نامههانامه ۵۷۲ دقیقه خواندن
به معاویه: برای آنچه میماند کار کن
نامهای از او (ع) به معاویه در بیرغبت کردن او به دنیا
علی به نامهٔ معاویه پاسخ داد. معاویه آتشبس و پذیرفتن حکومتش بر شام را خواسته بود، گفته بود عمر او را فرماندار کرده، و دربارهٔ عثمان و قاتلانش بحث کرده بود. علی هر سه را رد میکند. زمان دقیق معلوم نیست، ولی چنین درخواستهایی در نامهنگاریهای پیش از صفین و در خود صفین بوده است.
خطاب به: معاویه بن ابیسفیان
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۳۷
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی معاویة بن أبی سفیان.
اما بعد، دنیا شیرین و سرسبز و پر از زیور و شادابی است؛ هیچکس به آن دل نبست مگر اینکه دنیا با زیور خود، او را از آنچه برایش سودمندتر از دنیا بود سرگرم کرد.
أمّا بعد؛ فإنّ الدّنیا حلوة خضرة ذات زینة و بهجة؛ لم یصب إلیها أحد إلاّ شغلته بزینتها عمّا هو أنفع له منها.
ما به آخرت فرمان یافتهایم و به سوی آن تشویق شدهایم.
و بالآخرة أمرنا، و علیها حثثنا.
پس ای معاویه! آنچه را نابود میشود رها کن و برای آنچه میماند کار کن.
فدع، یا معاویة، ما یفنی، و اعمل لما یبقی.
و بترس از مرگی که سرانجامت به سوی آن است، و از حسابرسیای که عاقبتِ کار تو به آن میکشد.
و احذر الموت الّذی إلیه مصیرك، و الحساب الّذی إلیه عاقبتك.
بدان که هرگاه خدای برتر برای بندهای خوبی بخواهد، میان او و آنچه ناپسند میدارد فاصله میاندازد و توفیق فرمانبرداریاش را به او میدهد؛ و هرگاه خدا برای بندهای بدی بخواهد، او را به دنیا حریص میکند، آخرت را از یادش میبرد، آرزویش را دراز میسازد و او را از آنچه صلاحش در آن است بازمیدارد.
و اعلم أنّ اللّه - تعالی - إذا أراد بعبد خیرا حال بینه و بین ما یكره، و وفّقه لطاعته، و إذا أراد اللّه بعبد سوءا أغراه بالدّنیا، و أنساه الآخرة، و بسط له أمله، و عاقه عمّا فیه صلاحه.
رد کردن مطالب نامهٔ معاویه از سوی او (ع)
نامهات به من رسید؛ دیدم به هدفی جز هدفِ خودت تیر میاندازی، گمشدهای جز گمشدهٔ خودت را میجویی، در کوری و نادانی دستوپا میزنی، در گمراهی سرگردانی، به چیزی بیدلیل چنگ میزنی و به سستترین شبهه (ایرادِ فریبنده و بیاساس) پناه میبری.
و قد وصلنی كتابك، فوجدتك ترمی غیر غرضك، و تنشد غیر ضالّتك، و تخبط فی عمایة، و تتیه فی ضلالة، و تعتصم بغیر حجّة، و تلوذ بأضعف شبهة.
اما اینکه از من خواستی دست از تو بردارم و فرمانروایی شام را به تو واگذار کنم؛ اگر قرار بود امروز چنین کاری بکنم، دیروز میکردم.
فأمّا سؤالك إلیّ المتاركة و الإقرار لك علی الشّام؛ فلو كنت فاعلا ذلك الیوم لفعلته أمس.
منابع (۱)
- المشاركة. ورد فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 5 ص 81. مرسلا.
و اما این سخنت که عُمَر تو را بر شام گماشته است؛ عمر هم کسی را که همراهِ پیشینش گماشته بود برکنار کرد، و عثمان هم کسی را که عمر گماشته بود برکنار کرد.
و أمّا قولك: إنّ عمر و لاّكها؛ فقد عزل عمر من كان ولاّه صاحبه، و عزل عثمان من كان عمر ولاّه.
و هیچ پیشوایی برای مردم گماشته نشده است مگر برای اینکه در مصلحتِ امت، همان را ببیند که برای پیشینیانش آشکار شده بود، یا آنچه را عیبش بر آنان پوشیده مانده بود تشخیص دهد.
و لم ینصب للنّاس إمام إلاّ لیری من صالح الأمّة ما قد كان ظهر لمن كان قبله، أو خفی عنهم عیبه.
و از پیِ هر کاری، کارِ تازهای پیش میآید.
و الأمر یحدث بعده الأمر.
و هر فرمانروایی نظر و تشخیصِ خود را دارد.
و لكلّ وال رأی و اجتهاد.
منابع (۱)
- ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 154. مرسلا. فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 5 ص 81. مرسلا.
پاک است خدا! چقدر سخت به هوسهای نوپیدا و سرگردانیِ پیرویشده چسبیدهای، در حالی که حقیقتها را تباه میکنی و دستاویزهای استوار را دور میاندازی؛ همانهایی که خواستهٔ خدای برتر و حجتِ (دلیلِ تمامکنندهٔ) او بر بندگانش است!
فسبحان اللّه ما أشدّ لزومك للأهواء المبتدعة، و الحیرة المتّبعة، مع تضییع الحقائق، و اطّراح الوثائق، الّتی هی للّه - تعالی - طلبة، و علی عباده حجّة.
منابع (۱)
- ورد فی نهج السعادة ج 4 ص 166. من شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید.
و اما اینکه دربارهٔ عثمان و کشندگانش بسیار بحث و استدلال میکنی؛ تو فقط جایی عثمان را یاری کردی که آن یاری به سودِ خودت بود، و جایی که یاری به سودِ خودِ او بود، تنهایش گذاشتی.
فأمّا إكثارك الحجاج فی عثمان و قتلته؛ فإنّك إنّما نصرت عثمان حیث كان النّصر لك، و خذلته حیث كان النّصر له.
و درود.
و السّلام.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۱۸۳. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن




