کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۵۸ دقیقه خواندن

یگانگی خدا و دل نبستن به دنیا

خطبه‌ای از او (ع) دربارهٔ یگانگی خدای برتر و دل نبستن به دنیا

بی‌تاریخ

خطاب به: مردم («عباد اللّه»)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۱۴، حکمت ۱۱۶

بخش‌های این متن (۷)
  1. برترین گونه‌های ایمان به خدای پاک
  2. تشویق به تقوا و فایده‌های آن
  3. حال دنیا و دگرگونی‌های آن
  4. گرفتاری‌های انسان در دنیا
  5. تشویق به پند گرفتن از عبرت‌های دنیا
  6. گرفتاری‌های انسان در دنیا
  7. سبب نابودی ملت‌های گذشته

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

ستایش از آنِ خداست که ستایش را به نعمت‌ها می‌پیوندد و نعمت‌ها را به شکرگزاری. او را بر نعمت‌هایش می‌ستاییم، همان‌گونه که بر بلاهایش می‌ستاییم.

الحمد للّه الواصل الحمد بالنّعم، و النّعم بالشّكر. نحمده علی آلائه كما نحمده علی بلائه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴

و از او بر این نَفْس‌ها یاری می‌خواهیم؛ نفس‌هایی که در انجام آنچه به آن فرمان یافته‌اند کُندند، و به سوی آنچه از آن بازداشته شده‌اند شتابان.

و نستعینه علی هذه النّفوس البطاء عمّا أمرت به، السّراع إلی ما نهیت عنه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴

و از او برای کارهایی که علمش به آن‌ها احاطه دارد و کتابش آن‌ها را شمرده است آمرزش می‌خواهیم؛ علمی که کوتاهی در آن نیست، و کتابی که هیچ چیز را جا نمی‌گذارد.

و نستغفره ممّا أحاط به علمه، و أحصاه كتابه؛ علم غیر قاصر، و كتاب غیر مغادر.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴

برترین گونه‌های ایمان به خدای پاک

و به او ایمان می‌آوریم، ایمانِ کسی که نهان‌ها را به چشم دیده و از آنچه وعده داده شده آگاه شده است؛ ایمانی که اخلاصش شرک (شریک گرفتن برای خدا) را زدوده و یقینش (باوری که شک در آن نیست) تردید را از میان برده است.

و نؤمن به إیمان من عاین الغیوب، و وقف علی الموعود؛ إیمانا نفی إخلاصه الشّرك، و یقینه الشّكّ.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴

و گواهی می‌دهیم که جز خدا خدایی نیست، یگانه است و شریکی ندارد؛ و گواهی می‌دهیم که محمد (ص) بنده و فرستادهٔ اوست. دو گواهی که سخن را بالا می‌برند و عمل را فراتر می‌کشند.

و نشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریك له، و نشهد أنّ محمّدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عبده و رسوله؛ شهادتین تصعدان القول، و ترفعان العمل.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴

ترازویی که این دو در آن گذاشته شوند سبک نمی‌شود، و ترازویی که این دو از آن برداشته شوند سنگین نمی‌شود.

لا یخفّ میزان توضعان فیه، و لا یثقل میزان ترفعان منه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴
منابع (۱)
  1. عنه. ورد فی نسخة الآملی ص 93. و نسخة الإسترابادی ص 151. و نسخة العطاردی ص 132 عن نسخة مكتبة نواب. و نسخة عبده ص 273. و نسخة الصالح ص 169.

بندگان خدا! شما را به تقوای (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن) خدای پاک سفارش می‌کنم؛ تقوایی که توشهٔ راه است و بازگشت به آخرت با آن است.

أوصیكم، عباد اللّه، بتقوی اللّه - سبحانه - الّتی هی الزّاد، و بها المعاد.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴
منابع (۲)
  1. ورد فی غرر الحكم للآمدی ج 1 ص 247 الحدیث 240. مرسلا.
  2. المعاذ. ورد فی نسخة الآملی ص 93. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 135.و نسخة الإسترابادی ص 151. و نسخة العطاردی ص 132. و نسخة الصالح ص 169.

توشه‌ای که به مقصد می‌رساند و بازگشتی که به رستگاری می‌انجامد.

زاد مبلّغ، و معاد منجح.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴
منابع (۲)
  1. مبلغ. ورد فی نسخة نصیری ص 50. و نسخة الصالح ص 169.
  2. معاذ. ورد فی نسخة الآملی ص 93. و نسخة العطاردی ص 132. و نسخة الصالح ص 169.

رساترین دعوت‌کننده به آن فراخواند و بهترین پندگیرنده آن را در دل نگه داشت؛ پس دعوت‌کننده‌اش پیام را شنواند و پندگیرنده‌اش رستگار شد.

دعا إلیها أسمع داع، و وعاها خیر واع؛ فأسمع داعیها، و فاز واعیها.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴

تشویق به تقوا و فایده‌های آن

بندگان خدا! تقوای خدا آبادانیِ دین و ستون یقین است؛ و کلید درستی و چراغ پیروزی است.

[عباد اللّه؛] إنّ تقوی اللّه عمارة الدّین، و عماد الیقین؛ و إنّها لمفتاح الصّلاح، و مصباح النّجاح.

منابع (۱)
  1. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 249 الحدیث 247. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 158. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 39. مرسلا. باختلاف یسیر.

بندگان خدا! تقوای خدا دوستان خدا را از حرام‌های او بازداشت و ترس او را همدم دل‌هایشان کرد، تا آنجا که شب‌هایشان را بی‌خواب و نیمروزهای داغشان را تشنه ساخت. پس آسایش را با رنج به دست آوردند و سیرابی را با تشنگی. اجل (پایانِ مهلتِ عمر) را نزدیک دیدند و به عمل شتافتند؛ و آرزوی دراز (آرزوهای دور و درازی که مرگ را از یاد می‌برد) را دروغ شمردند و اجل را پیش چشم داشتند. خوشا به حال آنان و چه بازگشتگاه نیکی دارند!

عباد اللّه؛ إنّ تقوی اللّه حمت أولیاء اللّه محارمه، و ألزمت قلوبهم مخافته، حتّی أسهرت لیالیهم، و أظمأت هواجرهم؛ فأخذوا الرّاحة بالنّصب، و الرّیّ بالظّمأ، و استقربوا الأجل، فبادروا العمل، و كذّبوا الأمل، فلاحظوا الأجل. [أولئك] طوبی لهم و حسن مآب.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴
منابع (۱)
  1. ورد فی ناسخ التواریخ. و فی نثر الدرّ ج 1 ص 348. مرسلا عن زید بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب علیهم السّلام.

حال دنیا و دگرگونی‌های آن

و بدانید که دنیا سرای نابودی و رنج، و سرای دگرگونی‌ها و عبرت‌هاست.

ثمّ إنّ الدّنیا دار فناء و عناء، و غیر و عبر.

از نشانه‌های نابودی این است که روزگار کمانش را به زه کشیده و تیرش را بر چله گذاشته است؛ تیرهایش به خطا نمی‌رود و زخم‌هایش درمان نمی‌شود.

فمن الفناء أنّ الدّهر موتر قوسه، مفوّق نبله؛ لا تخطئ سهامه، و لا یوسی جراحه.

منابع (۳)
  1. فنائها. ورد فی أمالی الطوسی ص 456. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن الحسین بن عبد اللّه، عن أبی هارون بن موسی التلعكبری، عن أبی العباس ابن عقدة، عن الحسن بن علی بن إبراهیم العلوی، عن الحسین بن علی الخزّاز (ابن بنت إلیاس)، عن ثعلبة بن میمون، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 506. عن جماعة، عن أبی المفضل، عن عبد اللّه بن أبی داوود السجستانی، عن إبراهیم بن الحسن الطرطوسی، عن بشر بن زاذان، عن عمرو ابن صبیح، عن جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام، و فی تحف العقول ص 156. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 190. مرسلا.
  2. موتّر. ورد فی نسخة نصیری ص 50. و نسخة الآملی ص 93. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 136.
  3. ورد فی تحف العقول. و مطالب السؤول. و فی أمالی الطوسی ص 456 و ص 506.بالسندین السابقین. و فی دستور معالم الحكم ص 33. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 1477. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 71. مرسلا. و فی فضائل أمیر المؤمنین لابن عقدة ص 114 الحدیث 109. عن ابن عقدة، عن الحسن بن علی بن إبراهیم العلوی، عن الحسین بن علی الخزاز و هو ابن إلیاس، عن ثعلبة بن میمون، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.

گرفتاری‌های انسان در دنیا

زنده را با مرگ، جوانی را با پیری، تندرست را با بیماری و رهاشده را با هلاکت هدف می‌گیرد.

یرمی الحیّ بالموت، و الشّباب بالهرم، و الصّحیح بالسّقم، و النّاجی بالعطب.

منابع (۱)
  1. ورد فی دستور معالم الحكم. و عیون الحكم و المواعظ. و ناسخ التواریخ.

خورنده‌ای است که سیر نمی‌شود و نوشنده‌ای که سیراب نمی‌شود.

آكل لا یشبع، و شارب لا ینقع.

و از رنج دنیا این است که انسان چیزی را گرد می‌آورد که نمی‌خورد و بنایی را می‌سازد که در آن نمی‌نشیند؛ سپس به سوی خدای پاک و برتر بیرون می‌رود، در حالی که نه مالی با خود برده و نه ساختمانی را جابه‌جا کرده است.

و من العناء أنّ المرء یجمع ما لا یأكل، و یبنی ما لا یسكن، ثمّ یخرج إلی اللّه - سبحانه و تعالی - لا مالا حمل، و لا بناء نقل.

منابع (۱)
  1. عنائها. ورد فی تحف العقول ص 156. مرسلا. و فی مطالب السؤول ص 190.مرسلا. و فی أمالی الطوسی ص 456. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن ابن علی الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن الحسین بن عبد اللّه، عن أبی هارون بن موسی التلعكبری، عن أبی العباس بن عقدة، عن الحسن بن علی بن إبراهیم العلوی، عن الحسین بن علی الخزّاز (ابن بنت إلیاس)، عن ثعلبة بن میمون، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.و فی ص 506. عن جماعة، عن أبی المفضل، عن عبد اللّه بن أبی داوود السجستانی، عن إبراهیم بن الحسن الطرطوسی، عن بشر بن زاذان، عن عمرو ابن صبیح، عن جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی فضائل أمیر المؤمنین لابن عقدة ص 114 الحدیث 109. عن ابن عقدة، عن الحسن بن علی بن إبراهیم العلوی، عن الحسین بن علی الخزاز و هو ابن إلیاس، عن ثعلبة بن میمون، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.

و از دگرگونی‌های دنیا این است که کسی را که مایهٔ دلسوزی بود رشک‌بردنی می‌بینی، و کسی را که رشک‌بردنی بود مایهٔ دلسوزی؛ و میان این دو حال فاصله‌ای نیست جز نعمتی که لغزید و رفت، و تنگدستی و سختی‌ای که فرود آمد.

و من غیرها أنّك تری المرحوم مغبوطا، و المغبوط مرحوما؛ لیس بین ذلك إلاّ نعیما زلّ‌، و بؤسا نزل.

منابع (۲)
  1. ورد فی مطالب السؤول ص 190. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 71. مرسلا. باختلاف یسیر.
  2. زال. ورد فی نسخة ابن النقیب ص 99.

تشویق به پند گرفتن از عبرت‌های دنیا

و از عبرت‌های دنیا این است که انسان به آرزوی خود نزدیک می‌شود، اما فرارسیدن اجلش دست او را از آن کوتاه می‌کند؛ پس نه آرزویی به دست می‌آید و نه آرزومندی به حال خود رها می‌شود.

و من عبرها أنّ المرء یشرف علی أمله فیقتطعه حضور أجله؛ فلا أمل یدرك، و لا مؤمّل یترك.

منابع (۲)
  1. فیقطعه. ورد فی نسخة نصیری ص 50. و نسخة العام 550 ص 62 ب. و نسخة عبده ص 274.
  2. فیختطفه من دونه. ورد فی مطالب السؤول ص 190. مرسلا. و فی أمالی الطوسی ص 456. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن الحسین بن عبد اللّه، عن أبی هارون بن موسی التلعكبری، عن أبی العباس بن عقدة، عن الحسن بن علی بن إبراهیم العلوی، عن الحسین بن علی الخزّاز (ابن بنت إلیاس)، عن ثعلبة بن میمون، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 506. عن جماعة، عن أبی المفضل، عن عبد اللّه بن أبی داوود السجستانی، عن إبراهیم ابن الحسن الطرطوسی، عن بشر بن زاذان، عن عمرو بن صبیح، عن جعفر الصادق، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام، و فی تحف العقول ص 157.مرسلا. و فی فضائل أمیر المؤمنین لابن عقدة ص 114 الحدیث 109. عن ابن عقدة، عن الحسن بن علی بن إبراهیم العلوی، عن الحسین بن علی الخزاز و هو ابن إلیاس، عن ثعلبة بن میمون، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.

چه بسیار کسی که با نیکی دیدن، کم‌کم به دام هلاکت کشیده می‌شود! و چه بسیار کسی که با پوشیده‌ماندن گناهانش فریب خورده است!

كم من مستدرج بالإحسان إلیه؟. و كم من مغرور بالسّتر علیه؟.

نهج‌البلاغه، حکمت ۱۱۶
منابع (۱)
  1. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 550 الحدیث 22. مرسلا. و فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 206. مرسلا. و فی تحف العقول ص 203. مرسلا.

و چه بسیار کسی که با تعریف و ستایش دیگران از او، فریب خورده است!

و كم من مفتون بحسن القول فیه؟.

نهج‌البلاغه، حکمت ۱۱۶
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 206. مرسلا. و فی تحف العقول ص 203.مرسلا. و فی غرر الحكم ج 2 ص 550 الحدیث 12. مرسلا.

و خدای پاک هیچ‌کس را به چیزی مانندِ مهلت دادن به او نیازموده است.

و ما ابتلی اللّه - سبحانه - أحدا بمثل الإملاء له.

نهج‌البلاغه، حکمت ۱۱۶

مگر سخن خدای بزرگ و باشکوه را نشنیده‌اید که: «إِنَّما نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدادُوا إِثْماً» (ما فقط به آنان مهلت می‌دهیم تا بر گناه خویش بیفزایند)؟

أ لم تسمعوا قول اللّه - عزّ و جلّ - إِنَّما نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدادُوا إِثْماً .

منابع (۱)
  1. آل عمران/ 178. و الفقرة وردت فی تاریخ الیعقوبی و تحف العقول.

پس پاک است خدا! چقدر شادیِ دنیا کمیاب است، و سیرابی‌اش تشنگی‌آور، و سایه‌اش آفتاب‌گیر! نه آنچه می‌آید بازگردانده می‌شود و نه آنچه گذشت برمی‌گردد!

فسبحان اللّه، ما أعزّ سرورها، و أظمأریّها، و أضحی فیئها!. لا جاء یردّ، و لا ماض یرتدّ!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴
منابع (۲)
  1. أغرّ. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 98. و نسخة الآملی ص 94. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 136 و نسخة الإسترابادی ص 152. و نسخة عبده ص 274.
  2. أطحی. ورد فی كتاب الطراز ج 2 ص 350. مرسلا.

و پاک است خدا! چقدر زنده به مرده نزدیک است، چون به زودی به او می‌پیوندد؛ و چقدر مرده از زنده دور است، چون از او بریده است!

و سبحان اللّه، ما أقرب الحیّ من المیّت للحاقه به، و أبعد المیّت من الحیّ لانقطاعه عنه!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴

مردم! جان‌هایتان را به فرمان‌برداری از خدا بیارایید و پوشش ترس از او را بر سر بکشید؛ آخرتتان را از آنِ خود کنید و تلاشتان را برای اقامتگاه همیشگی‌تان بگذارید.

أیّها النّاس؛ حلّوا أنفسكم بالطّاعة، و البسوا قناع المخافة؛ و اجعلوا آخرتكم لأنفسكم، و سعیكم لمستقرّكم.

و بدانید که به زودی کوچ می‌کنید و به سوی خدا بازمی‌گردید؛ و در آنجا چیزی به کارتان نمی‌آید جز کردار شایسته‌ای که از پیش فرستاده‌اید یا پاداش نیکی که به دست آورده‌اید.

و اعلموا أنّكم عمّا قلیل راحلون، و إلی اللّه صائرون؛ و لا یغنی عنكم هنالك إلاّ صالح عمل قدّمتموه، أو حسن ثواب حزتموه.

شما تنها بر آنچه از پیش فرستاده‌اید وارد می‌شوید و تنها به آنچه پیش‌تر انجام داده‌اید جزا می‌گیرید؛ پس مبادا زرق‌وبرق دنیای پست، شما را فریب دهد و از جایگاه‌های بهشت‌های برین بازدارد.

إنّكم إنّما تقدمون علی ما قدّمتم، و تجازون علی ما أسلفتم؛ فلا تخد عنّكم زخارف دنیا دنیّة عن مراتب جنان علیّة.

گویی هم‌اکنون پرده کنار رفته، شک و تردید از میان برخاسته، هر کس به اقامتگاهش رسیده و جایگاه و بازگشتگاه خود را شناخته است.

فكأن قد انكشف القناع، و ارتفع الارتیاب، و لاقی كلّ امرئ مستقرّه، و عرف مثواه و منقلبه.

منابع (۱)
  1. ورد فی الكشكول للبهائی ج 1 ص 147. مرسلا.

گرفتاری‌های انسان در دنیا

بندگان خدا! هیچ چیزی بدتر از بدی نیست مگر کیفر آن، و هیچ چیزی بهتر از نیکی نیست مگر پاداش آن.

[عباد اللّه؛] إنّه لیس شیء بشرّ من الشّرّ إلاّ عقابه، و لیس شیء بخیر من الخیر إلاّ ثوابه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۱۴

و هر چیزی در دنیا، شنیدنش بزرگ‌تر از دیدنش است؛ و هر چیزی در آخرت، دیدنش بزرگ‌تر از شنیدنش است.

و كلّ شیء من الدّنیا سماعه أعظم من عیانه، و كلّ شیء من الآخرة عیانه أعظم من سماعه.

پس شنیدن، شما را از دیدن بی‌نیاز کند، و خبرِ غیب شما را از دیدنِ غیب بس باشد.

فلیكفكم من العیان السّماع، و من الغیب الخبر.

و بدانید آنچه از دنیا کم شود و به آخرت افزوده شود، بهتر است از آنچه از آخرت کم شود و به دنیا افزوده شود.

و اعلموا أنّ ما نقص من الدّنیا و زاد فی الآخرة خیر ممّا نقص من الآخرة و زاد فی الدّنیا.

پس چه بسیار کسی که دارایی‌اش کم شده اما سود برده است، و چه بسیار کسی که دارایی‌اش فزونی یافته اما زیان کرده است!

فكم من منقوص رابح، و مزید خاسر!.

بندگان خدا! آنچه به آن فرمان یافته‌اید، گسترده‌تر از چیزی است که از آن نهی شده‌اید، و آنچه برایتان حلال شده، بیشتر از چیزی است که بر شما حرام شده است؛ پس آنچه را اندک است به خاطر آنچه بسیار است، و آنچه را تنگ است به خاطر آنچه گسترده است، رها کنید.

[عباد اللّه؛] إنّ الّذی أمرتم به أوسع من الّذی نهیتم عنه، و ما أحلّ لكم أكثر ممّا حرّم علیكم؛ فذروا ما قلّ لما كثر، و ما ضاق لما اتّسع.

روزیِ شما تضمین شده و شما به کار و عمل فرمان یافته‌اید؛ پس مبادا دنبال کردنِ روزیِ تضمین‌شده، برایتان مهم‌تر از انجام کاری باشد که بر شما واجب شده است.

قد تكفّل لكم بالرّزق و أمرتم بالعمل، فلا یكوننّ المضمون لكم طلبه أولی بكم من المفروض علیكم عمله.

با این حال، به خدا سوگند، شک در میانه پدید آمده و یقین آسیب دیده است؛ تا جایی که گویی آنچه برایتان تضمین شده، بر شما واجب شده است، و گویی آنچه بر شما واجب شده، از دوش شما برداشته شده است.

مع أنّه، و اللّه، لقد اعترض الشّكّ، و دخل الیقین، حتّی كأنّ الّذی ضمن لكم قد فرض علیكم، و كأنّ الّذی فرض علیكم قد وضع عنكم.

پس به عمل بشتابید، آرزوی دراز را کوتاه کنید، و از سر رسیدنِ ناگهانیِ اجل بترسید؛ چراکه امیدی که به بازگشتِ روزی هست، به بازگشتِ عمر نیست.

فبادروا العمل، و قصّروا الأمل، و خافوا بغتة الأجل؛ فإنّه لا یرجی من رجعة العمر ما یرجی من رجعة الرّزق.

منابع (۱)
  1. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 544 الحدیث 112. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 291. مرسلا.

آنچه امروز از روزی از دست رفته است، امید می‌رود که فردا بیشتر شود؛ و آنچه دیروز از عمر از دست رفته است، امروز امیدی به بازگشتش نیست.

ما فات الیوم من الرّزق یرجی غدا زیادته، و ما فات أمس من العمر لم یرج الیوم رجعته.

امید با آینده همراه است، و ناامیدی با گذشته.

الرّجاء مع الجائی، و الیأس مع الماضی.

پس «اِتَّقُوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ» (آن‌گونه که شایستهٔ خداست از او پروا کنید)، در راه خشنودی او بکوشید، از عذاب دردناکش که شما را از آن ترسانده است دوری کنید، «وَ لا تَمُوتُنَّ إِلاّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ» (و نمیرید مگر آنکه مسلمان و تسلیم خدا باشید).

ف اِتَّقُوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ، و اسعوا فی مرضاته، و احذروا ما حذّركم من ألیم عذابه، وَ لا تَمُوتُنَّ إِلاّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ .

منابع (۲)
  1. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 134 الحدیث 44. مرسلا.
  2. آل عمران/ 102.

ای مردم! پند را از کسی که به شما پند می‌دهد بپذیرید، و آن را از کسی که برایتان می‌آورد با فرمان‌برداری دریافت کنید.

یا أیّها النّاس؛ اقبلوا النّصیحة ممّن نصحكم، و تلقّوها بالطّاعة ممّن حملها إلیكم.

و بدانید که خدای پاک، از میان دل‌ها فقط پذیراترینِ آن‌ها را برای حکمت ستوده است، و از میان مردم فقط شتابنده‌ترینِ آن‌ها را در پاسخ دادن به حق.

و اعلموا أنّ اللّه - سبحانه - لم یمدح من القلوب إلاّ أوعاها للحكمة، و من النّاس إلاّ أسرعهم إجابة إلی الحقّ.

و بدانید که بزرگ‌ترین جهاد (پیکار در راهِ خدا)، جهاد با نفس است.

و اعلموا أنّ الجهاد الأكبر جهاد النّفس.

پس به جهاد با نفس‌هایتان بپردازید تا خوشبخت شوید، و قیل‌وقال (حرف‌وحدیث‌های بیهوده) را دور بریزید تا سالم بمانید، و یاد خدا را بسیار کنید تا سود ببرید.

فاشتغلوا بجهاد أنفسكم تسعدوا، و ارفضوا القیل و القال تسلموا، و أكثروا ذكر اللّه تغنموا.

بندگان خدا! با هم برادر باشید تا نزد او به نعمتِ پایدار دست یابید.

و كونوا، عباد اللّه، إخوانا تفوزوا لدیه بالنّعیم المقیم.

ای بندگانِ دنیا که برای آن کار می‌کنید! اگر در روز می‌فروشید و می‌خرید، و در شب بر بسترهایتان پهلو به پهلو می‌شوید و می‌خوابید، و در این میان از آخرت غافل می‌مانید و عمل را به آینده می‌اندازید، پس کی به فکر یافتنِ منزلگاه می‌افتید، کی توشه از پیش می‌فرستید، و کی به کارِ معاد (جهانِ بازگشت پس از مرگ) همت می‌گمارید؟!

یا عبید الدّنیا العاملین لها؛ إذا كنتم فی النّهار تبیعون و تشترون، و باللّیل علی فرشكم تتقلّبون و تنامون، و فیما بین ذلك عن الآخرة تغفلون، و بالعمل تسوّفون، فمتی تفكّرون بالارتیاد، و متی تقدّمون الزّاد، و متی تهتمّون بأمر المعاد؟!!!

سبب نابودی ملت‌های گذشته

ای مردم! برای خدای پاک در زمینش، هیچ حجتی (کسی که خدا او را نشانه و دلیلِ راه برای مردم کرده) استوارتر از پیامبرش (ص) نبوده است، و هیچ حکمتی رساتر از کتاب بزرگش؛ و خدای برتر از میان شما فقط کسی را ستوده که به ریسمان او چنگ زده و از پیامبرش پیروی کرده است.

یا أیّها النّاس؛ إنّه لم یكن للّه - سبحانه - حجّة فی أرضه أوكد من نبیّه صلّی اللّه علیه و آله، و لا حكمة أبلغ من كتابه العظیم؛ و لا مدح اللّه - تعالی - منكم إلاّ من اعتصم بحبله و اقتدی بنبیّه.

هر که نابود شد، فقط زمانی نابود شد که از او نافرمانی کرد، با او مخالفت ورزید و از خواهش نفس خود پیروی کرد؛ ازاین‌رو خدا ـ که گوینده‌ای عزتمند است ـ می‌فرماید: «فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِیبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ یُصِیبَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ» (پس کسانی که با فرمان او مخالفت می‌کنند باید بترسند از اینکه فتنه‌ای به آنان برسد یا عذابی دردناک دامنگیرشان شود).

و إنّما هلك من هلك عند ما عصاه و خالفه و اتّبع هواه؛ فلذلك یقول - عزّ من قائل -: فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِیبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ یُصِیبَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ .

منابع (۱)
  1. النور/ 62.

ای مردم! تا کی پند داده می‌شوید و پند نمی‌گیرید؟

یا أیّها النّاس؛ إلی كم توعظون و لا تتّعظون؟.

چه بسیار پنددهندگان به شما پند دادند، هشداردهندگان به شما هشدار دادند، بازدارندگان شما را نهیب زدند، دانایان پیام را به شما رساندند، و پیامبران و فرستادگان شما را به راهِ نجات راهنمایی کردند؛ دلیلِ روشن را بر شما تمام کردند و شاهراه را برایتان آشکار ساختند.

فكم قد وعظكم الواعظون، و حذّركم المحذّرون، و زجركم الزّاجرون، و بلّغكم العالمون، و علی سبیل النّجاة دلّكم الأنبیاء و المرسلون؛ و أقاموا علیكم الحجّة، و أوضحوا لكم المحجّة.

پس به عمل بشتابید و مهلت را غنیمت بشمارید؛ چراکه امروز عمل است و حسابی نیست، و فردا حساب است و عملی نیست، «وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ» (و کسانی که ستم کردند به‌زودی خواهند دانست به چه بازگشتگاهی بازمی‌گردند).

فبادروا العمل، و اغتنموا المهل؛ فإنّ الیوم عمل و لا حساب، و غدا حساب و لا عمل، وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ .

منابع (۱)
  1. الشعراء/ 227. و وردت الفقرات فی غرر الحكم ج 2 ص 868 الحدیث 6 و 7 و 11. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 552. مرسلا. و فی ص 557. مرسلا.و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 520. مرسلا.و فی ص 528. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

خطبهٔ او (ع) دربارهٔ یگانگی خدای پاک و برتر

خطبته (علیه السلام) فی وحدانیة اللّه سبحانه و تعالی

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۱، صفحهٔ ۳۷۱. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن