خودسازی و اخلاق
۵۷ متن، به ترتیبِ روزگار علی.
۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۴
- خطبه ۱۲، ربیعالاول ۱۱ قخطبهٔ وسیله؛ اسلام و جایگاه امام در قیامتستایش از آنِ خدایی است که پندارها را از رسیدن به وجودش بازداشت، و خردها را در پرده داشت
- سخن ۸۴، میان ۲۴ تا ۳۰ قبه ابوذر: درونت را درست کنای ابوذر! هر کس درون خود را درست کند،
- سخن ۸۹، میان ۳۴ تا ۳۵ قدعوت عثمان به توبه در برابر شکایت مردمای عثمان! حق، سنگین و گواراست، و باطل، سبک و بیمارکننده است.
- سخن ۹۲، ۳۵ قآخرین سرزنش عثمان دربارهٔ مروانتو از مروان راضی نشدی و او هم از تو راضی نشد، مگر با بیرون بردن تو از دینت و فریب دادن عقلت.
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۳
- سفارش ۵، جمادیالاول ۳۶ قبه ابن عباس هنگام گماشتن بر بصرهای پسر عباس! تو را به تقوای (خداپرهیزی و خودنگهداری) خدای ارجمند و بزرگ، و عدالت با کسانی که خدا کارشان را به تو سپرده است، سفارش میکنم.
- دعا ۹، جمادیالاول ۳۶ قدعای کمیلخدایا! از تو میخواهم؛ به رحمتت که همهچیز را فرا گرفته است؛ و به نیرویت که با آن بر همهچیز چیره شدی، و همهچیز در برابرش فروتن شد و همهچیز در برابرش خوار شد؛ و به جبروتت (بزرگی و چیرگیِ بیچونوچرا) که با آن بر همهچیز پیروز شدی؛ و به عزتت که هیچچیز تابِ…
- خطبه ۱۰، میان ۳۵ تا ۳۶ ققدرت خدا؛ دعوت به تقوا و کار نیکستایش از آنِ خداست که بیدیدن شناخته میشود و بیاندیشیدن میآفریند. او که همیشه برپا و پایدار بوده است؛ آن زمان که نه آسمانی با برجها بود، نه پردههایی با درهای بسته، نه شبی تاریک، نه دریایی آرام، نه کوهی با درّههای گشاد، نه راهی پرپیچوخم در کوه، نه زمینی…
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۷
- خطبه ۴۹، رجب ۳۶ قخطبهٔ بالغه؛ بازگشت از بصره به کوفهستایش از آنِ خداست که دوستش را یاری کرد و دشمنش را بییاور گذاشت؛ راستگویِ برحق را سرافراز ساخت و پیمانشکنِ باطلگرا را خوار کرد.
- خطبه ۵۱، ۳۶ قدر راه صفین؛ حقیقت معاویه و یارانشستایش از آنِ خدایی است که یگانگی تنها از آنِ اوست؛ خدایی که پیشاپیش بیم و هشدار داده، و هرچه بخواهد همان را انجام میدهد. با نور، از دیدِ آفریدگانش در پرده است. کرانههای قلمرواش بسیار بلند است، عزتش سر به فلک کشیده و فرمانرواییاش باشکوه است. به پاسِ…
- نامه ۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قشادی و اندوه برای دنیا؛ به ابن عباساز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۱۰، ۳۶ قبه مأموران مالیات: از هوس بپرهیزید، منصف باشیداز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مأمورانِ خراج. سلام بر شما.
- نامه ۴۸، ۳۶ قبه عمرو عاص: دنیا آدم را سرگرم میکنداز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمرو عاص.
- نامه ۴۹، صفر ۳۷ قبه عمرو عاص: از گذشته عبرت بگیراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمرو عاص.
- نامه ۲۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه زیاد بن ابیه: فروتنی و میانهرویاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن ابیه.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۵
- وصیتنامه ۲، ۳۷ قسفارشهای پدر به فرزندش حسناز پدری فانی، معترف به گذشت زمان، که عمرش رو به پایان است...
- عهدنامه ۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قنامه به مالک اشتراین فرمانِ بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مالک بن حارث اشتر در عهدنامهاش به اوست، هنگامی که او را به فرمانداریِ مصر گماشت: برای گردآوریِ خراج (مالیاتِ زمینهای) آنجا، جهاد با دشمنش، اصلاحِ کارِ مردمش و آبادانیِ شهرهایش. او را فرمان داد به تقوای (پرهیزگاری و…
- سخن ۱۵۲، صفر ۳۸ قبر کشتگان نهروان: شیطان و نفس فریبشان دادبدبختی بر شما باد! کسی که فریبتان داد، سخت به شما زیان رساند.
- خطبه ۲۵، صفر ۳۸ قخطبهٔ دیباج؛ سفارش به صدقه، قرآن و دانشستایش از آنِ خداست؛ پدیدآورندهٔ آفریدگان، شکافندهٔ سپیدهدم، زندهکنندهٔ مردگان، و برانگیزندهٔ کسانی که در گورها هستند.
- نامه ۳۹، میان ۳۷ تا ۴۰ قبه منذر بن جارود: درستکاری پدرت مرا فریفتاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به منذر بن جارود عبدی.
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۲
- خطبه ۱۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قخطبهٔ قاصعه؛ تکبر ابلیس و تعصب قبیلهایستایش از آنِ خداست؛ خدایی که جامهٔ عزت و کبریایی (بزرگیِ مطلق) را پوشیده و آن دو را تنها برای خودش برگزیده است، نه آفریدگانش. خدا آن دو را قرقگاه و حریمِ ممنوع برای جز خودش قرار داده، برای شکوهِ خود برگزیده، و لعنت را بر هر یک از بندگانش که در آن دو با او به…
- سخن ۲۵، میان ۴۰ تا ۶۰ قوصف امام علی از زبان ضرار نزد معاویهای دنیا، ای دنیا! از من دور شو. خودت را به من نشان دادهای؟!
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۱۰
- خطبه ۱۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ همّام؛ وصف پرهیزگارانوای بر تو ای همّام! از خدای پاک پروا کن و نیکی کن؛ زیرا «إِنَّ اللّهَ مَعَ اَلَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ» خدا با کسانی است که تقوا پیشه کردهاند (از گناه پروا کردهاند) و کسانی که نیکوکارند.
- سخن ۱۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قشیرینی نوروز و حرام نکردن نعمتهای پاکپس هر روز برایمان اینگونه نوروز بگیرید!
- سخن ۱۳، میان ۳۶ تا ۴۰ قپالودهٔ مهرگان و دوری از عادتهای تازههر روز برایمان چنین مهرگانی بگیرید.
- سخن ۱۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قجامهٔ وصلهدار و دوری از تکبرشما را با لباس چه کار؟
- سخن ۲۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قگفتوگوی شبانه با نوف بکالی و حبّهٔ عرنیای حبّه! خوابیدهای یا بیدار و چشمگشوده؟
- سخن ۲۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قچگونه صبح کردی؟ پاسخ به امام حسینچگونه صبح میکند کسی که از سوی خدا دو نگهبان (دو فرشتهٔ ثبت اعمال) بر او گماشته شده است، و میداند که خطاهایش در دیوان (کارنامهٔ اعمال) نوشته شده است؛ پس اگر پروردگارش به او رحم نکند، بازگشتگاهش آتشهاست؟
- سخن ۶۵، میان ۳۷ تا ۴۰ قنگاه به زن رهگذر و بخشیدن دشنامدهندهچشمان این نرها سرکش و خیره است؛ و همین مایهٔ تحریک و هیجان آنهاست.
- سفارش ۴، میان ۳۵ تا ۳۸ قبه مالک اشتر دربارهٔ حرص، رازداری و بزرگواریای مالک! این سخن را از من به یاد بسپار و آن را خوب بفهم.
- نامه ۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قاندرزهای زندگی به حارث همدانیاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به حارث هَمدانی.
- نامه ۶۰، میان ۳۶ تا ۳۸ قرد ادعای معاویه برای حکومت بر مسلماناناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۲۶
- خطبه ۵یگانگی خدا و دل نبستن به دنیاستایش از آنِ خداست که ستایش را به نعمتها میپیوندد و نعمتها را به شکرگزاری. او را بر نعمتهایش میستاییم، همانگونه که بر بلاهایش میستاییم.
- خطبه ۱۷خطبهٔ غرّاء، در تشییع یک جنازهاز چه میگریند؟
- سخن ۴ارزش یاد خدا و وصف اهل آنخدای پاک و برتر، یادِ خود را جلای دلها قرار داد؛ دلها با آن پس از سنگینیِ گوش میشنوند، پس از کمبینایی میبینند، و پس از سرکشی رام میشوند.
- سخن ۵ای انسان، چه چیز تو را فریب داد؟در میانِ بازخواستشدگان، سستدلیلتر از همه است؛ و در میانِ فریبخوردگان، بیبهانهتر از همه.
- سخن ۶، میان ۱ تا ۳۶ قراه دوری از خشم خدا؛ پاسخ به سلماناینکه خشمگین نشوی.
- سخن ۹بردباری و درنگ؛ گفتوگو با یک بزرگ ایرانیستودهترین خصلتهای پادشاهان شما چه بود؟
- سخن ۱۵پند به ابنعباس: از امیدواران بیعمل نباشاز کسانی نباش که بی عمل به آخرت امید دارد، و توبه (بازگشت به خدا) را با دراز کردنِ
- سخن ۱۹به مرد پرگو: آنچه به کارت آید بگوای مرد! تو داری برای دو فرشتهٔ نگهبانت نامهای به سوی پروردگارت املا میکنی؛ پس از چیزی سخن بگو که به کارت میآید، و آنچه را به کارت نمیآید رها کن.
- سخن ۳۰معنای زهد در دو جمله از قرآنسخنی از امام (ع) دربارهٔ معنای زهد: همهٔ زهد در دو سخن از قرآن است:
- سخن ۳۱خنده در تشییع جنازه و فراموشی مرگای مردم! انگار مرگ بر کسانی جز ما نوشته شده، و انگار حق بر کسانی جز ما واجب شده است!
- سخن ۳۲از کدام فتنه باید به خدا پناه برد؟هیچیک از شما هرگز نگوید: «خدایا، از فتنه به تو پناه میبرم»؛ چون هیچکس نیست مگر اینکه فتنهای (آزمایشی) در بر دارد.
- سخن ۴۹کِی خشمم را فرو بنشانم؟سخنی از او (ع) دربارهٔ حالت خشم: وقتی به خشم میآیم، کِی خشمم را فرو بنشانم؟
- سخن ۵۱به کسی که حرفی بزرگتر از خودش زدهنوز جوجهای پرنرسته بودی که پر کشیدی، و هنوز بچهشتری بیش نبودی که نعره سر دادی (پیش از پختگی ادعای بزرگی کردی).
- سخن ۵۳به دو مردی که به نیاکانشان مینازیدندآیا به تنهای پوسیده و جانهای ماندگار در آتش دوزخ میبالید؟!
- سخن ۵۴ارزش دو رکعت نماز پس از گناهسخنی از او (ع) دربارهٔ اهمیت نمازهای مستحبی: هیچ گناهی مرا اندوهگین نکرد، هرگاه پس از آن مهلت یافتم دو رکعت نماز بخوانم و از خدا عافیت (بخشش و سلامتی) بخواهم.
- سخن ۵۵نیکوکار به خودش نیکی میکندهر کس کار نیکی کند، فقط در حق خودش کرده است؛ پس از دیگری تشکر کاری را نخواه که در حق خودت کردهای، و با آن لذّتت را کامل کردهای، و با آن آبرویت را نگه داشتهای.
- سخن ۵۸دعا در برابر ستایشِ رو در روسخنی از او (ع) خطاب به گروهی که رو در رو ستایشش کردند: خدایا! تو مرا بهتر از خودم میشناسی، و من خودم را بهتر از اینان میشناسم.
- سخن ۵۹به ستایشگری که امام به او بدگمان بودمن پایینتر از آنم که به زبان میآوری، و بالاتر از آنم که در دل داری.
- سخن ۶۰سه جملهای که دانایان در نامهها مینوشتندنادانترین مردم کسی است که نامهاش را با سخنان بیهوده پر کند.
- سفارش ۲چهارصد سفارش برای دین و دنیامردم! از آرزوی باطل بپرهیزید؛ چه بسیار کسی که روزی را آغاز میکند و به پایانش نمیرساند، و چه بسیار کسی که در آغاز شب به حالش غبطه میخورند و در پایان شب، گریهکنندگانش به پا میخیزند.
- دعا ۳آمرزش وعدههای شکسته و لغزشهای زبانخدایا! برای من بیامرز آنچه را تو از من به آن داناتری؛ پس اگر به آن بازگشتم، تو هم با آمرزش به سویم بازگرد. خدایا! برای من بیامرز آنچه را از سوی خودم وعده دادم و نزد من وفایی به آن نیافتی.
- دعا ۴پناه از یکی نبودن درون و بیرونخدایا! به تو پناه میبرم از اینکه در نگاهِ تیزِ چشمها ظاهرم نیکو شود، و در آنچه برای تو در دل پنهان میدارم باطنم زشت شود؛ و با همهٔ آنچه تو از من آگاهی، در پیِ خودنماییِ خودم برای مردم بمانم؛ پس خوبیِ ظاهرم را به مردم نشان دهم و با بدیِ کارم به سوی تو…
- دعا ۵سپاس سلامت و درخواست بینیازی از خداستایش از آنِ خداست که صبح کردم و مرده نبودم و نه بیمار؛ نه رگهایم به دردی و بلایی زده شده و نه به بدترین کارم بازخواست شدهام؛ نه نسلم بریده و نه از دینم برگشتهام؛ نه منکر پروردگارم شدهام و نه از ایمانم رمیده و بیگانهام؛ نه عقلم آشفته شده و نه به عذاب…
- دعا ۷آمرزشخواهی پس از دو رکعت نماز صبحخدایا، به یاریِ خودت تو را ستایش میکنم بر نعمتهایی که به سببِ آنها توانِ ستایشت را یافتم؛ و در برابرت، به زیانِ خود، به آنچه تو شایسته و سزاوارِ آنی و به اندازهٔ تباهیِ نیتم و ناتوانیِ جانم اعتراف میکنم.
- دعا ۸دعای صباحخدایا! ای کسی که زبانِ صبح را با سخنِ سپیدهدمش بیرون کشیدی، و پارههای شبِ تاریک را با تیرگیهای سرگردانش رها کردی و پراکندی، و ساختِ چرخِ گردون را در اندازههای آراستگیاش استوار ساختی، و پرتوِ خورشید را با نورِ شعلهورش تاباندی؛
- نامه ۶۷به حسن: تدبیر پیر و چالاکی جوانتدبیرِ پیر نزد من دوستداشتنیتر است از...