا.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۶، صفحهٔ ۴۷۱. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن