سخنانسخن ۱۷۲ دقیقه خواندن
پند به مردی که از تنگدستی گله کرد
سخنی از امام (ع) هنگامی که مردی نزد او از تنگدستی گلایه کرد
مردی از تنگدستی و نیازمندی خود نزد امام شکایت برد. امام او را به قناعت و ساختن آخرت پند داد و چند جمله با «ای فرزند آدم» گفت: هر چه مال بیش از خوراکت جمع کنی، برای دیگری نگهبانی میکنی؛ هر روز که میگذرد بخشی از تو رفته است؛ روزی دو گونه است: آنکه تو دنبالش میروی و آنکه دنبال تو میآید؛ و آدم درمانده است که پشه آزارش میدهد و آب گلو او را میکشد. زمان و جای آن معلوم نیست.
خطاب به: مردی نیازمند که از تنگدستی شکایت کرد
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۱۹۲، حکمت ۲۵۴، حکمت ۲۶۷، حکمت ۴۱۹
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
سخنی از امام (ع) هنگامی که مردی نزد او از تنگدستی گلایه کرد: ای فرزند آدم! بدان هر مالی که بیشتر از خوراکت به دست آوری، در آن فقط خزانهدارِ دیگری هستی؛ در دنیا رنجت برای آن بسیار میشود و وارثت از آن بهره میبرد. پس در زندگیات با دارایی خود خوشبخت شو و برای روز بازگشتت توشهای پیش بفرست که پیش رویت آماده باشد؛ چراکه سفر دورودراز است، وعدهگاه قیامت (برانگیخته شدن) است و سرمنزل، بهشت یا آتش است.
كلام له علیه السّلام لمّا شكی إلیه رجل الحاجة یا ابن آدم؛ اعلم أنّ ما كسبت من المال فوق قوتك فإنّما أنت فیه خازن لغیرك؛ یكثر فی الدّنیا فیه تعبك، و یحظی به وارثك؛ فاسعد بمالك فی حیاتك، و قدّم لیوم معادك، زادا یكون لك أمامك؛ فإنّ السّفر بعید، و الموعد القیامة، و المورد الجنّة أو النّار.
منابع (۳)
- ورد فی الإرشاد ص 125. مرسلا. و فی مروج الذهب ج 4 ص 264. عن إبراهیم ابن جابر القاضی، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی الخصال ص 16 باب الواحد الحدیث 58. الصدوق، عن أبیه، عن سعد بن عبد اللّه، عن یعقوب بن یزید، عن ابن محبوب، عن علی بن الحسین بن رباط، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی نثر الدر ج 1 ص 295. مرسلا. و فی روضة الواعظین ص 426. مرسلا. و فی كشف الیقین ص 190. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 100 ص 31 الحدیث 58. عن العیاشی.مرسلا. و فی الفرج بعد الشدة ج 1 ص 38. مرسلا. و فی عیون الأخبار ج 2 ص 400.مرسلا. و فی كنز العمال ج 3 ص 782 الحدیث 8742. مرسلا عن الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی العسل المصفی ج 1 ص 220 الحدیث 126. مرسلا.
- ورد فی سراج الملوك ص 79. مرسلا. و ورد من الدّنیا فی روضة الواعظین، و الخصال. بالسند السابق.
- ورد فی المصدرین السابقین، و سراج الملوك. و بحار الأنوار.
ای فرزند آدم! تو تنها شماری از روزهای گردآمدهای؛ پس هر گاه روزی از تو بگذرد، بخشی از وجودت رفته است.
یا ابن آدم؛ إنّما أنت عدد أیّام مجموعة؛ فكلّما مضی منك یوم فقد مضی بعضك.
ای فرزند آدم! در این سرا از مرگ بر حذر باش، پیش از آنکه به سرایی بروی که در آن آرزوی مرگ کنی و آن را نیابی.
یا ابن آدم؛ احذر الموت فی هذه الدّار قبل أن تصیر إلی دار تتمنّی الموت فیها فلا تجده.
منابع (۱)
- ورد فی الإرشاد ص 125. مرسلا. و فی كشف الیقین ص 190. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 100 ص 31 الحدیث 58. عن العیاشی. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 20 ص 273 الحدیث 158. مرسلا. و فی ص 319 الحدیث 661.مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 74. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
ای فرزند آدم! در داراییات، خودت وصیِ خود باش (و کارهایت را به دست خودت انجام بده)، و با آن همان کن که دوست داری پس از تو با آن بکنند. ای فرزند آدم! مگر جز پیریِ ازکاراندازنده، یا بیماریِ گرفتارکننده، یا مرگی که فرود میآید، انتظار چیز دیگری را میکشی؟
یا ابن آدم؛ كن وصیّ نفسك فی مالك، و اعمل فیه ما تؤثر أن یعمل فیه من بعدك. یا ابن آدم؛ هل تنتظر إلاّ هرما حائلا، أو مرضا شاغلا، أو موتا نازلا؟.
منابع (۱)
- ورد فی شرح ابن أبی الحدید ج 20 ص 323 الحدیث 703. مرسلا.
ای فرزند آدم! روزی دو گونه است: روزیِ جوینده، و روزیِ جُسته.
یا ابن آدم؛ الرّزق رزقان: طالب، و مطلوب.
منابع (۱)
- (**) من: یا ابن آدم الرّزق. إلی: برزقه منها. ورد فی حكم الرضی تحت الرقم 431.
پس هر که دنیا را بجوید، مرگ او را میجوید تا گردنش را بگیرد و از دنیا بیرونش کند، و از دنیا هم جز آنچه قسمتش شده به دست نمیآورد.
فمن طلب الدّنیا طلبه الموت حتّی یأخذ بعنقه[و] یخرجه منها، و لا یدرك من الدّنیا إلاّ ما قسم له.
منابع (۲)
- ورد فی مصادر نهج البلاغة و أسانیده ج 4 ص 301. عن نسخة من غرر الحكم.و فی عیون الحكم و المواعظ ص 317. مرسلا.
- ورد فی عیون الحكم و المواعظ. و فی غرر الحكم ج 2 ص 471 الحدیث 32. مرسلا.
و هر که آخرت را بجوید، دنیا او را میجوید تا روزیاش را به کمال از آن دریافت کند.
و من طلب الآخرة طلبته الدّنیا حتّی یستوفی رزقه منها.
ای فرزند آدم! اندوهِ فردایی را که هنوز نیامده، بر امروزی که آمده است بار نکن؛ چراکه اگر آن روز بخشی از عمرت باشد، خدای پاک و برتر روزیات را در آن میرساند، و اگر از عمرت نباشد، دیگر چرا غصهٔ روزی را میخوری که در مهلتِ عمرت نیست؟ ای فرزند آدم! هر گاه دیدی پروردگارِ پاکت نعمتهایش را پیاپی به تو میرساند در حالی که تو نافرمانیاش میکنی، از او بترس. و هر گاه دیدی پروردگارِ پاکت بلا را پیاپی بر تو فرود میآورد، شکرش را به جا آور.
یا ابن آدم؛ لا تحمل همّ یومك الّذی لم یأتك علی یومك الّذی قد أتاك، فإنّه إن یك من عمرك یأت اللّه - سبحانه و تعالی -فیه برزقك، و إن لم یكن من عمرك فما همّك بما لیس من أجلك. یا ابن آدم؛ إذا رأیت ربّك - سبحانه - یتابع علیك نعمه و أنت تعصیه فاحذره. و إذا رأیت ربّك - سبحانه - یوالی علیك البلاء فاشكره.
منابع (۴)
- ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 820 الحدیث 230. مرسلا. و فی الإعتبار و سلوة العارفین ص 613. مرسلا. باختلاف.
- ورد فی غرر الحكم الحدیث السابق. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 529.مرسلا.
- (**) من: یا ابن آدم إذا رأیت. إلی: فاحذره. ورد فی حكم الرضی تحت الرقم 25.
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 316 الحدیث 108. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 136. مرسلا. و فی كتاب التمحیص ص 6. مرسلا. و فی الكشكول للبهائی ج 2 ص 13. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
سپس امام (ع) فرمود:
ثم قال علیه السّلام:
بیچاره فرزند آدم! اجلش (پایانِ مهلتِ عمرش) پنهان است، بیماریهایش در درونش نهفته است و کردارش ثبت و نگهداری میشود؛ پشهای به دردش میآورد، پریدنِ جرعهای در گلو او را میکُشد، عرقی بدبویش میکند و غرق شدن در آب جانش را میگیرد. فرزند آدم را چه به فخرفروشی؟! حال آنکه آغازش نطفهای گندیده است و پایانش مرداری پلید، و میان این دو، مدفوع با خود میگرداند؛ نه خودش به خود روزی میدهد و نه مرگش را از خود دور میکند.
مسكین ابن آدم، مكتوم الأجل، مكنون العلل، محفوظ العمل؛ تؤلمه البقّة، و تقتله الشّرقة، و تنتنه العرقة، و تمیته الغرقة. ما لابن آدم و الفخر؛ و إنّما أوّله نطفة مذرة، و آخره جیفة قذرة، و هو بین ذلك یحمل عذرة؛ و لا یرزق نفسه، و لا یدفع حتفه.
منابع (۶)
- ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 765 الحدیث 134. مرسلا. و فی مصادر نهج البلاغة و أسانیده ج 4 ص 296. من كتاب ریاض الأخبار ص 133. باختلاف یسیر.
- (**) من: ما لابن آدم. إلی: حتفه. ورد فی حكم الشریف الرضی تحت الرقم 454.
- العجب. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 750 الحدیث 214. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 428. مرسلا.
- ورد فی سجع الحمام ص 367 الرقم 1420. من كتاب الكامل للمبرد. مرسلا.
- ورد فی غرر الحكم. و ناسخ التواریخ. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 479.مرسلا.
- ورد فی المصادر السابقة.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۶۰. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن

