مرگ و آخرت
۶۳ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۱ تا ۱۱ قمدینه: ده سال در کنار پیامبر۲
- سخن ۶۹، صفر ۱۱ قهنگام غسل دادن پیکر پیامبر (ص)سخنی از امام (ع) هنگام غسل و کفن کردن رسول خدا (ص): پدر و مادرم فدایت ای رسول خدا! در زندگی پاک و خوشبو بودی و در مرگ هم پاک و خوشبو هستی.
- سخن ۷۱، صفر ۱۱ قاشک و سوگ بر مزار پیامبر (ص)پدر و مادرم فدایت، ای رسول خدا! به خدا سوگند، شکیبایی زیباست مگر در دوری از تو، و بیتابی زشت است مگر در غم تو. سوگ از دست دادن تو بسیار بزرگ است، و هر سوگی پیش از تو و پس از تو ناچیز است.
۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۳
- سخن ۷۶، جمادیالثانی ۱۱ قبا پیامبر (ص) هنگام خاکسپاری فاطمه (ع)ای فرستادهٔ خدا! سلام بر تو، از سوی من و از سوی دخترت، محبوبت و نور چشمت؛ هماو که در همسایگی تو فرود آمده، به دیدارت آمده، امشب در خاکِ آرامگاه تو خفته و چه زود به تو پیوسته است.
- نامه ۱، میان ۱۱ تا ۳۵ قبه سلمان: دنیا مانند مار استاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، به سلمان.
- نامه ۲، میان ۱۱ تا ۳۵ قتسلیت به سلمان برای مرگ همسرشاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، به سلمان.
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۵
- خطبه ۲۹، میان ۳۵ تا ۳۶ قخطبهٔ بالغه؛ نشانههای منافقانستایش از آنِ خداست؛ او که آغاز است و چیزی پیش از او نیست، و پایان است و چیزی پس از او نیست، و پیداست و چیزی بالاتر از او نیست، و پنهان است و چیزی فروتر از او نیست. او را میستاییم بر طاعتی که توفیقش را داد، و گناهی که از آن بازداشت. و پناه میبریم به خدا از…
- سخن ۱۱۱، جمادیالاول ۳۶ قخبر از کشندهٔ خود، پیش از دیدار زبیراو قاتل من نیست.
- سخن ۱۱۳، جمادیالاول ۳۶ قبر سر پیکر طلحه و دیگر کشتگان جمل«إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمیگردیم.
- دعا ۹، جمادیالاول ۳۶ قدعای کمیلخدایا! از تو میخواهم؛ به رحمتت که همهچیز را فرا گرفته است؛ و به نیرویت که با آن بر همهچیز چیره شدی، و همهچیز در برابرش فروتن شد و همهچیز در برابرش خوار شد؛ و به جبروتت (بزرگی و چیرگیِ بیچونوچرا) که با آن بر همهچیز پیروز شدی؛ و به عزتت که هیچچیز تابِ…
- خطبه ۱۰، میان ۳۵ تا ۳۶ ققدرت خدا؛ دعوت به تقوا و کار نیکستایش از آنِ خداست که بیدیدن شناخته میشود و بیاندیشیدن میآفریند. او که همیشه برپا و پایدار بوده است؛ آن زمان که نه آسمانی با برجها بود، نه پردههایی با درهای بسته، نه شبی تاریک، نه دریایی آرام، نه کوهی با درّههای گشاد، نه راهی پرپیچوخم در کوه، نه زمینی…
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۱۰
- عهدنامه ۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قپرهیزگاری و یاد آخرت، برای مردم مصراز بندهٔ خدا، امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب، به مردم مصر و محمد بن ابیبکر.
- نامه ۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قشادی و اندوه برای دنیا؛ به ابن عباساز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- سخن ۱۲۱، میان ۳۶ تا ۳۷ قدرنگ در صفین؛ نه ترس، نه شکاما این سخن شما که همهٔ اینها از ناخوشداشتنِ مرگ است؛ من کِی و کجا هرگز از جنگ بدم آمده است؟!
- خطبه ۵۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قروزی در صفین؛ کشته شدن، گرامیترین مرگمردم! این میدانی است که هر کس در آن آلوده و بدنام شود، روز قیامت نیز آلوده و بدنام میشود؛ و هر کس در آن پیروز شود، روز قیامت پیروز میشود.
- سخن ۱۲۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قاجل نگهبان است؛ پاسخ به درخواست محافظتسخنی از امام (ع) در جنگ صفین، هنگامی که از او خواستند از خود محافظت کند: همین بس که اجل (پایانِ مهلتِ عمر) نگهبان است.
- سخن ۱۲۸، صفر ۳۷ قسوگواری بر عمار یاسر در صفینکسی که از کشته شدن عمار مصیبتی به او نرسد، بهرهای از اسلام ندارد.
- نامه ۴۹، صفر ۳۷ قبه عمرو عاص: از گذشته عبرت بگیراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمرو عاص.
- خطبه ۷، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ «زهرا»؛ قدرت خدا و رستاخیزستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان، و درود بر محمد، سرور فرستادگان، و بر خاندان پاکش.
- نامه ۳۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قسند خرید خانهٔ دنیا؛ به شریح قاضیای شریح! به من خبر رسیده است که خانهای به هشتاد دینار خریدهای، و برایش سندی نوشتهای، و در آن گواهانی گرفتهای؟
- نامه ۵۷، میان ۳۶ تا ۳۷ قبه معاویه: برای آنچه میماند کار کناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۶
- سخن ۱۳۱، ربیعالاول ۳۷ قیاد خباب و سلام بر اهل گورهای کوفهخدا خَبّاب را رحمت کند! از سرِ شوق اسلام آورد، به فرمانبرداری هجرت کرد، جهادگرانه زیست، در پایان به بلایی در تنش آزموده شد، به اندازهٔ نیاز قناعت کرد و از خدا خشنود بود. سپس امام (ع) پیش رفت تا به گورها نزدیک شد و فرمود:
- سخن ۱۳۲، ربیعالاول ۳۷ قشیون زنان همدان بر کشتگان صفینبدانید! من گواهی میدهم هر کس از آنان که بردبارانه و به امید پاداش خدا کشته شده، به شهادت رسیده است.
- وصیتنامه ۲، ۳۷ قسفارشهای پدر به فرزندش حسناز پدری فانی، معترف به گذشت زمان، که عمرش رو به پایان است...
- سخن ۱۵۵، میان ۳۷ تا ۳۸ قدر سوگ مالک اشترآفرینِ خدا بر مالک!
- سخن ۱۴۰، صفر ۳۸ قبیتابی بر کشته شدن محمد بن ابیبکربدانید که اندوه ما بر او به اندازهٔ شادی آنان از این کار است؛ جز اینکه از دشمنان آنان یکی کم شد و از دوستان ما یکی کاسته شد.
- نامه ۷۶، صفر ۳۸ قسوگ محمد بن ابیبکر و سقوط مصراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۶
- نامه ۲۶، میان ۳۹ تا ۴۰ قسرزنش ابن عباس برای بردن بیتالمالاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۲۷، میان ۳۹ تا ۴۰ قسهم ابن عباس از بیتالمال، برابر دیگراناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- سخن ۱۵۸، رمضان ۴۰ قدیدار پیامبر در خواب سحرگاه ضربتپسرم! من امشب هر اندازه که خدا روزیام کرد نماز خواندم. شب را به بیدار کردن خانوادهام برای نماز گذراندم، چون شب جمعه بود. وقتی سحر شد...
- خطبه ۶۱، رمضان ۴۰ قخداحافظی با مردم پس از ضربت ابنملجمستایش از آنِ خداست، آنگونه که سزاوار جایگاه اوست، در حالی که پیرو فرمان اوییم. او را میستایم همانگونه که دوست دارد؛ و جز خدا خدایی نیست، خدای یگانه و یکتای بینیاز، همانگونه که خود را وصف کرده است. و گواهی میدهم که محمد (ص) بنده و فرستادهٔ اوست.
- سخن ۱۵۹، رمضان ۴۰ قبه دوستدارانی که پس از ضربت گرد آمدندچه چیزی شما را اینجا نشانده است؟
- وصیتنامه ۴، رمضان ۴۰ قآخرین سفارشها پس از ضربت ابنملجماین چیزی است که بندهٔ خدا، امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب، در آخرین روزهایش از این دنیا به آن وصیت کرد؛ در حالی که به سوی برزخِ مردگان (جهانِ میانِ مرگ و رستاخیز) میرود و از میان خانواده و دوستان صمیمی کوچ میکند.
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۱۲
- خطبه ۳۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قروز جمعه؛ دنیای گذرا و فریفتگی مردمستایش از آنِ خداست؛ سرپرستِ ستوده، حکیمِ بزرگوار، که هرچه بخواهد انجام میدهد. دانای پنهانها، پوشانندهٔ عیبها، آفرینندهٔ آفریدگان، فرودآورندهٔ باران، و تدبیرکنندهٔ کار دنیا و آخرت؛ پروردگار آسمانها و زمین، پروردگار جهانیان، و بهترین گشایندگان و داوران.
- خطبه ۳۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قروز جمعه؛ جامع بودن قرآن و بیارزشی دنیاستایش از آنِ خداست که شایستهٔ ستایش و صاحب آن، و نهایتِ ستایش و جایگاه آن است.
- خطبه ۳۴، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید فطر؛ دنیا و زکات فطره«اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ»؛ ستایش از آنِ خدایی است که آسمانها و زمین را آفرید و تاریکیها و روشنایی را پدید آورد؛ با این همه، کسانی که کافر…
- خطبه ۳۵، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید قربان؛ یاد مرگ و حکم قربانیخدا بزرگتر است، خدا بزرگتر است.
- سخن ۲۶، میان ۳۵ تا ۴۰ قحالت چطور است؟ پاسخ به عبدالله بن جعفرپسرکم! چگونه است حال کسی که با ماندنش نابود میشود، و با تندرستیاش بیمار میگردد، و از همان جا که در امان است به سراغش میآیند؟!
- سخن ۲۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قچگونه صبح کردی؟ پاسخ به امام حسینچگونه صبح میکند کسی که از سوی خدا دو نگهبان (دو فرشتهٔ ثبت اعمال) بر او گماشته شده است، و میداند که خطاهایش در دیوان (کارنامهٔ اعمال) نوشته شده است؛ پس اگر پروردگارش به او رحم نکند، بازگشتگاهش آتشهاست؟
- سخن ۴۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قتسلیت به اشعث بن قیس در مرگ پسرشای اشعث! اگر بر پسرت اندوهگین شوی، پیوند خویشاوندی از تو سزاوار این اندوه است؛ و اگر شکیبایی کنی، در پاداش خدای برتر جایگزینی برای هر مصیبت هست.
- سخن ۱۳۴، میان ۳۷ تا ۴۰ قچرا موی سپیدم را رنگ نمیکنم«خضاب (رنگ کردن مو و ریش) آرایش است، و ما مردمی مصیبتزدهایم.» و گفته شده است که امام (ع) پاسخ داد:
- سفارش ۳، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه جابر انصاری دربارهٔ دانش و بخششدانشمندی که دانشش را به کار میبندد،
- نامه ۴۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قپاسخ به غلام آزادشدهای که مال خواستاما بعد، این مالِ دنیا که در دست توست، پیش از تو صاحبان دیگری داشت و پس از تو نیز به صاحبان دیگری میرسد؛ و از این مال، تنها چیزی از آنِ توست که برای خودت از پیش فرستادهای.
- نامه ۵۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قرد تهمتهای معاویه و هشدار از ستماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قپند به معاویه: دنیا سرای تجارت استاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۱۹
- خطبه ۵یگانگی خدا و دل نبستن به دنیاستایش از آنِ خداست که ستایش را به نعمتها میپیوندد و نعمتها را به شکرگزاری. او را بر نعمتهایش میستاییم، همانگونه که بر بلاهایش میستاییم.
- خطبه ۸شگفتی آفرینش طاووس و پشهٔ ریزستایش از آنِ خداست؛ آفرینندهٔ بندگان، گسترندهٔ بستر زمین، روانکنندهٔ آب در درهها و سرسبزکنندهٔ بلندیها. آغازین بودنِ او را سرآغازی نیست و ازلی بودنِ (بیآغاز بودنِ) او را پایانی نیست.
- خطبه ۱۵دل کندن از دنیا و عبرت از گذشتگانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که پایین میآورد و بالا میبرد، زیان میرساند و سود میبخشد، و بخشنده و گشادهدست است. ستایشش باشکوه است و نامهایش راست و درست. بر نهانها و بر هرچه از دلها میگذرد آگاه و مسلط است.
- خطبه ۱۶آماده شدن برای مرگ و روز حسابستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایش را کلیدِ یادِ خود، سببِ فزونیِ بخششِ خود، و نشانهای بر نعمتها و بزرگیِ خود قرار داد. سپاهش شکستناپذیر است و شکوهش بزرگ. به شکرانهٔ نعمتبخشیاش او را میستایم، و به پاسِ بزرگواری و شکوهش ثنایش میگویم.
- خطبه ۱۷خطبهٔ غرّاء، در تشییع یک جنازهاز چه میگریند؟
- خطبه ۲۸خطبهٔ بیالف؛ مرگ، گور و قیامتستودم کسی را که بخشش او بزرگ است، و نعمتش فراوان و کامل است، و سخنش تمام است، و خواستش اجرا میشود، و برهانش رساست، و داوریاش عادلانه است، و رحمتش بر خشمش پیشی گرفته است.
- سخن ۱ارزش زنده ماندن برای شناختن خدامرا خوشحال نمیکرد که خدای برتر، در کودکی جانم را میگرفت و به بالاترین درجههای بهشت میبرد.
- سخن ۳فخرفروشی به مردگان؛ دربارهٔ آیهٔ تکاثرشگفتا! چه خواستهای و چقدر دور! چه دیدارکنندگانی و چقدر غافل! چه خطری و چقدر هولناک! و چه مال ناچیز دنیایی و چقدر ترسناک!
- سخن ۸، میان ۱ تا ۳۶ قحسابرسی همهٔ مردم در قیامت؛ پاسخ به سلمانهمانگونه که با همهٔ فراوانیشان، در یک لحظه به آنان روزی میدهد.
- سخن ۱۶آمادهٔ کوچ شوید؛ ندای پس از نماز عشاای مردم! خدا رحمتتان کند، آماده شوید که در میان شما بانگ کوچ سر داده شده است. کمتر در دنیا درنگ کنید.
- سخن ۱۷پند به مردی که از تنگدستی گله کردسخنی از امام (ع) هنگامی که مردی نزد او از تنگدستی گلایه کرد: ای فرزند آدم! بدان هر مالی که بیشتر از خوراکت به دست آوری، در آن فقط خزانهدارِ دیگری هستی؛ در دنیا رنجت برای آن بسیار میشود و وارثت از آن بهره میبرد. پس در زندگیات با دارایی خود خوشبخت شو و برای…
- سخن ۲۹دنیا، سجدهگاه دوستان خدا؛ پاسخ به بدگوی دنیامردمی که به دروغ ادعای زهد (دل نبستن به دنیا) در دنیا دارند، چه شده است که از دنیا بدگویی میکنند؟!
- سخن ۳۱خنده در تشییع جنازه و فراموشی مرگای مردم! انگار مرگ بر کسانی جز ما نوشته شده، و انگار حق بر کسانی جز ما واجب شده است!
- سخن ۴۱تسلیت به سوگواران: مرگ با شما آغاز نشدهخدا پاداشتان را بزرگ کند و مردهتان را بیامرزد.
- سخن ۴۳تسلیت مرگ فرزند و دعای برکت برای نوزاددر تسلیت به مردی که فرزندی از او مرده و فرزندی به او روزی شده بود، فرمود: خدا پاداشت را در آنچه از میان بُرد بزرگ کند، و در آنچه به تو بخشید برایت برکت قرار دهد.
- سخن ۶۲ستایش مردی که کژیها را راست کردسخنی از امام (ع) که منظورش یکی از یارانش بود: شگفتا از تلاش و آزمونِ فلانی! کژی را راست کرد، دردِ درونی را درمان کرد، سنت (روش درست دینی) را برپا داشت و فتنه (آشوب و آزمایش) را پشت سر گذاشت.
- سخن ۸۰، میان ۱۶ تا ۴۰ قبا شاهزنان، دختر پادشاه ایران، دربارهٔ تقدیرپس از واقعهٔ فیل، چه سخنی از پدرت به یاد داری؟
- سفارش ۲چهارصد سفارش برای دین و دنیامردم! از آرزوی باطل بپرهیزید؛ چه بسیار کسی که روزی را آغاز میکند و به پایانش نمیرساند، و چه بسیار کسی که در آغاز شب به حالش غبطه میخورند و در پایان شب، گریهکنندگانش به پا میخیزند.
- دعا ۶سحرگاه: پیری، مرگ و امید به رحمت خداخدای من! بر محمد و خاندان محمد درود فرست و به من رحم کن؛ روزی که نشانم از دنیا بریده شود، یادم از میان آفریدگان پاک شود، و همچون کسی که فراموش شده، در شمار فراموششدگان درآیم.