دنیا و دلبستگی
۶۸ متن، به ترتیبِ روزگار علی.
۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۴
- خطبه ۱۲، ربیعالاول ۱۱ قخطبهٔ وسیله؛ اسلام و جایگاه امام در قیامتستایش از آنِ خدایی است که پندارها را از رسیدن به وجودش بازداشت، و خردها را در پرده داشت
- سخن ۸۵، میان ۲۹ تا ۳۱ قبدرقهٔ ابوذر به تبعیدگاه ربذهای ابوذر! تو فقط برای خدا ـ خدای پاک ـ به خشم آمدی؛ پس به کسی امید ببند که برایش به خشم آمدی. این قوم بر سر دنیایشان از تو ترسیدند، و تو بر سر دینت از آنان ترسیدی؛ پس با کینه و دشمنی تو را آزمودند، و به بیابان تبعیدت کردند.
- خطبه ۲۰، میان ۱۱ تا ۱۳ قخطبهٔ طالوتیه؛ سرزنش مردم پس از رحلت پیامبرستایش از آنِ خداست. آنچه خدا بخواهد همان میشود. بر خدایی توکل کردم که معبودی جز او نیست.
- نامه ۱، میان ۱۱ تا ۳۵ قبه سلمان: دنیا مانند مار استاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، به سلمان.
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۱۱
- خطبه ۲۹، میان ۳۵ تا ۳۶ قخطبهٔ بالغه؛ نشانههای منافقانستایش از آنِ خداست؛ او که آغاز است و چیزی پیش از او نیست، و پایان است و چیزی پس از او نیست، و پیداست و چیزی بالاتر از او نیست، و پنهان است و چیزی فروتر از او نیست. او را میستاییم بر طاعتی که توفیقش را داد، و گناهی که از آن بازداشت. و پناه میبریم به خدا از…
- خطبه ۴۱، میان ۳۵ تا ۳۶ قپاسخ به معترضان تقسیم برابر بیتالمالستایش از آنِ خداست که سزاوار ستایش و اوج بخشندگی است؛ صفتها به او نمیرسند، در زبانها نمیگنجد و با مرز و نهایت شناخته نمیشود.
- سخن ۹۶، میان ۳۵ تا ۳۶ قبه ابنعباس: معاویه را بر شام نمیگمارمای پسر عباس! به خدا سوگند شک ندارم که این نظر برای سامان دادن به کار همین دنیای نقد (دنیای زودگذر) بهتر است.
- سخن ۱۰۵، ربیعالثانی ۳۶ قبه عمار: مغیره بن شعبه را رها کنای عمار! رهایش کن. به خدا سوگند، او از دین جز آنچه به دنیا نزدیکش کند، چیزی برنداشته است؛ و از روی عمد کار را بر خودش مبهم کرده تا تردیدها را بهانهای برای لغزشهایش قرار دهد.
- خطبه ۴۵، جمادیالاول ۳۶ قکفش وصلهدار و هدف از حکومتارزش این کفش چقدر است؟
- خطبه ۴۶، جمادیالاول ۳۶ قآداب جنگ، پیش از نبرد جملستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشش در میان آفریدگان فراگیر است، سپاهش پیروز است و شکوهش والا و برتر. او را بر نعمتهای کامل و بخششهای بزرگش میستایم.
- خطبه ۴۷، جمادیالاول ۳۶ قپس از کشته شدن طلحه در جنگ جملستایش از آنِ خداست که پیش از هر آغازی آغاز است و پس از هر پایانی پایان. آغاز بودنش ایجاب میکند که آغازی نداشته باشد، و پایان بودنش ایجاب میکند که پایانی نداشته باشد.
- سخن ۱۱۳، جمادیالاول ۳۶ قبر سر پیکر طلحه و دیگر کشتگان جمل«إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمیگردیم.
- سخن ۱۱۶، جمادیالاول ۳۶ قخانهٔ بزرگ علاء و دنیاگریزی برادرش عاصمدر دنیا با این خانهٔ بزرگ چه میخواهی بکنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری؟ آری، اگر بخواهی با همین خانه به آخرت میرسی: در آن از مهمان پذیرایی میکنی، پیوند خویشاوندی را به جا میآوری، و حقها را از آن به صاحبان و جاهای خودش میرسانی؛ آن وقت است که با…
- خطبه ۱۰، میان ۳۵ تا ۳۶ ققدرت خدا؛ دعوت به تقوا و کار نیکستایش از آنِ خداست که بیدیدن شناخته میشود و بیاندیشیدن میآفریند. او که همیشه برپا و پایدار بوده است؛ آن زمان که نه آسمانی با برجها بود، نه پردههایی با درهای بسته، نه شبی تاریک، نه دریایی آرام، نه کوهی با درّههای گشاد، نه راهی پرپیچوخم در کوه، نه زمینی…
- نامه ۳۰، ۳۶ قعثمان بن حنیف و مهمانی اشراف بصرهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عثمان بن حنیف.
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۱۵
- خطبه ۳۰، رجب ۳۶ قخطبهٔ منبریه؛ نخستین جمعه در کوفهستایش از آنِ خدایی است که در دیرینگی و ازلی بودن (همیشه بودنِ بیآغاز) یگانه است؛ خدایی که ماندگاریاش پایانی ندارد و خودش آغازی ندارد.
- خطبه ۴۹، رجب ۳۶ قخطبهٔ بالغه؛ بازگشت از بصره به کوفهستایش از آنِ خداست که دوستش را یاری کرد و دشمنش را بییاور گذاشت؛ راستگویِ برحق را سرافراز ساخت و پیمانشکنِ باطلگرا را خوار کرد.
- نامه ۵۰، میان ۳۶ تا ۳۷ قمعاملهٔ دین عمرو عاص با دنیای معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به بینشانِ بریدهنسل، پسرِ بینشانِ بریدهنسل، عمرو بن عاص بن وائل، کینهتوز و دشمنِ محمد و خاندان محمد در جاهلیت (دورانِ پیش از اسلام) و اسلام.
- نامه ۵۴، ۳۶ قدعوت معاویه به نبرد تنبهتناز بندهٔ خدا و پسر بندهٔ او، علی بن ابیطالب، برادر فرستادهٔ خدا (ص)، پسرعمو و جانشین او، غسلدهنده و کفنکننده و پردازندهٔ بدهی او، همسر دختر پاکدامنش بتول، و پدر دو نوهاش حسن و حسین، به معاویه پسر ابوسفیان.
- عهدنامه ۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قپرهیزگاری و یاد آخرت، برای مردم مصراز بندهٔ خدا، امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب، به مردم مصر و محمد بن ابیبکر.
- خطبه ۵۱، ۳۶ قدر راه صفین؛ حقیقت معاویه و یارانشستایش از آنِ خدایی است که یگانگی تنها از آنِ اوست؛ خدایی که پیشاپیش بیم و هشدار داده، و هرچه بخواهد همان را انجام میدهد. با نور، از دیدِ آفریدگانش در پرده است. کرانههای قلمرواش بسیار بلند است، عزتش سر به فلک کشیده و فرمانرواییاش باشکوه است. به پاسِ…
- نامه ۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قشادی و اندوه برای دنیا؛ به ابن عباساز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۱۴، ۳۶ قبرابری مردم در حق؛ به اسود بن قطبهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به اسود بن قطبه.
- نامه ۴۸، ۳۶ قبه عمرو عاص: دنیا آدم را سرگرم میکنداز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمرو عاص.
- نامه ۴۹، صفر ۳۷ قبه عمرو عاص: از گذشته عبرت بگیراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمرو عاص.
- نامه ۶۵، صفر ۳۷ قپذیرش داوری به خاطر قرآن، نه معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- خطبه ۷، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ «زهرا»؛ قدرت خدا و رستاخیزستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان، و درود بر محمد، سرور فرستادگان، و بر خاندان پاکش.
- نامه ۳۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قسند خرید خانهٔ دنیا؛ به شریح قاضیای شریح! به من خبر رسیده است که خانهای به هشتاد دینار خریدهای، و برایش سندی نوشتهای، و در آن گواهانی گرفتهای؟
- نامه ۴۳، میان ۳۶ تا ۳۷ قسهل بن حنیف و گریختگان به سوی معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به سهل بن حُنیف.
- نامه ۵۷، میان ۳۶ تا ۳۷ قبه معاویه: برای آنچه میماند کار کناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۵
- سخن ۱۳۱، ربیعالاول ۳۷ قیاد خباب و سلام بر اهل گورهای کوفهخدا خَبّاب را رحمت کند! از سرِ شوق اسلام آورد، به فرمانبرداری هجرت کرد، جهادگرانه زیست، در پایان به بلایی در تنش آزموده شد، به اندازهٔ نیاز قناعت کرد و از خدا خشنود بود. سپس امام (ع) پیش رفت تا به گورها نزدیک شد و فرمود:
- وصیتنامه ۲، ۳۷ قسفارشهای پدر به فرزندش حسناز پدری فانی، معترف به گذشت زمان، که عمرش رو به پایان است...
- سخن ۱۱۸، ۳۷ قپند به عمرو عاص دربارهٔ پیروی از حقسخنی از امام (ع) در پند دادن به عمرو عاص: برترینِ مردم نزد خدای توانا و بزرگ کسی است که عمل کردن به حق را بیشتر دوست داشته باشد، هرچند به او کاستی برساند و او را به اندوه و سختی بیندازد.
- نامه ۶۹، ۳۷ قهشدار به ابوموسی اشعری هنگام داوریاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن قیس.
- سخن ۱۵۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قپاسخ به پیشنهاد مالبخشی برای جلب مردماما آنچه دربارهٔ رفتار و روش عادلانهٔ ما گفتی، خدای شکستناپذیر و باشکوه میفرماید: «مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَیْها وَ ما رَبُّکَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِیدِ» (هر کس کار شایستهای کند به سود خود اوست، و هر کس بدی کند به زیان خود اوست، و…
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۲
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۱۴
- خطبه ۳۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قروز جمعه؛ دنیای گذرا و فریفتگی مردمستایش از آنِ خداست؛ سرپرستِ ستوده، حکیمِ بزرگوار، که هرچه بخواهد انجام میدهد. دانای پنهانها، پوشانندهٔ عیبها، آفرینندهٔ آفریدگان، فرودآورندهٔ باران، و تدبیرکنندهٔ کار دنیا و آخرت؛ پروردگار آسمانها و زمین، پروردگار جهانیان، و بهترین گشایندگان و داوران.
- خطبه ۳۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قروز جمعه؛ جامع بودن قرآن و بیارزشی دنیاستایش از آنِ خداست که شایستهٔ ستایش و صاحب آن، و نهایتِ ستایش و جایگاه آن است.
- خطبه ۳۴، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید فطر؛ دنیا و زکات فطره«اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ»؛ ستایش از آنِ خدایی است که آسمانها و زمین را آفرید و تاریکیها و روشنایی را پدید آورد؛ با این همه، کسانی که کافر…
- خطبه ۳۵، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید قربان؛ یاد مرگ و حکم قربانیخدا بزرگتر است، خدا بزرگتر است.
- سخن ۲۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قگفتوگوی شبانه با نوف بکالی و حبّهٔ عرنیای حبّه! خوابیدهای یا بیدار و چشمگشوده؟
- سخن ۲۶، میان ۳۵ تا ۴۰ قحالت چطور است؟ پاسخ به عبدالله بن جعفرپسرکم! چگونه است حال کسی که با ماندنش نابود میشود، و با تندرستیاش بیمار میگردد، و از همان جا که در امان است به سراغش میآیند؟!
- سخن ۳۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قسادگی خوراک و پوشاک به پیروی از پیامبرای ابوالجنوب! رسول خدا (ص) را دیدم که خشکتر از این میخورد و زبرتر از این میپوشید - و به جامهاش اشاره کرد -.
- سفارش ۳، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه جابر انصاری دربارهٔ دانش و بخششدانشمندی که دانشش را به کار میبندد،
- نامه ۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قروزگار دو روز است؛ به ابن عباساز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قاندرزهای زندگی به حارث همدانیاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به حارث هَمدانی.
- نامه ۴۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قپاسخ به غلام آزادشدهای که مال خواستاما بعد، این مالِ دنیا که در دست توست، پیش از تو صاحبان دیگری داشت و پس از تو نیز به صاحبان دیگری میرسد؛ و از این مال، تنها چیزی از آنِ توست که برای خودت از پیش فرستادهای.
- نامه ۵۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قرد تهمتهای معاویه و هشدار از ستماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قپند به معاویه: دنیا سرای تجارت استاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۸، میان ۳۶ تا ۳۹ قمبادلهٔ اسیران با معاویهاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۱۷
- خطبه ۵یگانگی خدا و دل نبستن به دنیاستایش از آنِ خداست که ستایش را به نعمتها میپیوندد و نعمتها را به شکرگزاری. او را بر نعمتهایش میستاییم، همانگونه که بر بلاهایش میستاییم.
- خطبه ۱۵دل کندن از دنیا و عبرت از گذشتگانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که پایین میآورد و بالا میبرد، زیان میرساند و سود میبخشد، و بخشنده و گشادهدست است. ستایشش باشکوه است و نامهایش راست و درست. بر نهانها و بر هرچه از دلها میگذرد آگاه و مسلط است.
- خطبه ۱۶آماده شدن برای مرگ و روز حسابستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایش را کلیدِ یادِ خود، سببِ فزونیِ بخششِ خود، و نشانهای بر نعمتها و بزرگیِ خود قرار داد. سپاهش شکستناپذیر است و شکوهش بزرگ. به شکرانهٔ نعمتبخشیاش او را میستایم، و به پاسِ بزرگواری و شکوهش ثنایش میگویم.
- خطبه ۱۷خطبهٔ غرّاء، در تشییع یک جنازهاز چه میگریند؟
- خطبه ۱۸برتری پیامبر و خبر از آیندهٔ مسلمانانستایش از آنِ خداست که آغاز است و چیزی پیش از او نیست؛ پایان است و چیزی پس از او نیست؛ آشکار است و چیزی بالاتر از او نیست؛ و پنهان است و چیزی فروتر از او نیست.
- سخن ۳فخرفروشی به مردگان؛ دربارهٔ آیهٔ تکاثرشگفتا! چه خواستهای و چقدر دور! چه دیدارکنندگانی و چقدر غافل! چه خطری و چقدر هولناک! و چه مال ناچیز دنیایی و چقدر ترسناک!
- سخن ۵ای انسان، چه چیز تو را فریب داد؟در میانِ بازخواستشدگان، سستدلیلتر از همه است؛ و در میانِ فریبخوردگان، بیبهانهتر از همه.
- سخن ۱۰پاسخ به امام حسن: مردم فرزندان دنیایندمردم فرزندان دنیایند، و کسی را برای دوست داشتنِ مادرش سرزنش نمیکنند.
- سخن ۱۵پند به ابنعباس: از امیدواران بیعمل نباشاز کسانی نباش که بی عمل به آخرت امید دارد، و توبه (بازگشت به خدا) را با دراز کردنِ
- سخن ۱۶آمادهٔ کوچ شوید؛ ندای پس از نماز عشاای مردم! خدا رحمتتان کند، آماده شوید که در میان شما بانگ کوچ سر داده شده است. کمتر در دنیا درنگ کنید.
- سخن ۱۷پند به مردی که از تنگدستی گله کردسخنی از امام (ع) هنگامی که مردی نزد او از تنگدستی گلایه کرد: ای فرزند آدم! بدان هر مالی که بیشتر از خوراکت به دست آوری، در آن فقط خزانهدارِ دیگری هستی؛ در دنیا رنجت برای آن بسیار میشود و وارثت از آن بهره میبرد. پس در زندگیات با دارایی خود خوشبخت شو و برای…
- سخن ۲۱کنار زبالهدان؛ آنچه بخیلان دریغش کردنداین همان چیزی است که بخیلان بر سرش بخل ورزیدند، و غافلان بر سرش به رقابت پرداختند.
- سخن ۲۲فاضلاب ترکیده؛ آنچه دیروز بر سرش رقابت داشتیداین همان است که دیروز بر سرش با هم رقابت میکردید.
- سخن ۲۹دنیا، سجدهگاه دوستان خدا؛ پاسخ به بدگوی دنیامردمی که به دروغ ادعای زهد (دل نبستن به دنیا) در دنیا دارند، چه شده است که از دنیا بدگویی میکنند؟!
- سخن ۳۰معنای زهد در دو جمله از قرآنسخنی از امام (ع) دربارهٔ معنای زهد: همهٔ زهد در دو سخن از قرآن است:
- سخن ۳۳بیشترِ دلمشغولیات برای زن و فرزندت نباشدمبادا بیشترِ سرگرمی و دلمشغولیات برای زن و فرزندانت باشد.
- سفارش ۱وظیفهٔ اندامها و قرآن، برای محمد حنفیهپسرم! چیزی را که نمیدانی نگو؛ بلکه هر آنچه را هم که میدانی نگو؛ زیرا خدای پاک و برتر بر همهٔ اندامهایت تکلیفهایی واجب کرده است که روز قیامت با آنها بر تو اتمام حجت میکند و دربارهٔ آنها از تو میپرسد. خدا به اندامها یادآوری کرد، پندشان داد، بیمشان داد…