کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۳۲۹ دقیقه خواندن

یگانگی خدا، پس از بازگشت از صفین

خطبهٔ او (ع) دربارهٔ توحید (یگانگی خدا)، پس از بازگشت از صفین

بازگشت به کوفه و جدا شدن خوارج در حروراء۳۷ قکوفه یا مسیر بازگشت از صفین؛ محل دقیق در منابع نیامدهتاریخ محتمل

امام پس از بازگشت از جنگ صفین (سال ۳۷ هجری قمری) این خطبه را خواند. موضوعش یکتایی خدا، حال مردم پیش از آغاز پیامبری و جایگاه اهل بیت پیامبر بود. در پایان به خانواده، یاران نزدیک و شیعیان خود گفت که در فرمانبری از خدا صبر کنند.

خطاب به: مردم و گروهی از خاندان، یاران نزدیک و شیعیان امام

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۵۲، خطبهٔ ۲، خطبهٔ ۱۶۱، خطبهٔ ۱۲۰، خطبهٔ ۲۱۴، خطبهٔ ۱۴۵، خطبهٔ ۱۲۸، خطبهٔ ۱۴۴

روی خط زمان
بخش‌های این متن (۲۷)
  1. ویژگی‌های ویژهٔ خدا
  2. نهی از محدود کردنِ خدا با اشاره‌های زمانی و مکانی
  3. حکمتِ ستایشِ خدای پاک و یگانه‌پرستی
  4. حالِ ملت‌ها پیش از بعثتِ پیامبر (ص)
  5. فایده‌های تقوای خدای متعال و فرمان‌برداری از او
  6. تشویق به خوش‌زبانی، کارِ نیک و فرمان‌برداری از خدا
  7. ویژگی‌های پیشوایانِ هدایت (ع) از زبانِ امام (ع)
  8. جایگاهِ پیشوایانِ هدایت نزدِ خدای پاک از زبانِ امام (ع)
  9. چراییِ کشیده شدنِ مردم به دنبالِ باطل
  10. چگونگیِ تبدیل شدنِ بدعت (چیزِ تازه‌ای که به نامِ دین ساخته‌اند و از دین نیست) به سنت، از زبانِ امام (ع)
  11. ویژگی‌های گناه‌کارانِ بی‌پروا و جایگاه خاندان پیامبر
  12. جایگاه خاندان پیامبر در اسلام
  13. فضیلت و جایگاهی که خدا ویژهٔ امام (ع) قرار داده است
  14. تأکید امام (ع) بر خبر دادنِ پیامبران از نام او در کتاب‌هایشان
  15. برشمردنِ آیاتی از قرآن که دربارهٔ او نازل شده است
  16. تصریح به اینکه مهدی از فرزندان علی (ع) است
  17. جایگاه محمد و خاندانش نزد خدا از زمان آفرینش آدم
  18. جایگاه ویژه‌ای که خدا به محمد و اهل بیتش بخشیده است
  19. جایگاه ویژهٔ او (ع) نزد خدا در آخرت
  20. رام کردنِ دنیا و آنچه در آن است به دستِ خدای پاک برای او (ع)
  21. اندازهٔ دانش او (ع) و بی‌رغبتی‌اش به دنیا
  22. جایگاه خاندان پیامبر (ع)
  23. فراخواندنِ انسان‌های خالص و بیداروجدان در طول تاریخ
  24. بدعت‌هایی (نوآوری‌های نادرست در دین) که پس از وفات پیامبر خدا (ص) رخ داد
  25. واکنش‌ها به تلاش او برای ممنوع کردن بدعتِ نماز تراویح (نماز مستحبیِ شب‌های رمضان به جماعت)
  26. تفسیر معنای «ذوی القربی» در قرآن
  27. ستم‌های امت به خاندان پیامبر (ع)

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

ستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشِ خود را به دل بندگانش انداخت، و آنان را با سرشتی آشنا به پروردگاریِ خویش آفرید. با آفریده‌هایش بر هستیِ خود دلیل آورد، و با نوپدید بودنِ آفریده‌هایش بر ازلی بودن (بی‌آغاز بودن) خود گواهی داد، و با شباهتِ آفریده‌ها به یکدیگر نشان داد که او را هیچ مانندی نیست.

الحمد للّه الملهم عباده حمده، و فاطرهم علی معرفة ربوبیّته، الدّالّ علی وجوده بخلقه، و بمحدث خلقه علی أزلیّته، و باشتباههم علی أنّه لا شبه له.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۵۲
منابع (۳)
  1. ورد فی الكافی للكلینی ج 1 ص 139 الحدیث 5. عن علی بن محمد، عن سهل ابن زیاد، عن محمد بن الولید (شباب الصیرفی)، عن علی بن سیف بن عمیرة، عن إسماعیل بن قتیبة، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 140 الحدیث 6. عن محمد بن الحسین، عن صالح بن حمزة، عن فتح بن عبد اللّه مولی بنی هاشم، عن موسی الكاظم علیه السّلام. و فی التوحید ص 56 الحدیث 14. عن علی بن احمد الدقاق، عن محمد بن عبد اللّه الكوفی، عن محمد بن إسماعیل البرمكی، عن علی بن العباس، عن جعفر بن محمد الأشعری، عن فتح ابن یزید الجرجانی، عن علی الرضا علیه السّلام. و فی مسند الإمام الرضا علیه السّلام ج 1 ص 22 الحدیث 20. بالسند الوارد فی التوحید. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 42. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
  2. بحدوث. ورد فی المصادر السابقة.
  3. شبیه. ورد فی نسخة العطاردی ص 172. عن نسخة مكتبة ممتاز العلماء فی لكهنو - الهند.

با نشانه‌هایش بر قدرتِ خود گواهی گرفت. ذاتِ او تن به صفت‌ها نمی‌دهد، دیدگان به دیدارش نمی‌رسند، و پندارها بر او احاطه نمی‌یابند.

المستشهد بآیاته علی قدرته، الممتنعة من الصّفات ذاته، و من الأبصار رؤیته، و من الأوهام الإحاطة به.

هستیِ او را حد و مرزی نیست، و ماندگاری‌اش را پایانی نیست.

لا أمد لكونه، و لا غایة لبقائه.

منابع (۱)
  1. ورد فی الكافی للكلینی ج 1 ص 139 الحدیث 5. عن علی بن محمد، عن سهل ابن زیاد، عن محمد بن الولید (شباب الصیرفی)، عن علی بن سیف بن عمیرة، عن إسماعیل بن قتیبة، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 140 الحدیث 6. عن محمد بن الحسین، عن صالح بن حمزة، عن فتح بن عبد اللّه مولی بنی هاشم، عن موسی الكاظم علیه السّلام. و فی التوحید ص 56.الحدیث 14. عن علی بن احمد الدقاق، عن محمد بن عبد اللّه الكوفی، عن محمد بن إسماعیل البرمكی، عن علی بن العباس، عن جعفر بن محمد الأشعری، عن فتح بن یزید الجرجانی، عن علی الرضا علیه السّلام. و فی مسند الإمام الرضا علیه السّلام ج 1 ص 22 الحدیث 20. بالسند الوارد فی التوحید.و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 42. مرسلا.

ویژگی‌های ویژهٔ خدا

حواس به او دست نمی‌یابند، و پرده‌ها او را نمی‌پوشانند. پس پردهٔ میانِ او و آفریده‌هایش از این روست که آنچه در ذاتِ آنان رواست، در ذاتِ او نارواست؛ و آنچه از ذاتِ او به دور است، در ذاتِ آنان رواست. و نیز از سرِ جداییِ سازنده و ساخته، و اندازه‌گذار و اندازه‌پذیر، و پروردگار و پرورده است.

لا تستلمه المشاعر، و لا تحجبه السّواتر؛ فالحجاب بینه و بین خلقه لامتناعه ممّا یمكن فی ذواتهم، و لإمكان ذواتهم ممّا یمتنع منه ذاته، و لافتراق الصّانع و المصنوع، و الحادّ و المحدود، و الرّبّ و المربوب.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۵۲
منابع (۲)
  1. لا تشتمله. ورد فی هامش نسخة ابن المؤدب ص 126. و نسخة نصیری ص 81. و نسخة الآملی ص 122.
  2. ورد فی الكافی ج 1 ص 140. و التوحید. و مسند الإمام الرضا علیه السّلام. بالأسانید السابقة.

پس او یکتاست، نه به معنای عدد؛ و آفریننده است، نه به معنای جنبش و رنج؛ و شنواست، نه با ابزار؛ و بیناست، نه با گشودنِ چشم؛ و حاضر است، نه با تماس؛ و جداست، نه با دوریِ فاصله؛ و آشکار است، نه با دیده شدن؛ و پنهان است، نه از روی ریزی و ظرافت.

فهو الأحد لا بتأویل عدد، و الخالق لا بمعنی حركة و نصب، و السّمیع لا بأداة، و البصیر لا بتفریق آلة، و الشّاهد لا بمماسّة، و البائن لا بتراخی مسافة، و الظّاهر لا برؤیة، و الباطن لا بلطافة.

منابع (۵)
  1. ورد فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 42. مرسلا.
  2. بلا تأویل. ورد فی نسخة الصالح ص 212.
  3. المشاهد. ورد فی متن منهاج البراعة للخوئی ج 9 ص 172.
  4. ببراح. ورد فی التوحید ص 56. الحدیث 14. عن علی بن احمد الدقاق، عن محمد بن عبد اللّه الكوفی، عن محمد بن إسماعیل البرمكی، عن علی بن العباس، عن جعفر بن محمد الأشعری، عن فتح بن یزید الجرجانی، عن علی الرضا علیه السّلام. و فی مسند الإمام الرضا علیه السّلام ج 1 ص 22 الحدیث 20.بالسند الوارد فی التوحید.
  5. باجتنان. ورد فی المصدرین السابقین. و المستدرك لكاشف الغطاء. و فی الكافی للكلینی ج 1 ص 140 الحدیث 5. عن علی بن محمد، عن سهل بن زیاد، عن محمد بن الولید (شباب الصیرفی)، عن علی بن سیف بن عمیرة، عن إسماعیل بن قتیبة، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 140 الحدیث 6. عن محمد بن الحسین، عن صالح بن حمزة، عن فتح بن عبد اللّه مولی بنی هاشم، عن موسی الكاظم علیه السّلام.

بی‌آغازیِ او راه را بر اندیشه‌های جوینده می‌بندد، و همیشگیِ او خردهای بلندپرواز را پس می‌زند.

أزله نهی لمحاول الأفكار، و دوامه ردع لطامحات العقول.

خدایی که دیدگانِ تیزبین، نارسیده به حقیقتِ ذاتش درمانده‌اند، و هستیِ او اندیشه‌های جولان‌دهنده را رام و مقهور کرده است.

الّذی قد حسرت دون كنهه نوافذ الأبصار، و قمع وجوده جوائل الأفكار.

منابع (۲)
  1. نواقد. ورد فی التوحید. و مسند الإمام الرضا علیه السّلام ج 1 ص 22 الحدیث 20. بالسند الوارد فی التوحید.
  2. الأوهام. ورد فی المصدرین السابقین. و الكافی. بالسندین السابقین. و الفقرة وردت فی المصادر السابقة. و المستدرك لكاشف الغطاء.

او با چیرگی و قدرت بر پدیده‌ها، از آن‌ها جداست؛ و پدیده‌ها با فروتنی در برابرِ او و بازگشت به سوی او، از وی جدایند.

بان من الأشیاء بالقهر لها و القدرة علیها، و بانت الأشیاء منه بالخضوع له و الرّجوع إلیه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۵۲

نهی از محدود کردنِ خدا با اشاره‌های زمانی و مکانی

هر کس او را وصف کند، محدودش کرده است؛ و هر کس محدودش کند، به شمارش آورده است؛ و هر کس به شمارش آورد، بی‌آغازیِ او را باطل دانسته است. هر کس بگوید: «چگونه است؟» برایش چگونگی جسته است؛ و هر کس بگوید:

من وصفه فقد حدّه، و من حدّه فقد عدّه، و من عدّه فقد أبطل أزله؛ و من قال: "كیف؟" فقد استوصفه، و من قال:

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۵۲
منابع (۲)
  1. فمن وصف اللّه - تعالی - ورد فی التوحید ص 56. الحدیث 14. عن علی بن احمد الدقاق، عن محمد بن عبد اللّه الكوفی، عن محمد بن إسماعیل البرمكی، عن علی بن العباس، عن جعفر بن محمد الأشعری، عن فتح بن یزید الجرجانی، عن علی الرضا علیه السّلام. و فی مسند الإمام الرضا علیه السّلام ج 1 ص 22 الحدیث 20. بالسند الوارد فی التوحید. و فی الكافی للكلینی ج 1 ص 140 الحدیث 6. عن محمد بن الحسین، عن صالح بن حمزة، عن فتح بن عبد اللّه مولی بنی هاشم، عن موسی الكاظم علیه السّلام. و فی دستور معالم الحكم ص 154. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 42. مرسلا.
  2. أزلیّته. ورد فی البرهان فی تفسیر القرآن ج 2 ص 145 الحدیث 2. عن نسخة من نهج البلاغة.

«تا کی؟» او را در زمان محدود کرده است؛ و هر کس بگوید: «کجاست؟» او را در مکانی گنجانده است.

"إلام؟" فقد وقّته، و من قال: "أین؟" فقد حیّزه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۵۲
منابع (۱)
  1. ورد فی التوحید. و مسند الإمام الرضا علیه السّلام. بالسند السابق.

دانا بود آنگاه که دانسته‌ای نبود؛ و آفریننده بود آنگاه که آفریده‌ای نبود؛ و پروردگار بود آنگاه که پرورده‌ای نبود؛ و معبود بود آنگاه که پرستنده‌ای نبود؛ و توانا بود آنگاه که چیزی زیرِ قدرتش نبود؛ و صورتگر بود آنگاه که صورت‌بسته‌ای نبود.

عالم إذ لا معلوم، و خالق إذ لا مخلوق، و ربّ إذ لا مربوب، و إله إذ لا مألوه، و قادر إذ لا مقدور، و مصوّر إذ لا مصوّر.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۵۲
منابع (۲)
  1. ورد فی المصدرین السابقین. و الكافی للكلینی. بالسند السابق. و المستدرك لكاشف الغطاء.
  2. ورد فی التوحید و مسند الإمام الرضا علیه السّلام. بالسند السابق.

پروردگارِ ما این‌گونه وصف می‌شود، و او برتر از آن است که وصف‌کنندگان وصفش می‌کنند.

و كذلك یوصف ربّنا، و هو فوق ما یصفه الواصفون.

منابع (۱)
  1. ورد فی التوحید ص 56 الحدیث 14. عن علی بن احمد الدقاق، عن محمد بن عبد اللّه الكوفی، عن محمد بن إسماعیل البرمكی، عن علی بن العباس، عن جعفر بن محمد الأشعری، عن فتح بن یزید الجرجانی، عن علی الرضا علیه السّلام. و فی مسند الإمام الرضا علیه السّلام ج 1 ص 22 الحدیث 20. بالسند الوارد فی التوحید. و فی دستور معالم الحكم ص 154. مرسلا. باختلاف.

حکمتِ ستایشِ خدای پاک و یگانه‌پرستی

او را می‌ستایم تا نعمتش بر من کامل شود، و در برابرِ عزتش سر فرود آورم، و از نافرمانی‌اش در امان بمانم. و از او یاری می‌جویم چون نیازمندم که او مرا بسنده باشد. هر که را او هدایت کند، گمراه نمی‌شود؛ و هر که با او دشمنی ورزد، راهِ نجاتی نمی‌یابد؛ و هر که را او بسنده باشد، نیازمند نمی‌شود. ستایشِ او سنگین‌ترین چیزی است که در ترازو سنجیده شد، و برترین چیزی است که اندوخته شد. و گواهی می‌دهم که جز خدا خدایی نیست، یگانه است و شریکی ندارد؛ گواهی‌ای که اخلاصش آزموده شده، و ناب‌ترین حقیقتش را باور دارم. تا زمانی که خدا ما را زنده بدارد، همواره به این گواهی چنگ می‌زنیم، و آن را برای هراس‌های سهمگینی که پیشِ رو داریم اندوخته می‌سازیم؛ چرا که این گواهی، عزمِ استوارِ ایمان، و سرآغازِ نیکی، و مایهٔ خشنودیِ خدای رحمان، و مایهٔ راندنِ شیطان است.

أحمده استتماما لنعمته، و استسلاما لعزّته، و استعصاما من معصیته؛ و أستعینه فاقة إلی كفایته؛ إنّه لا یضلّ من هداه، و لا یئل من عاداه، و لا یفتقر من كفاه؛ فإنّه أرجح ما وزن، و أفضل ما خزن. و أشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریك له؛ شهادة ممتحنا إخلاصها، معتقدا مصاصها؛ نتمسّك بها أبدا ما أبقانا، و ندّخرها لأهاویل ما یلقانا؛ فإنّها عزیمة الإیمان، و فاتحة الإحسان، و مرضاة الرّحمن، و مدحرة الشّیطان.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲
منابع (۲)
  1. نذخرها. ورد فی نسخة الإسترابادی ص 9.
  2. لأهوال. ورد فی مطالب السؤول ص 207. عن نسخة للنهج.

و گواهی می‌دهم که محمد بنده و فرستادهٔ اوست. خدا او را با دینِ شناخته‌شده، و دانشِ برجای‌مانده، و کتابِ نگاشته، و نورِ تابان، و روشناییِ درخشان، و فرمانِ آشکار و برنده فرستاد؛ تا شبهه‌ها را بزداید، و با دلیل‌های روشن حجت بیاورد، و با نشانه‌ها هشدار دهد، و با کیفرهای عبرت‌آموزِ پیشینیان بترساند.

و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله؛ أرسله بالدّین المشهور، و العلم المأثور، و الكتاب المسطور، و النّور السّاطع، و الضّیاء اللاّمع، و الأمر الصّادع؛ إزاحة للشّبهات، و احتجاجا بالبیّنات، و تحذیرا بالآیات، و تخویفا بالمثلات.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲
منابع (۱)
  1. للمثلات. ورد فی نسخة العام 400 ص 15. و نسخة ابن المؤدب ص 8. و نسخة نصیری ص 7. و نسخة العام 550 ص 7 أ. و نسخة الآملی ص 10. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 15. و نسخة الإسترابادی ص 10. و متن منهاج البراعة ج 2 ص 279.

حالِ ملت‌ها پیش از بعثتِ پیامبر (ص)

در روزگاری که مردم در فتنه‌هایی گرفتار بودند که ریسمانِ دین در آن‌ها گسسته بود، و ستون‌های یقین (باوری که شک در آن نیست) به لرزه افتاده بود، و ریشه‌ها از هم جدا شده بود، و کارها پراکنده گشته بود، و راهِ برون‌رفت تنگ شده بود، و راهِ بازگشت کور و ناپیدا مانده بود.

و النّاس فی فتن انجذم فیها حبل الدّین، و تزعزعت سواری الیقین، و اختلف النّجر، و تشتّت الأمر، و ضاق المخرج، و عمی المصدر.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲
منابع (۱)
  1. فاختلف. ورد فی مطالب السؤول ص 207. عن نسخة للنهج.

هدایت گمنام بود، و کوری و گمراهی فراگیر. خدای رحمان نافرمانی می‌شد، و شیطان یاری می‌شد، و ایمان بی‌یاور مانده بود؛ تا آنجا که ستون‌هایش فروریخت، و نشانه‌هایش ناشناخته شد، و راه‌هایش محو شد، و شاهراه‌هایش از میان رفت.

فالهدی خامل، و العمی شامل، و عصی الرّحمن، و نصر الشّیطان، و خذل الإیمان، فانهارت دعائمه، و تنكّرت معالمه، و درست سبله، و عفت شركه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲

مردم فرمانِ شیطان بردند، به راه‌های او رفتند، و بر آبشخورهای او وارد شدند.

أطاعوا الشّیطان، فسلكوا مسالكه، و وردوا مناهله.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲

به دستِ آنان درفش‌های شیطان به راه افتاد، و پرچمش برافراشته شد.

بهم سارت أعلامه، و قام لواؤه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲

در فتنه‌هایی بودند که آنان را زیرِ کفِ پاهای شترانِ خود لگدمال کرد، و با سُم‌های شکافتهٔ خود پایمالشان ساخت، و بر نوکِ سُم‌های خود ایستاد (با همهٔ نیرو بر آنان تاخت). آنان در آن فتنه‌ها سرگردان و حیران، و نادان و فریب‌خورده بودند؛ در بهترین سرزمین (مکه)، و در میانِ بدترین همسایگان.

فی فتن داستهم بأخفافها، و وطئتهم بأظلافها، و قامت علی سنابكها؛ فهم فیها تائهون حائرون، جاهلون مفتونون؛ فی خیر دار، و شرّ جیران.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲

خوابشان بیداری و بی‌خوابی بود، و سرمهٔ چشمانشان اشک.

نومهم سهود، و كحلهم دموع.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲

در سرزمینی که دانشمندش دهان‌بند خورده، و نادانش گرامی داشته شده بود.

بأرض عالمها ملجم، و جاهلها مكرم.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲

فایده‌های تقوای خدای متعال و فرمان‌برداری از او

بندگان خدا! شما را به تقوای خدا (خودنگهداری از گناه) و فرمان‌برداری از او سفارش می‌کنم؛ که آن مایهٔ نجات در فردا، و رهایی‌بخشِ همیشگی است. و تقوای خدا برترین گنج، و مطمئن‌ترین پناهگاه، و سرافرازترین عزت است؛ رهایی‌بخش از هر نابودی، و نگهدارنده از هر گمراهی است.

أوصیكم، عباد اللّه، بتقوی اللّه و طاعته، فإنّها النّجاة غدا، و المنجاة أبدا. [و] تقوی اللّه أفضل كنز، و أحرز حرز، و أعزّ عزّ؛ منجاة من كلّ هلكة، و عصمة من كلّ ضلالة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۱

در آن، نجاتِ هر گریزان، و رسیدنِ هر جوینده، و پیروزیِ هر چیره شونده است.

فیها نجاة كلّ هارب، و درك كلّ طالب، و ظفر كلّ غالب.

با تقوای خداست که رستگاران رستگار شدند، و مشتاقان پیروز گشتند، و گریزانان نجات یافتند، و جویندگان به خواسته رسیدند؛ و با رها کردنِ آن، باطل‌گرایان زیان دیدند: «إِنَّ اللّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ»؛ خدا با کسانی است که تقوا پیشه کردند و با کسانی که نیکوکارند.

و بتقوی اللّه فاز الفائزون، و ظفر الرّاغبون، و نجا الهاربون، و أدرك الطّالبون؛ و بتركها خسر المبطلون، إِنَّ اللّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ .

منابع (۱)
  1. النحل/ 128. و وردت الفقرة فی تنبیه الخواطر (مجموعة ورّام) ج 2 ص 88.مرسلا عن علی السجاد علیه السّلام. و فی دستور معالم الحكم ص 94. عن محمد ابن منصور التستری، عن حسن بن محمد بن سعید بن حمدان، عن احمد بن محمد بن الفضل النحوی، عن محمد بن إبراهیم بن قریش الحكیمی، عن عبد العزیز بن أبان، عن سهل بن شعیب النهمی، عن عبد الأعلی، عن نوف البكالی، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 695. عن أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبی عبد اللّه احمد بن عبدون المعروف بابن الحاشر، عن أبی الحسن علی بن محمد بن الزبیر القرشی، عن علی بن الحسین ابن علی بن الحسن أبی الحسن النحوی الرازی، عن الحسن بن علی الزمزنی، عن العباس بن بكار الضبی، عن أبی بكر الهذلی، عن عكرمة، عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. باختلاف.

ای مسلمانان! شما را سفارش می‌کنم که به دستگیرهٔ استواری چنگ بزنید که هرگز گسستنی نیست، و از این هوس‌های تاریک برحذرتان می‌دارم؛ هوس‌هایی که از بهشت دور و به آتش نزدیک است.

و أوصیكم معاشر المسلمین؛ بالاستمساك بالعروة الوثقی الّتی لا انفصام لها، و أحذّركم هذه الأهواء المظلمة، البعیدة عن الجنّة القریبة من النّار.

مردم! شما تنها جانشینانِ گذشتگان و بازماندگانِ پیشینیانید؛ کسانی که دارایی و توانشان از شما بیشتر، و قدرت و چیرگی‌شان از شما بزرگ‌تر بود.

أیّها النّاس؛ إنّما أنتم خلف ماضین، و بقیّة متقدّمین؛ كانوا أكثر منكم بسطة، و أعظم منكم سطوة.

آنان درست در آرام‌ترین روزی که دل به دنیا بسته بودند از آن کَنده شدند، و در مطمئن‌ترین روزی که به آن تکیه داشتند از آن بیرون رانده شدند؛ پس نه نیروی خاندان و قبیله به کارشان آمد، و نه پرداختِ فدیه (بهای رهایی) از آنان پذیرفته شد.

أزعجوا عنها أسكن ما كانوا إلیها، و أخرجوا منها أوثق ما كانوا بها؛ فلم تغن عنهم قوّة عشیرة، و لا قبل منهم بذل فدیة.

منابع (۱)
  1. فغدرت بهم. ورد فی الكشكول للبهائی ج 1 ص 146. مرسلا. باختلاف.

پس پیش از آنکه از آمادگی غافل بمانید و ناگهان گرفته شوید در حالی که قلم بر آنچه شدنی است خشک شده است، خود را با توشه‌ای راهی کنید که شما را به مقصد برساند.

فأرحلوا نفوسكم بزاد مبلّغ قبل تؤخذوا فجأة و قد غفلتم عن الاستعداد، و جفّ القلم بما هو كائن.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدر السابق. و فی بحار الأنوار ج 74 ص 181 الحدیث 20. مرسلا عن أبی هریرة، عن الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم. و فی فردوس الأخبار ج 1 ص 520. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

بدانید که قانون‌های دین یکی است و راه‌هایش سرراست؛ هر که آن‌ها را در پیش گیرد، می‌رسد و بهره می‌برد، و هر که از آن‌ها بازایستد، گمراه و پشیمان می‌شود. برای روزی کار کنید که اندوخته‌ها را برای آن ذخیره می‌کنند و رازهای درون در آن آزموده و آشکار می‌شود.

ألا و إنّ شرائع الدّین واحدة، و سبله قاصدة؛ من أخذ بها لحق و غنم، و من وقف عنها ضلّ و ندم. إعملوا لیوم تذخر له الذّخائر، و تبلی فیه السّرائر.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۲۰

کسی که خردِ حاضرش به او سودی نرساند، خردِ دورمانده‌اش ناتوان‌تر است و خردِ غایبش نایاب‌تر.

و من لا ینفعه حاضر لبّه، فعازبه عنه أعجز، و غائبه أعوز.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۲۰

و از آتشی بپرهیزید که گرمایش سخت است، و خروشش آماده، و تهِ آن دور، و زیورش آهن، و نوشیدنی‌اش چرک و خونابه، و عذابش همیشه تازه.

و اتّقوا نارا حرّها شدید، و لجبها عتید، و قعرها بعید، و حلیتها حدید، و شرابها صدید، و عذابها أبدا جدید.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۲۰
منابع (۴)
  1. لهبها. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 145 الحدیث 44. مرسلا.
  2. ورد فی المصدر السابق.
  3. حلیّها. ورد فی بحار الأنوار ج 8 ص 306. عن نسخة لنهج البلاغة.
  4. ورد فی غرر الحكم.

تشویق به خوش‌زبانی، کارِ نیک و فرمان‌برداری از خدا

بدانید زبانِ نیکی (یادِ خوشی) که خدای برتر برای انسان در میانِ مردم قرار می‌دهد، برایش بهتر از مالی است که به ارث می‌گذارد برای کسی که ستایشش نمی‌کند.

ألا و إنّ اللّسان الصّالح یجعله اللّه - تعالی - للمرء فی النّاس خیر له من المال یورثه من لا یحمده.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۲۰
منابع (۱)
  1. الصّادق. ورد فی المصدر السابق ص 164 الحدیث 29. و ج 2 ص 608 الحدیث 6. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 109. مرسلا. باختلاف یسیر.

هشیار باشید! خدای پاک و برتر برای نیکی اهلی قرار داده است، و برای حق ستون‌هایی، و برای فرمان‌برداری پناهگاه‌هایی. و در هر فرمان‌برداری، یاوری از سوی خدا همراهِ شماست که بر زبان‌ها سخن می‌گوید و خدا با آن دل‌ها را استوار می‌دارد.

ألا و إنّ اللّه - سبحانه و تعالی - قد جعل للخیر أهلا، و للحقّ دعائم، و للطّاعة عصما. و إنّ لكم عند كلّ طاعة عونا من اللّه، یقول علی الألسنة، و یثبّت به الأفئدة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۱۴
منابع (۳)
  1. ورد فی مختصر بصائر الدرجات ص 195. من كتاب خطب أمیر المؤمنین علیه السّلام علیه خط السید رضی الدین علی بن طاووس. مرسلا.
  2. اللّه سبحانه. ورد فی نسخة الصالح ص 331.
  3. یقوی. ورد فی معادن الحكمة ج 1 ص 177. من كتاب منتخب البصائر ص 196.

پس هر کس باید این کرامت را با پذیرفتنش بپذیرد، و پیش از فرود آمدنِ بلای کوبنده، از آن برحذر باشد.

فلیقبل امرؤ كرامة بقبولها، و لیحذر قارعة قبل حلولها.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۱۴

و هر کس باید به روزهای کوتاهش و ماندنِ اندکش در این منزلگاه بنگرد، تا زمانی که منزلگاهی دیگر را جایگزینِ آن کند؛ پس باید برای کوچگاهِ خود و جاهای آشنایی که به آن منتقل می‌شود کار کند.

و لینظر امرؤ فی قصیر أیّامه، و قلیل مقامه، فی منزل حتّی یستبدل به منزلا؛ فلیصنع لمتحوّله، و معارف منتقله.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۱۴

خوشا به حالِ کسی که دلی سالم دارد؛ از کسی که هدایتش می‌کند فرمان برد و از کسی که به نابودی‌اش می‌کشاند دوری گزید؛ پند خواست و پندِ نصیحت‌کننده را با فروتنی و خشوعِ نیکو پذیرفت؛ و با بیناییِ کسی که بینایش ساخت و با فرمان‌برداری از راهنمایی که او را به بهترین رهنمود فرمان داد و پردهٔ نادانیِ گمراه‌کننده و نابودگر را کنار زد، به جایگاهِ کرامت درآمد و راهِ سلامت را یافت؛ و با برهان و بیانِ روشن، پیش از آنکه درهای هدایت بسته شود و راه‌هایش بریده شود، به سوی آن شتافت؛ و درِ توبه (بازگشت به خدا) را گشود و گناه را از خود دور ساخت. چنین کسی بر راهِ درست استوار شده و به شاهراهِ روشن هدایت یافته است.

فطوبی لذی قلب سلیم أطاع من یهدیه، و تجنّب من یردیه؛ استنصح و قبل نصیحة من نصح بخضوع، و حسن خشوع، و دخل مدخل كرامة، و أصاب سبیل السّلامة، ببصر من بصّره، و طاعة هاد أمره، إلی أفضل الدّلالة، و كشف غطاء الجهالة المضلّة المهلكة؛ و بادر الهدی ببرهان و بیان، قبل أن تغلق أبوابه، و تقطع أسبابه؛ و استفتح التّوبة، و أماط الحوبة؛ فقد أقیم علی الطّریق، و هدی نهج السّبیل.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۱۴
منابع (۷)
  1. ناصحا. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 465 الحدیث 9. مرسلا.
  2. غاویا. ورد فی المصدر السابق. و فی مختصر بصائر الدرجات ص 198 من كتاب خطب أمیر المؤمنین علیه السّلام علیه خط السید رضی الدین علی بن طاووس.مرسلا. و ورد ما فی هامش نسخة الإسترابادی ص 345.
  3. ورد فی مختصر بصائر الدرجات ص 197. و فی كشف المحجة ص 193 الحدیث 188. عن محمد بن یعقوب الكلینی، عن علی بن محمد، و محمد بن الحسن و غیرهما، عن سهل بن زیاد، عن العباس بن عمران، عن محمد بن القاسم الولید الصیرفی (شبابة)، عن المفضل، عن سنان بن طریف، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی معادن الحكمة ج 1 ص 175. من كتاب الرسائل للكلینی.بإسناده عن سنان بن ظریف، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. باختلاف.
  4. طاعة لمن یهدیه. ورد فی كشف المحجة. و معادن الحكمة. بالسندین السابقین.
  5. ورد فی المصدرین السابقین. و مختصر البصائر. باختلاف یسیر.
  6. ورد فی كشف المحجة. و معادن الحكمة. بالسند السابق.
  7. فاستفتح. ورد فی نسخة الجیلانی (المخطوطة الموجودة فی مكتبة الإمام الرضا علیه السّلام فی مدینة مشهد - ایران).

ویژگی‌های پیشوایانِ هدایت (ع) از زبانِ امام (ع)

بدانید که آن بندگانِ خدا که نگاهبانانِ دانشِ او و پاسدارانِ دین‌اند، میانِ شک و یقین جدایی انداختند و حقِ آشکار را آوردند؛ برای اسلام بنایی ساختند و شالوده و ستون‌هایی برایش پی‌ریزی کردند، و با نشانه‌ها و علامت‌ها، گواه و برهانی بر آن آمدند.

و اعلموا أنّ عباد اللّه المستحفظین علمه [و] رعاة الدّین، فرّقوا بین الشّكّ و الیقین، و جاءوا بالحقّ المبین؛ بنوا للإسلام بنیانا، فأسّسوا له أساسا و أركانا، و جاءوا علی ذلك شهودا و برهانا بعلامات و أمارات.

آنان با دوستیِ خدا و نیکی و طاعتِ او، و با بزرگداشتِ فرمانش و یادکردنش به گونه‌ای که سزاوارِ اوست، از حریمِ دین دفاع می‌کنند، و چراگاهش را پاس می‌دارند، و آنچه را باید محفوظ بماند حفظ می‌کنند، و چشمه‌هایش را می‌جوشانند.

یحمون حماه، و یرعون مرعاه، و یصونون مصونه، و یفجّرون عیونه، بحبّ اللّه و برّه، و تعظیم أمره و ذكره ممّا یجب أن یذكر به.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۱۴
منابع (۲)
  1. ورد فی مختصر البصائر ص 197. من كتاب خطب أمیر المؤمنین علیه السّلام علیه خط السید رضی الدین علی بن طاووس. مرسلا. و فی كشف المحجة ص 193 الحدیث 188. عن محمد بن یعقوب الكلینی، عن علی بن محمد، و محمد بن الحسن و غیرهما، عن سهل بن زیاد، عن العباس بن عمران، عن محمد بن القاسم الولید الصیرفی (شبابة)، عن المفضل، عن سنان بن طریف، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی معادن الحكمة ج 1 ص 174. من كتاب الرسائل للكلینی. بإسناده عن سنان بن ظریف، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. باختلاف یسیر.
  2. ورد فی المصادر السابقة. باختلاف.

با ولایت (دوستی و پیوندِ الهی) به هم می‌پیوندند، و با محبت با هم دیدار می‌کنند، و در خوش‌رفتاری و مراعاتِ حالِ یکدیگر بر هم پیشی می‌گیرند، و از جامی سیراب‌کننده به هم می‌نوشانند، و سیراب بازمی‌گردند. آنان سرپرستانی دانا و جانشینانی امین‌اند.

یتواصلون بالولایة، و یتلاقون بالمحبّة، و یتنازعون بحسن الرّعایة، و یتساقون بكأس رویّة، و یصدرون بریّة. قوّام علماء، أوصیاء أمناء.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲۱۴
منابع (۳)
  1. بحسن التّحیّة، و أخلاق سنیّة. ورد فی مختصر البصائر ص 197. من كتاب خطب أمیر المؤمنین علیه السّلام علیه خط السید رضی الدین علی بن طاووس.مرسلا. و فی كشف المحجة ص 193 الحدیث 188. عن محمد بن یعقوب الكلینی، عن علی بن محمد، و محمد بن الحسن و غیرهما، عن سهل بن زیاد، عن العباس بن عمران، عن محمد بن القاسم الولید الصیرفی (شبابة)، عن المفضل، عن سنان بن طریف، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. و فی معادن الحكمة ج 1 ص 174. من كتاب الرسائل للكلینی. بإسناده عن سنان بن ظریف، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام. باختلاف بین المصادر.
  2. ورد فی المصادر السابقة.
  3. ورد فی كشف المحجة. و معادن الحكمة. بالسند السابق.

هیچ شک و تردیدی آنان را آلوده نمی‌کند، و غیبت و بدگویی به میانشان راه نمی‌یابد.

لا تشوبهم الرّیبة، و لا تسرع فیهم الغیبة.

منابع (۱)
  1. لا تسوغ. ورد فی المصدرین السابقین. و فی بحار الأنوار ج 30 ص 42. عن نسخة كمبانی.

سرشت و اخلاقشان بر همین پایه بسته شده است؛ پس بر همین پایه یکدیگر را دوست می‌دارند و با همین به هم می‌پیوندند.

علی ذلك عقد خلقهم و أخلاقهم؛ فعلیه یتحابّون، و به یتواصلون.

از این رو، آنان همچون برترین دانه‌های بذرند که دستچین می‌شود؛ بخشی از آن را برمی‌دارند و بخشی را دور می‌ریزند؛ خالص‌سازی آن را جدا و ممتاز کرده، و آزمایشِ دقیق آن را پیراسته و پاک ساخته است.

فكانوا كتفاضل البذر ینتقی، فیؤخذ منه و یلقی؛ قد میّزه التّخلیص، و هذّبه التّمحیص.

منابع (۱)
  1. التّلخیص. ورد فی نسخة العام 550 ص 140 ب.

جایگاهِ پیشوایانِ هدایت نزدِ خدای پاک از زبانِ امام (ع)

آنان جایگاهِ رازِ خدا، پناهگاهِ فرمانِ او، گنجینهٔ دانشِ او، مرجعِ حکم‌ها و حکمت‌های او، غارهایِ نگهبانِ کتاب‌های او، و کوه‌هایِ دینِ اویند؛ خدا به دستِ آنان خمیدگیِ پشتِ دین را راست کرد و لرزشِ تنِ آن را از میان برد. مردم! آغازِ پدید آمدنِ فتنه‌ها فقط هوس‌هایی است که پیروی می‌شود، و حکم‌هایی که از خود ساخته می‌شود؛ حکم‌هایی که در آن‌ها با کتابِ خدا مخالفت می‌شود، و بر پایهٔ آن‌ها، مردانی بر خلافِ دینِ خدا مردانِ دیگر را به دوستی و سرپرستی می‌گیرند و مردانی از مردانِ دیگر بیزاری می‌جویند.

هم موضع سرّه، و لجأ أمره، و عیبة علمه، و موئل حكمه، و كهوف كتبه، و جبال دینه؛ بهم أقام انحناء ظهره، و أذهب ارتعاد فرائصه. أیّها النّاس؛ إنّما بدء وقوع الفتن أهواء تتّبع، و أحكام تبتدع؛ یخالف فیها كتاب اللّه، و یتولّی علیها رجال رجالا، و یبرأ رجال من رجال، علی غیر دین اللّه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲
منابع (۸)
  1. سرّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 798 الحدیث 55. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 514. مرسلا.
  2. حماة. ورد فی غرر الحكم. و عیون الحكم و المواعظ.
  3. ورد فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 191. مرسلا. و فی المحاسن ج 1 ص 330 و 343 الحدیث 74 و 113. عن أحمد البرقی، عن الحسن بن علی بن فضال، عن عاصم ابن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی الكافی للكلینی ج 1 ص 54 الحدیث 1. عن الحسین بن محمد الأشعری، عن معلی ابن محمد، عن الحسن بن علی الوشّاء، و عدة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد، عن ابن فضّال، جمیعا عن عاصم بن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی تفسیر نور الثقلین ج 5 ص 267. الحدیث 53. بالسند الوارد فی الكافی. و فی دستور معالم الحكم ص 132. مرسلا. و فی تیسیر المطالب ص 147 الباب 14. عن السید أبی طالب، عن محمد بن زید الحسنی، عن الناصر للحق الحسن بن علی، عن أخیه حسین بن علی، عن محمد بن الولید، عن ابن أبی عمیر، عن هشام، عن إسماعیل الجعفی، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام.و فی مشكاة الأنوار 434. مرسلا عن محمد بن مسلم، عن علی علیه السّلام.
  4. (**) من: إنّما بدء. إلی: من اللّه الحسنی. ورد فی خطب الرضی تحت الرقم 50.
  5. مبدأ. ورد فی نهج السعادة ج 1 ص 224. بالسند الوارد فی تیسیر المطالب. و ورد أوّل فی مشكاة الأنوار. بالسند السابق.
  6. حكم. ورد الكافی للكلینی ج 8 ص 50 الحدیث 21. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن حماد بن عیسی، عن إبراهیم بن عثمان، عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب السقیفة ص 162. عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 191. مرسلا. و فی دستور معالم الحكم ص 132. مرسلا.
  7. فیها. ورد فی الكافی. بالسند السابق. و فی الحقائق ص 31. مرسلا.
  8. ورد فی السقیفة.

چراییِ کشیده شدنِ مردم به دنبالِ باطل

اگر باطل از آمیزش با حق جدا و خالص می‌شد و به آن عمل می‌شد، بر جویندگانِ حقیقت پوشیده نمی‌ماند.

فلو أنّ الباطل خلص من مزاج الحقّ و عمل به لم یخف علی المرتادین.

منابع (۲)
  1. ورد فی مشكاة الأنوار ص 434. مرسلا عن محمد بن مسلم، عن علی علیه السّلام.
  2. ذی حجی. ورد فی المصدر السابق. و الحقائق. و دستور معالم الحكم. و الكافی.بالسند السابق. و فی الكافی ج 1 ص 54 الحدیث 1. عن الحسین بن محمد الأشعری، عن معلی بن محمد، عن الحسن بن علی الوشّاء، و عدة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد، عن ابن فضال، جمیعا عن عاصم بن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی تفسیر نور الثقلین ج 5 ص 267 الحدیث 53.بالسند الوارد فی الكافی ج 1. و فی المحاسن ج 1 ص 330 الحدیث 672-74. عن أحمد البرقی، عن الحسن بن علی بن فضال، عن عاصم بن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی تیسیر المطالب ص 146.عن السید أبی طالب، عن أبی عبد اللّه احمد بن محمد البغدادی، عن أبی القاسم عبد العزیز بن إسحاق، عن احمد بن الحسین الحربی، عن محمد بن الأزهر الطائی الكوفی، عن سلمة بن عامر، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الحارث، عن علی علیه السّلام. و فی ص 147. عن السید أبی طالب، عن محمد بن زید الحسنی، عن الناصر للحق الحسن بن علی، عن أخیه حسین بن علی، عن محمد بن الولید، عن -

و اگر حق از پوشش و آمیختگیِ باطل خالص می‌شد و به آن عمل می‌شد، زبانِ دشمنانِ لجوج از آن بریده می‌شد و هیچ اختلافی در آن پدید نمی‌آمد.

و لو أنّ الحقّ خلص من لبس الباطل فعمل به انقطعت عنه ألسن المعاندین، و لم یكن فیه اختلاف.

منابع (۲)
  1. ورد فی مشكاة الأنوار ص 434. مرسلا عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام.
  2. ورد فی كتاب السقیفة ص 162. عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی الفصول المهمة ج 1 ص 530 باب 16 الحدیث 778. عن محمد بن یعقوب الكلینی عن الحسین بن محمد الأشعری، عن معلی بن محمد، عن الحسن بن علی الوشّاء، و عدة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد، عن ابن فضال، جمیعا عن عاصم بن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام.و ورد و لم یكن اختلاف فی المحاسن ج 1 ص 330 الحدیث 672-74. عن أحمد البرقی، عن الحسن بن علی بن فضال، عن عاصم بن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی 343 الحدیث 74 و 113.بالسند السابق. و فی الكافی للكلینی ج 1 ص 54. الحدیث 1. عن الحسین بن محمد الأشعری، عن معلی بن محمد، عن الحسن بن علی الوشّاء، و عدة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد، عن ابن فضال، جمیعا عن عاصم بن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السلام. و فی تیسیر المطالب ص 147 الباب 14. عن السید أبی طالب، عن محمد بن زید الحسنی، عن الناصر للحق الحسن بن علی، عن أخیه حسین بن علی، عن محمد بن الولید، عن ابن أبی عمیر، عن هشام، عن إسماعیل الجعفی، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی الحقائق. ص 31. مرسلا.

اما مشتی از این و مشتی از آن برداشته می‌شود و با هم آمیخته می‌شوند و رویِ هم را می‌پوشانند؛ آنجاست که شیطان بر دوستان و پیروانِ خود چیره می‌شود، و کسانی که از پیش وعدهٔ نیکِ خدا شاملِ حالشان شده است، نجات می‌یابند.

و لكن یؤخذ من هذا ضغث، و من هذا ضغث، فیمزجان معا فیجلّلان؛ فهنالك یستولی الشّیطان علی أولیائه، و ینجو الّذین سبقت لهم من اللّه الحسنی.

منابع (۳)
  1. ورد فی الكافی للكلینی ج 8 ص 50 الحدیث 21. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن حماد بن عیسی، عن إبراهیم بن عثمان، عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام. و ورد فیجیئان معا فی المحاسن ج 1 ص 330 الحدیث 672-74. عن أحمد البرقی، عن الحسن بن علی بن فضال، عن عاصم بن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی 343 الحدیث 74 و 113.بالسند السابق. و فی الكافی للكلینی ج 1 ص 54. الحدیث 1. عن الحسین بن محمد الأشعری، عن معلی بن محمد، عن الحسن بن علی الوشّاء، و عدة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد، عن ابن فضال، جمیعا عن عاصم بن حمید، عن محمد بن مسلم، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی تفسیر نور الثقلین ج 5 ص 267 الحدیث 53. بالسند الوارد فی الكافی ج 1.
  2. استحوذ. ورد فی المحاسن. و الكافی. بالسندین السابقین. و الحقائق.
  3. اَلَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنی. ورد فی نسخة ابن شذقم ص 86.و هی آیة فی سورة الأنبیاء/ 101.

چگونگیِ تبدیل شدنِ بدعت (چیزِ تازه‌ای که به نامِ دین ساخته‌اند و از دین نیست) به سنت، از زبانِ امام (ع)

هیچ بدعتی (نوآوری در دین) پدید نیامد مگر اینکه با آن سنتی (روش پیامبر) رها شد؛ پس از بدعت‌ها بپرهیزید و بر شاهراهِ روشن بمانید. کارهای استوار و ریشه‌دار برترینِ کارهایند، و کارهای نوپیدا بدترینشان.

و ما أحدثت بدعة إلاّ ترك بها سنّة؛ فاتّقوا البدع، و الزموا المهیع. إنّ عوازم الأمور أفضلها، و إنّ محدثاتها شرارها.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۵

من از رسول خدا (ص) شنیدم که می‌فرمود: «حالتان چگونه خواهد بود آنگاه که فتنه‌ای شما را فروبپوشاند که نوزاد در آن پرورش می‌یابد، خردسال در آن بزرگ می‌شود و بزرگسال در آن پیر می‌شود؟ مردم بر مدار آن پیش می‌روند و آن را سنت می‌گیرند؛ و هرگاه چیزی از آن تغییر کند، می‌گویند: سنت تغییر کرد و مردم کار زشتی کردند.

إنّی سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یقول: كیف بكم إذا ألبستكم فتنة، ینشأ فیها الولید، و یربو فیها الصّغیر، و یهرم فیها الكبیر؛ یجری النّاس علیها فیتّخذونها سنّة، فإذا غیّر منها شیء قیل: قد غیّرت السّنّة، و قد أتی النّاس منكرا.

سپس گرفتاری سخت‌تر می‌شود، تعصب بالا می‌گیرد، و نسلِ نو در آن پرورش می‌یابد. فتنه‌ها آنان را درهم می‌کوبد، همان‌گونه که آتش هیزم را می‌شکند، و همان‌گونه که سنگ آسیاب بر زیراندازِ خود می‌کوبد. در آن روز مردم برای غیر خدا دین‌شناسی می‌آموزند، بی‌آنکه عمل کنند دانش یاد می‌گیرند، و با کارِ آخرت، دنیا را می‌طلبند.»

ثمّ تشتدّ البلیّة، و تعظم الحمیّة، و تنشأ فیها الذّرّیّة، و تدقّهم الفتن كما تدقّ النّار الحطب، و كما تدقّ الرّحی بثفالها؛ فیومئذ یتفقّه النّاس لغیر اللّه، و یتعلّمون لغیر العمل، و یطلبون الدّنیا بعمل الآخرة.

منابع (۲)
  1. الدّین. ورد فی كتاب السقیفة ص 162. مرسلا. و فی الاحتجاج ج 1 ص 392.مرسلا عن مسعدة بن صدقة، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 10 ص 270 الحدیث 29415. مرسلا عن الحسن، عن علی علیه السّلام.
  2. ورد فی كتاب السقیفة. و الاحتجاج. و كنز العمال. و فی الكافی للكلینی ج 8 ص 51. ج 8 ص 50 الحدیث 21. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن حماد بن عیسی، عن إبراهیم بن عثمان، عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الغریبین ج 1 ص 287. مرسلا. و فی النهایة فی غریب الحدیث ج 1 ص 210. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

در دریاهای فتنه‌ها فرو رفته‌اند، سنت‌ها را رها کرده و به بدعت‌ها چنگ زده‌اند، در نادانی فرو رفته‌اند، و دانش را دور انداخته‌اند. مؤمنان در خود فرو رفته و کنار کشیده‌اند، و گمراهانِ دروغ‌زن به سخن درآمده‌اند. دنیای نقد را برگزیده‌اند، آخرتِ آینده را عقب انداخته‌اند، آبِ زلال را رها کرده‌اند، و آبِ گندیده و تیره نوشیده‌اند.

قد خاضوا بحار الفتن، و أخذوا بالبدع دون السّنن، و توغّلوا الجهل، و أطرحوا العلم، و أرز المؤمنون، و نطق الضّالّون المكذّبون. آثروا عاجلا، و أخّروا آجلا، و تركوا صافیا، و شربوا آجنا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۵
منابع (۳)
  1. (**) من: آثروا. إلی: آجنا. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 144.
  2. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 532 الحدیث 93. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 767. مرسلا.
  3. و أرمّ. ورد فی نسخة العام 550 ص 85 أ.

بدکاری کاشتند، با فریب آبیاری‌اش کردند، و نابودی درو کردند.

زرعوا الفجور، و سقوه الغرور، و حصدوا الثّبور.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲

ویژگی‌های گناه‌کارانِ بی‌پروا و جایگاه خاندان پیامبر

گویی به گناه‌کارِ بی‌پروایشان می‌نگرم که با زشتی همنشین شده و با آن خو گرفته است، با آن انس یافته و همراهش شده، تا جایی که موهای سرش در آن سپید شده و خوی و سرشتش به رنگِ آن درآمده است؛ سپس کف‌کنان همچون موجی خروشان پیش می‌آید و باکی ندارد چه را غرق می‌کند، یا همچون افتادنِ آتش در گیاهانِ خشک که پروایی ندارد چه را می‌سوزاند. نابود شد کسی که با حسد همراه شد، سخنِ باطل گفت، بر پایهٔ دشمنیِ ما دوستی ورزید، یا در برتری و فضیلتِ ما شک کرد.

كأنّی أنظر إلی فاسقهم و قد صحب المنكر فألفه، و بسئ به و وافقه، حتّی شابت علیه مفارقه، و صبغت به خلائقه؛ ثمّ أقبل مزبدا كالتّیّار لا یبالی ما غرّق، أو كوقع النّار فی الهشیم لا یحفل ما حرّق. هلك من قارن حسدا، و قال باطلا، و والی علی عداوتنا، أو شكّ فی فضلنا.

منابع (۲)
  1. (**) من: كأنّی أنظر. إلی: ما حرّق. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 144.
  2. خرّق. ورد فی

ما برگزیدگانِ اصیل هستیم، پیشگامانِ ما پیشگامانِ پیامبران‌اند، حزب ما حزب خداست، و گروهِ سرکش و ستمگر حزب شیطان است؛ و هر که ما و دشمنمان را برابر بداند، از ما نیست.

نحن النّجباء، و أفراطنا أفراط الأنبیاء، و حزبنا حزب اللّه، و الفئة الباغیة حزب الشّیطان؛ و من سوّی بیننا و بین عدوّنا فلیس منّا.

با خاندانِ محمد (ص) هیچ‌کس از این امت مقایسه نمی‌شود، و هرگز کسی که نعمتِ آنان بر او روان بوده است، با آنان برابر نهاده نمی‌شود.

إنّه لا یقاس بآل محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم من هذه الأمّة أحد، و لا یسوّی بهم من جرت نعمتهم علیه أبدا.

منابع (۴)
  1. ورد فی المسترشد ص 399 الحدیث 133. مرسلا. و فی بشارة المصطفی ص 128. عن أبی علی الحسن بن محمد الطوسی، عن أبیه، عن أبی عمر عبد الواحد ابن محمد، عن احمد بن محمد بن سعید، عن إبراهیم بن إسحاق بن یزید، عن إسحاق بن یزید النظامی، عن سعید بن حازم، عن الحسین بن عمر، عن رشید، عن حبة العرنی، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 459.عن أبی القاسم السمرقندی، عن أبی الحسن بن النقور، عن أبی طاهر المخلص، عن احمد بن عبد اللّه بن سیف، عن عمر بن شبة، عن أبی احمد الزبیری، عن الحسن بن الصالح، عن الحسن بن عمر، عن رشید، عن حبة، عن علی علیه السّلام. و فی العمدة ص 273 الحدیث 432. عن عبد اللّه بن احمد بن حنبل، عن -
  2. علیهم السّلام. ورد فی متن بهج الصباغة ج 3 ص 47. عن النسخة المطبوعة فی مصر. و ورد صلوات اللّه علیه و علیهم أجمعین فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 496. مرسلا.
  3. من الأمم. ورد فی
  4. لا یستوی. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 857 الحدیث 466. مرسلا.

آنان ریشه‌دارترینِ مردم در اصالت، و برترینِ مردم در جان و نفس‌اند.

[هم] أطول النّاس أغراسا، و أفضل النّاس أنفاسا.

منابع (۱)
  1. ورد فی المسترشد ص 399 الحدیث 133. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 48. مرسلا.

جایگاه خاندان پیامبر در اسلام

آنان پایهٔ دین و ستونِ یقین هستند؛ تندرو به سوی آنان بازمی‌گردد، و عقب‌مانده به آنان می‌پیوندد. ویژگی‌های حقِ ولایت (سرپرستی و فرمانرواییِ الهی) از آنِ آنان است، وصیت (سفارشِ پیامبر به جانشینی) و میراثِ پیامبری در میان آنان است، و آنان حجتِ خدا بر شمایند در حجةالوداع در روز غدیر خم، و در ذی‌الحلیفه، و پس از آن در جایگاهِ سوم در احجارالزیت.

هم أساس الدّین، و عماد الیقین؛ إلیهم یفیء الغالی، و بهم یلحق التّالی؛ و لهم خصائص حقّ الولایة، و فیهم الوصیّة و الوراثة، و حجّة اللّه علیكم فی حجّة الوداع یوم غدیر خمّ، و بذی الحلیفة، و بعده المقام الثّالث بأحجار الزّیت.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۲

این‌ها واجباتی بود که تباهش کردید، و حرمت‌هایی بود که شکستید.

تلك فرائض ضیّعتموها، و حرمات انتهكتموها.

و اگر کار را به اهلش می‌سپردید سالم می‌ماندید، و اگر درِ هدایت را می‌دیدید به راهِ راست می‌رسیدید.

و لو سلّمتم الأمر لأهله سلمتم، و لو أبصرتم باب الهدی رشدتم.

منابع (۱)
  1. ورد فی المستدرك لكاشف الغطاء. مرسلا. و فی مصباح البلاغة للمیرجهانی ج 1 ص 141. مرسلا.

فضیلت و جایگاهی که خدا ویژهٔ امام (ع) قرار داده است

به خدا سوگند، رساندنِ پیام‌های الهی، به پایان بردنِ وعده‌ها، و کمالِ کلمات به من آموخته شده، راه‌ها و اسباب به رویم گشوده شده، و ابر برایم روان شده است. به اذنِ پروردگارم ـ که شکوهش بزرگ است ـ در ملکوت (باطنِ جهانِ هستی) نگریستم؛ پس هیچ چیز که از من پنهان بود از دیده‌ام دور نماند، و هیچ چیز از آنچه پیش از من بوده و هیچ چیز از آنچه پس از من خواهد بود از من فوت نشد، و در آنچه پروردگارم در روزِ گواهیِ گواهان به من نشان داد، هیچ‌کس با من شریک نبود.

تاللّه لقد علمت تبلیغ الرّسالات، و إتمام العدات، و تمام الكلمات، و فتحت لی الأسباب، و أجری لی السّحاب. و لقد نظرت فی الملكوت بإذن ربّی - جلّ جلاله -، فلم یعزب عنّی شیء غاب عنّی، و لم یفتنی شیء ممّا سبقنی، و لا شیء ممّا یكون بعدی، و لم یشركنی أحد فیما أشهدنی ربّی یوم شهادة الأشهاد.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۲۰
منابع (۳)
  1. علّ مت. ورد فی متن منهاج البراعة ج 8 ص 110. و متن بهج الصباغة ج 4 ص 265. و نسخة الصالح ص 176.
  2. تأویل. ورد فی ملاحم ابن المنادی ص 65 الحدیث 254-1. عن إبراهیم بن سلیمان بن حیان بن مسلم بن هلال الدباس الكوفی، عن علی بن أسباط المصری، عن علی بن الحسین العبدی، عن سعد الإسكافی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام.
  3. تنجیز. ورد فی كتاب السقیفة ص 160. عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام.

خدا وعدهٔ خود را به دستِ من تمام می‌کند، و کلماتِ خویش را کامل می‌سازد.

و علی یدی یتمّ اللّه موعده، و یكمل كلماته.

و با ولایتِ من، خدای برتر برای این امت دینش را کامل کرد.

و بولایتی أكمل اللّه - تعالی - لهذه الأمّة دینها.

من آن نعمتی هستم که خدا بر آفریدگانش تمام کرد.

و أنا النّعمة الّتی أتمّها اللّه علی خلقه.

و من آن اسلامی هستم که خدا برایشان پسندید.

و أنا الإسلام الّذی ارتضاه لهم.

و من آن حقی هستم که خدا به آن فرمان داد.

و أنا الحقّ الّذی أمر اللّه به.

به اذنِ خدای ارجمند و بزرگ مژده می‌دهم، و از سوی خدا پیام را می‌رسانم.

أبشّر بإذن اللّه - عزّ و جلّ -، و أؤدّی عن اللّه.

منابع (۱)
  1. أنشر. ورد فی بصائر الدرجات ص 198 الحدیث 3. عن أحمد بن محمد و عبد اللّه بن عامر، عن محمد بن سنان، عن المفضل بن عمر الجعفی، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.

همهٔ این‌ها را خدا به من بخشید و بر من منت نهاد، و به سببِ آن دوشم را فروتن ساخت؛ پس ستایش از آنِ اوست.

كلّ ذلك منّ اللّه به علیّ، و أذلّ به منكبی؛ فله الحمد.

او دانشِ این را از همهٔ پیامبران پوشیده داشت مگر صاحبِ این شریعتِ شما (ص)، و او دانشِ آن را به من آموخت.

و لقد ستر علمه عن جمیع النّبیّین إلاّ صاحب شریعتكم هذه صلّی اللّه علیه و آله، فعلّمنی علمه.

تأکید امام (ع) بر خبر دادنِ پیامبران از نام او در کتاب‌هایشان

کجایند مسلمان‌شدگانِ اهل کتاب؟ نام من در انجیل ایلیا، در تورات بریا، در زبور اریا، نزد هندیان کابر، نزد رومیان بطریسا، نزد ایرانیان جبیر، نزد ترکان تبیر، نزد زنگیان حیتر، نزد ارمنیان فریق، نزد کاهنان بویّ، نزد حبشیان بتریک، نزد عرب علی، نزد مادرم حیدره، نزد پدرم ظهیر، و نزد دایه‌ام میمون است.

أین مسلمو أهل الكتاب؛ أنا اسمی فی الإنجیل إیلیا، و فی التّوراة بریا، و فی الزّبور إریا، و عند الهند كابر، و عند الرّوم بطریسا، و عند الفرس جبیر، و عند التّرك تبیر، و عند الزّنج حیتر، و عند الأرمن فریق، و عند الكهنة بویّ، و عند الحبشة بتریك، و عند العرب علیّ، و عند أمّی حیدرة، و عند أبی ظهیر، و عند ظئری میمون.

منابع (۳)
  1. كبكر. ورد فی معانی الأخبار ص 58 الحدیث 9. عن أبی العباس محمد بن إبراهیم بن إسحاق الطالقانی، عن عبد العزیز بن یحیی الجلودی، عن المغیرة بن محمد، عن رجاء بن سلمة، عن عمرو بن شمر، عن جابر الجعفی، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی الدر النظیم ص 239. مرسلا عن جابر الجعفی، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام.
  2. جبتر. ورد فی معانی الأخبار. بالسند السابق. و ورد حبتر فی بشارة المصطفی ص 12. عن ابن بابویه، عن عمه محمد بن الحسن، عن أبیه الحسن بن الحسین، عن عمه محمد بن علی، عن محمد بن إبراهیم الطالقانی، عن عبد العزیز بن یحیی، عن المغیرة بن محمد، عن رجاء بن أبی سلمی، عن عمر بن شمر، عن جابر الجعفی، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام.
  3. بثیر. ورد فی معانی الأخبار. بالسند السابق.

برشمردنِ آیاتی از قرآن که دربارهٔ او نازل شده است

بدانید که من در قرآن به نام‌هایی ویژه شده‌ام؛ پس بهوش باشید که مبادا آن‌ها را از دستتان بگیرند و در دینتان گمراه شوید.

ألا و إنّی مخصوص فی القرآن بأسماء، [ف] احذروا أن تغلبوا علیها فتضلّوا فی دینكم.

خدای ارجمند و بزرگ می‌فرماید: «وَ کُونُوا مَعَ الصّادِقِینَ» و با راستگویان باشید. و من همان راستگو هستم.

یقول اللّه - عزّ و جلّ -: وَ كُونُوا مَعَ الصّادِقِینَ . و أنا ذلك الصّادق.

منابع (۱)
  1. التوبة/ 119. و ورد فی المصدر: «إن الله مع الصادقین» و هو خطأ من الناسخ؛ إذ لا وجود لهذا النص فی القرآن الكریم. و الدلیل علی ذلك ما ورد فی بحار الأنوار ج 33 ص 284 الحدیث 547. من كتاب بشارة المصطفی.

و خدای بلندمرتبه می‌فرماید: «فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَیْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللّهِ عَلَی الظّالِمِینَ»؛ پس ندادهنده‌ای میان آنان فریاد برآورد که لعنت خدا بر ستمکاران باد. و من آن ندادهنده‌ام.

و یقول اللّه - تعالی -: فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَیْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللّهِ عَلَی الظّالِمِینَ . و أنا ذلك المؤذّن.

منابع (۱)
  1. الأعراف/ 44.

و خدای عزّ و جلّ می‌فرماید: «وَ أَذانٌ مِنَ اللّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النّاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ»؛ و اعلامی است از سوی خدا و پیامبرش به مردم در روز حج اکبر. و من آن اعلامم.

و یقول اللّه - عزّ و جلّ -: وَ أَذانٌ مِنَ اللّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النّاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ . و أنا ذلك الأذان.

منابع (۱)
  1. التوبة/ 1.

و خدای عزّ و جلّ می‌فرماید: «وَ إِنَّ اللّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»؛ و بی‌گمان خدا با نیکوکاران است. و من آن نیکوکارم.

و یقول اللّه - عزّ و جلّ -: وَ إِنَّ اللّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ . و أنا ذلك المحسن.

منابع (۱)
  1. العنكبوت/ 69.

و خدای عزّ و جلّ می‌فرماید: «إِنَّ فِی ذلِکَ لَذِکْری لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ»؛ بی‌گمان در این، یادآوری و پندی است برای کسی که دلی دارد.

و یقول اللّه - عزّ و جلّ -: إِنَّ فِی ذلِكَ لَذِكْری لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ .

منابع (۱)
  1. سورة ق/ 37.

و من صاحب آن دل هستم.

و أنا ذو القلب.

و خدای بزرگ و برتر می‌فرماید: «اَلَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ»؛ کسانی که خدا را ایستاده و نشسته و به پهلو خفته یاد می‌کنند. و من آن یادکننده‌ام.

و یقول اللّه - تبارك و تعالی -: اَلَّذِینَ یَذْكُرُونَ اللّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ . و أنا الذّاكر.

منابع (۱)
  1. أل عمران/ 191.

و خدای عزّ و جلّ می‌فرماید: «وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ»؛ و گوشی شنوا و نگه‌دارنده آن را به یاد بسپارد. و من آن گوش شنوا و نگه‌دارنده‌ام.

و یقول اللّه - عزّ و جلّ -: وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ . و أنا الأذن الواعیة.

منابع (۱)
  1. الحاقة/ 12.

و خدای عزّ و جلّ می‌فرماید: «وَ رَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ»؛ و مردی که یکسره در فرمان یک مرد است. و من یکسره در فرمان رسول خدا (ص) هستم.

و یقول اللّه - عزّ و جلّ -: وَ رَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ . و أنا السّلم لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله.

منابع (۱)
  1. الزّمر/ 29.

و خدای عزّ و جلّ می‌فرماید: «وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً»؛ و اوست که از آب، انسانی آفرید و او را دارای خویشاوندیِ خونی و دامادی قرار داد. و من داماد محمد (ص) هستم.

و یقول اللّه - عزّ و جلّ -: وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً . و أنا صهر محمّد [صلّی اللّه علیه و آله].

منابع (۱)
  1. الفرقان/ 54.

تصریح به اینکه مهدی از فرزندان علی (ع) است

و خدای عزّ و جلّ می‌فرماید: «وَ عَلَی الْأَعْرافِ رِجالٌ یَعْرِفُونَ کُلاًّ بِسِیماهُمْ»؛ و بر اعراف (بلندی‌های میان بهشت و دوزخ) مردانی هستند که هر یک را از چهره‌شان می‌شناسند. و ماییم مردان اعراف: من و عمویم و برادرم و پسرعمویم.

و یقول اللّه - عزّ و جلّ -: وَ عَلَی الْأَعْرافِ رِجالٌ یَعْرِفُونَ كُلاًّ بِسِیماهُمْ . و نحن أصحاب الأعراف، أنا و عمّی و أخی و ابن عمّی.

منابع (۱)
  1. الأعراف/ 44.

و مهدیِ این امت از فرزندان من است.

و من ولدی مهدیّ هذه الأمّة.

به خدایی که دانه و هسته را می‌شکافد سوگند، هیچ‌کس که ما را دوست بدارد وارد آتش نمی‌شود، و هیچ‌کس که ما را دشمن بدارد وارد بهشت نمی‌شود.

و اللّه فالق الحبّ و النّوی، لا یلج النّار لنا محبّ، و لا یدخل الجنّة لنا مبغض.

جایگاه محمد و خاندانش نزد خدا از زمان آفرینش آدم

رسول خدا (ص) فرمود: خدای بلندمرتبه اشباح (کالبدهای نوری) ما را از بلندای عرش به پشت آدم (ع) منتقل کرده بود. هنگامی که آدم نوری درخشان را از صلب خود دید، نور را دید اما اشباح را تشخیص نداد. پس گفت: «پروردگارا! این نورها چیست؟» خدای عزّ و جلّ فرمود: «نورِ اشباحی است که آنان را از شریف‌ترین جایگاه‌های عرشم به پشت تو منتقل کردم؛ و به همین خاطر به فرشتگان فرمان دادم به تو سجده کنند، چون تو ظرف آن اشباح بودی.» آدم گفت: «پروردگارا! ای کاش آن‌ها را برایم آشکار می‌کردی.»

قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ آدم علیه السّلام لمّا رأی النّور ساطعا من صلبه، إذ كان اللّه - تعالی - قد نقل أشباحنا من ذروة العرش إلی ظهره، رأی النّور و لم یتبیّن الأشباح. فقال: یا ربّ؛ ما هذه الأنوار؟. فقال اللّه - عزّ و جلّ -: أنوار أشباح نقلتهم من أشرف بقاع عرشی إلی ظهرك؛ و لذلك أمرت الملائكة بالسّجود لك، إذ كنت وعاء لتلك الأشباح. فقال آدم: یا ربّ؛ لو بیّنتها لی.

خدای عزّ و جلّ فرمود: «ای آدم! به بلندای عرش بنگر.» آدم (ع) نگریست. نور اشباح ما از پشت آدم بر بلندای عرش افتاد و تصویر نورهای اشباح ما که در پشت او بود در عرش نقش بست، همان‌گونه که چهرهٔ انسان در آینهٔ صاف نقش می‌بندد. پس اشباح ما را دید و گفت: «پروردگارا! این اشباح چیست؟»

فقال اللّه - عزّ و جلّ -: انظر یا آدم إلی ذروة العرش. فنظر آدم علیه السّلام، و وقع نور أشباحنا من ظهر آدم علی ذروة العرش فانطبع فیه صور أنوار أشباحنا الّتی فی ظهره كما ینطبع وجه الإنسان فی المرآة الصّافیة، فرأی أشباحنا. فقال: یا ربّ؛ ما هذه الأشباح؟.

خدای بلندمرتبه فرمود: «ای آدم! این‌ها اشباح برترینِ آفریدگان و مخلوقات من‌اند. این محمد است و من در کارهایم ستوده و پسندیده (محمود و حمید) هستم؛ نامی از نام خودم برای او برگرفتم.

فقال اللّه - تعالی -: یا آدم؛ هذه أشباح أفضل خلقی و بریّتی. هذا محمّد و أنا المحمود الحمید فی فعالی، شققت له إسما من إسمی.

و این علی است و من بلندمرتبه و بزرگ (علیّ و عظیم) هستم؛ نامی از نام خودم برای او برگرفتم. و این فاطمه است و من شکافنده و آفرینندهٔ آسمان‌ها و زمین (فاطر) هستم، که در روز داوریِ قاطعم دشمنانم را از رحمتم جدا می‌کنم (فاطم) و دوستانم را از هرچه گریبان‌گیرشان شود و لکه‌دارشان کند دور می‌دارم؛ پس نامی از نام خودم برای او برگرفتم. و این حسن است و من نیکوکار و زیبایی‌بخش (محسن و مجمل) هستم، و این حسین است و من صاحب نیکی (ذوالإحسان) هستم؛ نام آن دو را از نام خودم برگرفتم. اینان برگزیدگان آفرینش من و گرامی‌ترین مخلوقات من‌اند. به واسطهٔ آنان می‌گیرم، و به واسطهٔ آنان می‌بخشم، و به واسطهٔ آنان کیفر می‌دهم، و به واسطهٔ آنان پاداش می‌دهم. پس ای آدم! آنان را واسطهٔ نزدیکی به من قرار ده، و هرگاه گرفتاری بزرگی به تو رو آورد آنان را شفیعان خود به درگاه من قرار ده؛ زیرا من به خودم سوگندی راستین خورده‌ام که به خاطر آنان هیچ آرزومندی را ناامید نکنم و هیچ درخواست‌کننده‌ای را دست خالی برنگردانم.»

و هذا علیّ و أنا العلیّ العظیم، شققت له إسما من إسمی. و هذه فاطمة، و أنا فاطر السّماوات و الأرض، فاطم أعدائی عن رحمتی یوم فصل قضائی، و فاطم أولیائی عمّا یعتریهم و یشینهم؛ فشققت لها إسما من إسمی. و هذا الحسن و أنا المحسن و المجمل، و هذا الحسین، و أنا ذو الإحسان، شققت إسمیهما من إسمی. هؤلاء خیار خلیقتی، و أكرم بریّتی، بهم آخذ، و بهم أعطی، و بهم أعاقب، و بهم أثیب؛ فتوسّل إلیّ بهم یا آدم، و إذا دهتك داهیة فاجعلهم إلیّ شفعاءك؛ فإنّی آلیت علی نفسی قسما حقّا أن لا أخیّب بهم أملا، و لا أردّ بهم سائلا.

از همین رو، هنگامی که آن لغزش برای آدم پیش آمد، خدای عزّ و جلّ را به حق آنان خواند؛ پس خدا توبه‌اش را پذیرفت و او را آمرزید.

فلذلك حین نزلت به الخطیئة دعا اللّه - عزّ و جلّ - بهم فتاب علیه و غفر له.

سپس امام (ع) دست‌هایش را بالا برد و فرمود:

ثم رفع علیه السّلام یدیه فقال:

خدایا! من حکمت را به روشنی به آنان نشان دادم، و به راه بهشت راهنمایی‌شان کردم، و با هشدار و یادآوری، و با بینایی دادن و عدالت و سرزنش، سخت کوشیدم تا موفق شوند؛ تا شاید بازگردنده‌ای به خود آید و رو بیاورد، و یادآورنده‌ای پند بگیرد و پیروی کند؛ اما هیچ سخنی از من فرمان برده نشد.

اللّهمّ إنّی قد بصّرتهم الحكمة، و دللتهم علی طریق الجنّة، و حرصت علی توفیقهم بالتّنبیه و التّذكرة، بالتّبصّر و العدل و التّأنیب، لیثیب راجع و یقبل، و یتّعظ متذكّر و یتّبع؛ فلم یطع لی قول.

خدایا! من سخن را دوباره بر آنان تکرار می‌کنم تا حجت بر آنان استوارتر شود:

اللّهمّ و إنّی أعید علیهم القول لیكون أثبت للحجّة علیهم:

جایگاه ویژه‌ای که خدا به محمد و اهل بیتش بخشیده است

مردم! برتریِ کسی را که خدا برتری داده بشناسید، و همان را برگزینید که خدا برگزیده است. بدانید که خدا به بخششِ خود، ما خاندان پیامبر را برتری داده است؛ آنجا که می‌فرماید: «إِنَّما یُرِیدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً» (خدا فقط می‌خواهد پلیدی را از شما خاندان پیامبر بزداید و شما را کاملاً پاک کند).

یا أیّها النّاس؛ اعرفوا فضل من فضّل اللّه، و اختاروا حیث اختار اللّه؛ و اعلموا أنّ اللّه قد فضّلنا أهل البیت بمنّه حیث یقول: إِنَّما یُرِیدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهِیراً .

منابع (۱)
  1. الأحزاب/ 33.

پس خدا ما را از زشتی‌های آشکار و پنهان، و از هر پستی و هر پلیدی پاک کرده است.

فقد طهّرنا اللّه من الفواحش ما ظهر منها و ما بطن، و من كلّ دنیّة و كلّ رجاسة.

پس ما بر راهِ روشنِ حق هستیم، و هر کس با ما مخالفت کند بر راهِ باطل است.

فنحن علی منهاج الحقّ، و من خالفنا فعلی منهاج الباطل.

ما وقتی سخن بگوییم راستگوییم، و وقتی از ما پرسیده شود داناییم.

نحن الصّادقون إذا نطقنا، و العالمون إذا سئلنا.

خدا ده ویژگی به ما بخشیده که پیش از ما برای هیچ‌کس نبوده و پس از ما هم برای هیچ‌کس نخواهد بود:

أعطانا اللّه عشر خصال لم تكن لأحد قبلنا و لا تكون لأحد بعدنا:

بردباری، دانش، خردِ ناب، پیامبری، شجاعت، بخشندگی، صبر، راستی، پاک‌دامنی و پاکی.

الحلم، و العلم، و اللّبّ، و النّبوّة، و الشّجاعة، و السّخاوة، و الصّبر، و الصّدق، و العفاف، و الطّهارة.

پس ما سخنِ تقوا (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن)، راهِ هدایت، برترین الگو، بزرگ‌ترین حجت (کسی که خدا او را نشانه و دلیلِ راه برای مردم کرده)، دستگیرهٔ محکم، و همان حقّی هستیم که خدا آن را استوار داشته است؛ «فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلالُ فَأَنّی تُصْرَفُونَ» (پس بعد از حق، جز گمراهی چیست؟ پس چگونه از حق برگردانده می‌شوید؟).

فنحن كلمة التّقوی، و سبیل الهدی، و المثل الأعلی، و الحجّة العظمی، و العروة الوثقی، و الحقّ الّذی أقرّ اللّه به؛ فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلالُ فَأَنّی تُصْرَفُونَ .

منابع (۱)
  1. سورة یونس/ 32.

جایگاه ویژهٔ او (ع) نزد خدا در آخرت

مردم! در بلندای بهشت‌ها، فردوس (برترین باغ بهشت) در درونِ عرش قرار دارد، و در آن دو قصر از دو مروارید است: یکی سفید و دیگری زرد.

یا أیّها النّاس؛ إنّ فی ذروة الجنان الفردوس فی بطنان العرش، و فیها قصران من لؤلؤتین: إحداهما بیضاء و الأخری صفراء.

امّا مروارید سفید که نامش «وسیله» و «مقام محمود» (جایگاه ستوده) است، هفتاد هزار غرفه دارد که هر خانهٔ آن هفت میل است، و غرفه‌ها و درها و تخت‌ها و جام‌هایش از یک رگه و گوهر است؛ و آن از آنِ محمّد (ص) و خاندان اوست.

أمّا اللّؤلؤة البیضاء و اسمها الوسیلة و المقام المحمود، و فیها سبعون ألف غرفة كلّ بیت منها سبعة أمیال، و غرفها و أبوابها و أسرّتها و أكوابها من عرق واحد، فهی لمحمّد صلّی اللّه علیه و آله و أهل بیته.

در مروارید زرد نیز مانند همان هست، و آن از آنِ ابراهیم (ع) و خاندان اوست.

و إنّ الصّفراء فیها مثل ذلك، و هی لإبراهیم علیه السّلام و أهل بیته.

مردم! من تقسیم‌کنندهٔ دوزخ، خزانه‌دارِ بهشت‌ها، و صاحبِ حوض (حوضِ کوثر در قیامت) و اعراف (بلندیِ میان بهشت و دوزخ) هستم.

أیّها النّاس؛ أنا قسیم النّار، و خازن الجنان، و صاحب الحوض و الأعراف.

از ما خاندان پیامبر هیچ امامی نیست مگر اینکه همهٔ اهلِ ولایتِ (رهبری و دوستی) خود را می‌شناسد؛ و این همان سخنِ خدای توانا و باشکوه است: «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ» (تو فقط هشداردهنده‌ای، و برای هر مردمی راهنمایی هست).

و لیس منّا، أهل البیت، إمام إلاّ و هو عارف بجمیع أهل ولایته؛ و ذلك قول اللّه - عزّ و جلّ -: إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ .

منابع (۱)
  1. الرعد/ 7.

بدانید که ما هشداردهندگانِ نخستین هستیم، و ماییم سرانجام و آغاز، و ما هشداردهندگانِ هر زمان و مکانیم.

ألا و نحن النّذر الأولی، و نحن الآخرة و الأولی، و [نحن] نذر كلّ زمان و مكان.

رام کردنِ دنیا و آنچه در آن است به دستِ خدای پاک برای او (ع)

به سببِ ما هر که نابود شد، نابود شد؛ و هر که نجات یافت، نجات یافت.

و بنا هلك من هلك، و نجا من نجا.

پس این را دربارهٔ ما بزرگ و بعید نشمارید! سوگند به کسی که دانه را شکافت، و جان را آفرید، و در قدرتِ مطلق و بزرگی یگانه است، او بادها و هوا و پرندگان را رامِ من کرد؛ و دنیا به من پیشنهاد شد، امّا از آن روی برگرداندم.

فلا تستعظموا ذلك فینا؛ فو الّذی فلق الحبّة، و برأ النّسمة، و تفرّد بالجبروت و العظمة؛ لقد سخّر لی الرّیاح، و الهواء، و الطّیر؛ و عرضت علیّ الدّنیا فأعرضت عنها.

منابع (۱)
  1. ورد فی كتاب السقیفة ص 161. عن سلیم، عن علی علیه السّلام. و فی بشارة المصطفی ص 12. عن ابن بابویه، عن عمه محمد بن الحسن، عن أبیه الحسن ابن الحسین، عن عمه محمد بن علی، عن محمد بن إبراهیم الطالقانی، عن عبد العزیز بن یحیی، عن المغیرة بن محمد، عن رجاء بن أبی سلمی، عن عمر بن شمر، عن جابر الجعفی، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی ص 32 الحدیث 18. عن أبی محمد الحسن بن الحسین بن الحسن بن الحسین بن علی ابن علی بن بابویه، عن أبیه الحسین بن الحسن، عن عمه أبی جعفر محمد بن علی، عن أبی العباس محمد بن إبراهیم بن إسحاق الطالقانی، عن عبد العزیز بن یحیی، عن المغیرة بن محمد، عن رجاء بن أبی سلمة، عن عمرو بن شمر، عن جابر الجعفی، عن محمد الباقر، عن علی علیهما السّلام. و فی المسترشد ص 399 الحدیث 133. مرسلا. و فی التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسكری ص 219 الحدیث 102. عن علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهما

اندازهٔ دانش او (ع) و بی‌رغبتی‌اش به دنیا

من دنیا را به رو درمی‌افکنم، آن را به اندازهٔ واقعی‌اش می‌سنجم، آن را همان‌گونه که هست می‌نگرم، و آن را به عقب بازمی‌گردانم. پس تا کی مدعیانِ رسیدن، می‌خواهند به من برسند؟!

أنا كابّ الدّنیا لوجهها، و قادرها بقدرها، و ناظرها بعینها، و رادّها علی عقبها. فحتّی متی یلحق بی اللّواحق؟!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۲۸

من آنچه را بر فرازِ فردوسِ برین است، و آنچه را زیرِ طبقهٔ هفتمِ زیرین است، و آنچه را در آسمان‌های بلند و میانِ آن‌ها و زیرِ خاک است می‌دانم.

لقد علمت ما فوق الفردوس الأعلی، و ما تحت السّابعة السّفلی، و ما فی السّماوات العلی و ما بینهما و ما تحت الثّری.

منابع (۱)
  1. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 280 الحدیث 3. مرسلا. و فی مشارق أنوار الیقین ص 264. مرسلا. و فی شرح الخطبة التطنجیة (النسخة المخطوطة الموجودة قی مكتبة الإمام الرضا علیه السّلام فی مدینة مشهد). و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 48. مرسلا. و فی مسند علی بن أبی طالب للسیوطی ج 1 ص 272 الحدیث 859. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

ما نزدیکانِ ویژه و یاران، و خزانه‌داران و درها هستیم. به خانه‌ها جز از درهایشان وارد نمی‌شوند؛ پس هر کس از غیرِ درهایشان وارد شود، دزد نامیده می‌شود و کیفر از او رد نخواهد شد.

نحن الشّعار و الأصحاب، و الخزنة و الأبواب؛ و لا تؤتی البیوت إلاّ من أبوابها، فمن أتاها من غیر أبوابها سمّی سارقا لا تعدوه العقوبة.

منابع (۴)
  1. (**) من: نحن. إلی: سارقا. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 154.
  2. الشّعائر. ورد فی ینابیع المودة ص 25. مرسلا. و فی مقدمة تفسیر البرهان ص 321. مرسلا.
  3. و السّدنة. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 779 الحدیث 58. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 500. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 451. مرسلا.
  4. ورد فی المصادر السابقة.

جایگاه خاندان پیامبر (ع)

پناهگاه‌های دانش، درهای حکمت، روشنایی‌های تاریکی‌ها، نورِ این کار (دین و هدایت)، و سخنِ فیصله‌بخش نزدِ ما خاندان پیامبر است. پس هر کس ما را دوست بدارد، ایمانش به او سود می‌رساند و عملش از او پذیرفته می‌شود؛ و هر کس ما خاندان پیامبر را دوست ندارد، ایمانش به او سودی نمی‌رساند و عملش پذیرفته نمی‌شود، هرچند شب و روز خود را به رنج بیندازد و همواره به نماز ایستاده و روزه‌دار باشد.

و عندنا، أهل البیت، معاقل العلم، و أبواب الحكم، و أنوار الظّلم، و ضیاء الأمر، و فصل الخطاب. فمن أحبّنا ینفعه إیمانه، و یتقبّل منه عمله؛ و من لا یحبّنا، أهل البیت، لا ینفعه إیمانه و لا یتقبّل عمله، و إن أدأب نفسه باللّیل و النّهار لم یزل قائما و صائما.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۲۰
منابع (۲)
  1. ورد فی المحاسن ج 1 ص 316 الحدیث 31. عن محمد بن علی، عن عبیس بن هشام الناشری، عن الحسن بن الحسین، عن مالك بن عطیة، عن أبی حمزة الثمالی، عن أبی الطفیل، عن علی علیه السّلام. و فی بصائر الدرجات ص 339 الحدیث 7. عن محمد بن عبد الجبار، عن أبی عبد اللّه البرقی، عن فضالة بن أیوب، عن ابن مسكان، عن أبی حمزة الثمالی، عن علی علیه السّلام. و فی الحدیث 9. عن محمد بن الحسین، عن جعفر بن بشیر، عن أبی كهمش، عن الحكم أبی محمد، عن عمرو، عن القاسم بن عروة، عن علی علیه السّلام. و فی الحدیث 10. عن الحسن بن علی، عن الحسین و أنس، عن مالك بن عطیة، عن أبی حمزة الثمالی، عن أبی الطفیل، عن علی علیه السّلام. و فی ص 340 الحدیث 12. عن عبد اللّه بن محمد بن عیسی، عن أبیه، عن عبد اللّه بن مغیرة، عن أبی مسكان، عن أبی حمزة الثمالی، عن علی علیه السّلام. و فی الإرشاد ص 128.مرسلا. و فی شرح الأخبار ج 3 ص 9 الحدیث 931. عن أبی حمزة الثمالی، عن أبی الطفیل (عامر بن وائلة اللیثی)، عن علی علیه السّلام.
  2. ورد فی غرر الحكم للآمدی ج 1 ص 165 الحدیث 34. مرسلا.

به خدا سوگند، اگر با خاندانِ پیامبرتان مخالفت کنید، حتماً با حق مخالفت خواهید کرد.

و اللّه لئن خالفتم أهل بیت نبیّكم لتخالفنّ الحقّ.

حافظانِ امانت‌دار از یارانِ رسول خدا (ص) می‌دانند که او فرمود: «من و خاندانم پاک‌شده‌ایم؛ پس از آنان جلو نزنید که گمراه می‌شوید، و از آنان عقب نمانید که می‌لغزید، و با آنان مخالفت نکنید که به نادانی می‌افتید، و به آنان چیزی نیاموزید که آنان از شما داناترند.

و لقد علم المستحفظون من أصحاب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أنّه قال: "إنّی و أهل بیتی مطهّرون، فلا تسبقوهم فتضلّوا، و لا تتخلّفوا عنهم فتزلّوا، و لا تخالفوهم فتجهلوا، و لا تعلّموهم فإنّهم أعلم منكم.

بزرگسالانشان بردبارترینِ مردم‌اند، و خردسالانشان داناترینِ مردم.

هم أحلم النّاس كبارا، و أعلمهم صغارا.

آنان شما را به هیچ نابودی و هلاکتی وارد نمی‌کنند، و از هیچ هدایتی بیرون نمی‌برند.

إنّهم لا یدخلونكم فی ردی، و لا یخرجونكم من هدی.

پس از حق و اهلِ حق، هر کجا که بودند، پیروی کنید.»

فاتّبعوا الحقّ و أهله حیث كانوا".

منابع (۱)
  1. ورد فی المحاسن ج 1 ص 317 حدیث 31. عن محمد بن علی، عن عبیس بن هشام الناشری، عن الحسن بن الحسین، عن مالك بن عطبة، عن أبی حمزة الثمالی، عن أبی الطفیل، عن علی علیه السّلام. و فی تفسیر القمی ج 1 ص 4. مرسلا. و فی بصائر الدرجات ص 339. الحدیث 7. عن محمد بن عبد الجبار، عن أبی عبد اللّه البرقی، عن فضالة بن أیوب، عن ابن مسكان، عن أبی حمزة الثمالی، عن علی علیه السّلام.و فی الحدیث 9. عن محمد بن الحسین، عن جعفر بن بشیر، عن أبی كهمش، عن الحكم أبی محمد، عن عمرو، عن القاسم بن عروة، عن علی علیه السّلام. و فی الحدیث 10. عن الحسن بن علی، عن الحسین و أنس، عن مالك بن عطیة، عن أبی حمزة الثمالی، عن أبی المفضل، عن علی علیه السّلام. و فی ص 340 الحدیث 12.عن عبد اللّه بن محمد بن عیسی، عن أبیه، عن عبد اللّه بن مغیرة، عن أبی مسكان، عن أبی حمزة الثمالی، عن علی علیه السّلام. و فی شرح الأخبار ج 3 ص 9 الحدیث 931. مرسلا عن أبی حمزة الثمالی، عن أبی الطفیل (عامر بن وائلة اللیثی)، عن علی علیه السّلام. و فی المسترشد ص 400 الحدیث 133. مرسلا. و فی الإرشاد ص 128. مرسلا. و فی الغیبة للنعمانی ص 44. مرسلا. و فی ینابیع المودة ص 25. مرسلا.و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 49. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

کجایند خردهایی که از چراغ‌های هدایت روشنی می‌گیرند، و دیدگانی که به مشعلِ راهنمای تقوا می‌نگرند؟!

أین العقول المستصبحة بمصابیح الهدی، و الأبصار اللاّمحة إلی منار التّقوی؟!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۴
منابع (۲)
  1. المستضیئة. ورد فی نسخة العام 550 ص 78 ب.
  2. منازل. ورد فی هامش نسخة ابن النقیب ص 122. و هامش نسخة العام 550 ص 78 ب. و ورد منابر فی نسخة العطاردی ص 163. عن نسخة مكتبة ممتاز العلماء فی لكهنو - الهند.

فراخواندنِ انسان‌های خالص و بیداروجدان در طول تاریخ

کجایند یقین‌دارانی که جامه‌های هوس (خواسته‌ای که آدم را از راهِ درست بیرون می‌برد) را از تن درآوردند، و دلبستگی‌های دنیا را از خود بریدند؟!

أین الموقنون الّذین خلعوا سرابیل الهوی، و قطعوا عنهم علائق الدّنیا؟!.

منابع (۱)
  1. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 172 الحدیث 30. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 39. مرسلا.

کجایند دل‌هایی که به خدا بخشیده شدند و بر فرمان‌برداری از خدا پیمان بستند؟! کجایند کسانی که کارهایشان را برای خدا خالص کردند و دل‌هایشان را، که جایگاه نگاه خداست، پاک ساختند؟!

أین القلوب الّتی وهبت للّه، و عوقدت علی طاعة اللّه؟!. أین الّذین أخلصوا أعمالهم للّه، و طهّروا قلوبهم لمواضع نظر اللّه؟!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۴۴
منابع (۱)
  1. ورد فی المصدرین السابقین.

آیا اکنون که حق به اهلش بازگشته و به جایگاهش رسیده، و اختری طلوع کرده و نوری درخشیده و نشانی آشکار شده و کجی راست شده، و خدا گروهی را جانشین گروهی دیگر و روزگاری را جانشین روزگاری دیگر کرده، و ما همچون قحطی‌زدگانِ چشم‌به‌راهِ باران، منتظر دگرگونیِ روزگار بودیم؛ مردم بر سر کالای ناچیز دنیا بر هم هجوم آوردند و بر سر حرام با هم در افتادند؟! پرچم بهشت و آتش برایشان برافراشته شد، اما رویشان را از بهشت برگرداندند و با کارهایشان به آتش رو آوردند؛ و پروردگارشان آنان را فراخواند، اما رمیدند و پشت کردند، و شیطان آنان را فراخواند، پس پاسخ دادند و به سویش رو آوردند!

ألآن إذ رجع الحقّ إلی أهله، و نقل إلی منتقله، [و] قد طلع طالع، و لمع لامع، و لاح لائح، و اعتدل مائل، و استبدل اللّه بقوم قوما، و بیوم یوما، و انتظرنا الغیر انتظار المجدب المطر؛ ازدحموا علی الحطام، و تشاحّوا علی الحرام، و رفع لهم علم الجنّة و النّار، فصرفوا عن الجنّة وجوههم، و أقبلوا إلی النّار بأعمالهم؛ و دعاهم ربّهم فنفروا و ولّوا، و دعاهم الشّیطان فاستجابوا و أقبلوا!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۵۲
منابع (۲)
  1. () من: الآن. إلی: منتقله. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 2.
  2. فأطاعوا. ورد فی متن منهاج البراعة للخوئی ج 9 ص 37.

بدانید که به من خبر رسیده معاویه مرا دشنام داده و نفرین کرده است.

الا و إنّه بلغنی أنّ معاویة سبّنی و لعننی.

خدایا، کیفرت را بر او سخت کن و لعنت را بر آن که سزاوار است فرود آور. آمین ای پروردگار جهانیان، پروردگار اسماعیل و برانگیزندهٔ ابراهیم؛ تو ستوده و بزرگواری.

اللّهمّ اشدد وطاءك علیه، و أنزل اللّعنة علی المستحقّ، آمین یا ربّ العالمین، ربّ إسماعیل، و باعث إبراهیم، إنّك حمید مجید.

بدعت‌هایی (نوآوری‌های نادرست در دین) که پس از وفات پیامبر خدا (ص) رخ داد

سپس امام (ع) در حالی که گروهی از اهل بیت و نزدیکان و شیعیانش گرد او بودند، رو به آنان کرد و فرمود:

ثم أقبل علیه السّلام بوجهه و حوله ناس من أهل بیته و خاصّته و شیعته فقال:

حاکمانِ پیش از من کارهای بزرگی کردند که در آن‌ها با پیامبر خدا (ص) مخالفت ورزیدند؛ به عمد با او مخالفت کردند، پیمانش را شکستند و سنتش (روش او) را تغییر دادند.

لقد عملت الولاة قبلی أعمالا عظیمة، خالفوا فیها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم متعمّدین لخلافه، ناقضین لعهده، مغیّرین لسنّته.

اگر مردم را وادار می‌کردم آن کارها را رها کنند و از جای خود به همان روشی برگردانند که در روزگار پیامبر خدا (ص) روان بود، لشکریانم از دورم پراکنده می‌شدند؛ تا جایی که در لشکرم جز خودم و شمار اندکی از شیعیانم کسی نمی‌ماند؛ همان کسانی که برتری من و واجب بودن امامتم را از کتاب خدا ـ که یادش گرامی باد ـ و سنت پیامبر خدا (ص) شناخته‌اند.

و لو حملت النّاس علی تركها و تحویلها عن مواضعها إلی ما كانت تجری علیه فی عهد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، لتفرّق عنّی جندی، حتّی لا یبقی فی عسكری غیری، و قلیل من شیعتی الّذین عرفوا فضلی و فرض إمامتی من كتاب اللّه - عزّ ذكره - و سنّة رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

منابع (۱)
  1. حتّی أبقی وحدی، أو. ورد فی الكافی للكلینی ج 8 ص 51 حدیث 21.عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن حماد بن عیسی، عن إبراهیم بن عثمان، عن سلیم بن قیس، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 9 ص 203. باختلاف یسیر فی السند عن الكافی. و فی الإحتجاج ج 1 ص 392. مرسلا عن مسعدة بن صدقة، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.

بگویید ببینم، چه می‌شد اگر دربارهٔ مقام ابراهیم (ع) فرمان می‌دادم و آن را به همان جایی برمی‌گرداندم که پیامبر خدا (ص) در آن نهاده بود، و فدک را به وارثان فاطمه (ع) برمی‌گرداندم، و صاع و مُدِ (دو پیمانهٔ غله) پیامبر خدا (ص) را به همان اندازه‌ای که بود برمی‌گرداندم، و زمین‌هایی را که پیامبر خدا (ص) به افراد مشخصی واگذار کرده بود اما برایشان تأیید و اجرا نشده بود، تأیید می‌کردم، و خانهٔ جعفر بن ابی‌طالب را به وارثانش برمی‌گرداندم و آن را از مسجد جدا و ویران می‌کردم، و داوری‌های ستمگرانه‌ای را که پیشینیانم حکم داده بودند برمی‌گرداندم، و زنانی را که به ناحق در عقد مردانی هستند از آنان می‌گرفتم و به شوهرانشان برمی‌گرداندم، و دربارهٔ زناشویی و دیگر احکامِ آنان، حکم خدا را از نو اجرا می‌کردم، و فرزندان قبیلهٔ بنی‌تغلب را به اسارت می‌گرفتم، و آنچه را از زمین خیبر تقسیم شده بود برمی‌گرداندم، و دفترهای بخشش‌های مالی را پاک می‌کردم و همان‌گونه که پیامبر خدا (ص) به تساوی می‌بخشید می‌بخشیدم، و آن را مالی دست‌به‌دست‌شده میان ثروتمندان قرار نمی‌دادم، و مالیاتِ بر پایهٔ مساحتِ زمین را برمی‌انداختم، و در ازدواج‌ها برابری برقرار می‌کردم، و خمسِ (یک‌پنجم از غنیمت و سود مال) پیامبر را همان‌گونه که خدای بزرگ و ارجمند نازل و واجب کرده است، اجرا می‌کردم، و مسجد پیامبر خدا (ص) را به همان صورتی که بود برمی‌گرداندم، و درهایی را که در آن باز شده بود می‌بستم و درهایی را که از آن بسته شده بود باز می‌کردم، و مسح کشیدن بر کفش‌ها را حرام اعلام می‌کردم، و بر نوشیدنِ نبیذ (شرابِ خرما یا کشمش) حد (مجازات شرعی) جاری می‌کردم، و به حلال بودنِ دو متعه (حج تمتع و ازدواج موقت) فرمان می‌دادم، و فرمان می‌دادم بر جنازه‌ها پنج تکبیر بگویند، و مردم را وادار می‌کردم که «بسم الله الرحمن الرحیم» را بلند بخوانند، و کسی را که پیامبر خدا (ص) از مسجدش بیرون کرده بود ولی پس از او با پیامبر در مسجدش وارد کرده بودند بیرون می‌کردم، و کسی را که پیامبر خدا (ص) وارد مسجدش کرده بود ولی پس از او بیرونش کرده بودند وارد می‌کردم، و مردم را به حکم قرآن وامی‌داشتم، و به طلاق بر پایهٔ سنت وامی‌داشتم، و زکات‌ها را بر اساس گونه‌ها و اندازه‌های مقررشان می‌گرفتم، و وضو و غسل و نماز را به وقت‌ها و احکام و جایگاه‌های خودشان برمی‌گرداندم، و مردم نجران را به سرزمین‌هایشان برمی‌گرداندم، و اسیران پارس و دیگر ملت‌ها را به حکمِ کتاب خدا و سنت پیامبرش (ص) برمی‌گرداندم؟

أ رأیتم لو أمرت بمقام إبراهیم علیه السّلام فرددته إلی الموضع الّذی وضعه فیه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم. و رددت فدك إلی ورثة فاطمة علیها السّلام. و رددت صاع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و مدّه إلی ما كان. و أمضیت قطائع أقطعها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لأقوام مسمّین لم تمض لهم و لم تنفذ. و رددت دار جعفر بن أبی طالب إلی ورثته و هدمتها من المسجد. و رددت قضایا من الجور قضی بها من كان قبلی. و نزعت نساء تحت رجال بغیر حقّ فرددتهنّ إلی أزواجهنّ، و استقبلت بهنّ الحكم فی الفروج و الأحكام. و سبیت ذراری بنی تغلب. و رددت ما قسم من أرض خیبر. و محوت دواوین العطایا و أعطیت كما كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یعطی بالسّویّة و لم أجعلها دولة بین الأغنیاء. و ألقیت المساحة. و سوّیت بین المناكح. و أنفذت خمس الرّسول كما أنزل اللّه - عزّ و جلّ - و فرضه. و رددت مسجد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله علی ما كان علیه، و سددت ما فتح فیه من الأبواب، و فتحت ما سدّ منه. و حرّمت المسح علی الخفّین. و حددت علی النّبیذ. و أمرت بإحلال المتعتین. و أمرت بالتكبیر علی الجنائز خمس تكبیرات. و ألزمت النّاس الجهر ببسم اللّه الرّحمن الرّحیم. و أخرجت من أدخل مع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی مسجده ممّن كان رسول اللّه أخرجه، و أدخلت من أخرج بعد رسول اللّه ممّن كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أدخله. و حملت النّاس علی حكم القرآن. و علی الطّلاق علی السّنّة. و أخذت الصّدقات علی أصنافها و حدودها. و رددت الوضوء و الغسل و الصّلاة إلی مواقیتها و شرائعها و مواضعها. و رددت أهل نجران إلی مواضعهم. و رددت سبایا فارس و سائر الأمم إلی كتاب اللّه و سنّة نبیّه صلّی اللّه علیه و آله.

در آن صورت، به خدا سوگند از دورم پراکنده می‌شدند.

إذن لتفرّقوا عنّی و اللّه.

واکنش‌ها به تلاش او برای ممنوع کردن بدعتِ نماز تراویح (نماز مستحبیِ شب‌های رمضان به جماعت)

من به مردم فرمان دادم که در ماه رمضان جز برای نماز واجب گرد هم نیایند، و به آنان آگاهی دادم که گرد هم آمدنشان در نمازهای مستحبی بدعت است؛ پس برخی از لشکریانم که شمشیرشان در رکاب من می‌جنگید، به یکدیگر فریاد زدند: «ای اهل اسلام! سنتِ عمر تغییر یافت؛ علی ما را از خواندن نماز مستحبی به جماعت در ماه رمضان بازمی‌دارد!»

لقد أمرت النّاس أن لا یجتمعوا فی شهر رمضان إلاّ فی فریضة، و أعلمتهم أنّ اجتماعهم فی النّوافل بدعة؛ فتنادی بعض أهل عسكری ممّن یقاتل سیفه معی: یا أهل الإسلام؛ غیّرت سنّة عمر؛ ینهانا [علیّ] عن الصّلاة فی شهر رمضان تطوّعا فی جماعة!.

منابع (۱)
  1. أن نصلّی. ورد فی السقیفة ص 163. عن أبان، عن سلیم، عن علی علیه السّلام.

تا جایی که ترسیدم در گوشه‌ای از لشکرم شورش کنند.

حتّی خفت أن یثوروا فی ناحیة عسكری.

افسوس از آنچه پس از پیامبر این امت، از این امت دیدم: از تفرقه، و فرمان‌برداری از پیشوایان گمراهی و دعوت‌کنندگان به آتش!

بؤسی لما لقیت من هذه الأمّة بعد نبیّها من الفرقة، و طاعة أئمّة الضّلال و الدّعاة إلی النّار!!.

و بزرگ‌تر از همهٔ این‌ها: اگر سهم «ذوی القربی» (خویشاوندان پیامبر) را تنها به همان کسانی می‌دادم که خدا فرمان داده است؛ همان کسانی که خدای ارجمند و باشکوه دربارهٔ آنان فرمود: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ» (و بدانید هر چه به غنیمت به دست آوردید، یک‌پنجمِ آن از آنِ خدا و پیامبر و خویشاوندان و یتیمان و تهیدستان و درراه‌ماندگان است)؛ که همهٔ این‌ها به طور ویژه از ما هستند؛ «إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلی عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعانِ» (اگر به خدا و آنچه در روز جدایی حق از باطل، روزی که دو گروه با هم روبه‌رو شدند، بر بندهٔ خود نازل کردیم ایمان آورده‌اید).

و أعظم من ذلك كلّه، [لو] لم أعط سهم ذوی القربی إلاّ من أمر اللّه بإعطائه، الّذین قال اللّه - عزّ و جلّ -: وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساكِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ. كلّ هؤلاء منّا خاصّة إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلی عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعانِ .

منابع (۱)
  1. الأنفال/ 41.

تفسیر معنای «ذوی القربی» در قرآن

به خدا سوگند، ما همان کسانی هستیم که خدا از «ذی القربی» اراده کرده و آنان را در کنار نام خود و پیامبرش (ص) آورده است. خدای برتر فرمود: «ما أَفاءَ اللّهُ عَلی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُری فَلِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ» (آنچه خدا از اموال مردم آبادی‌ها بی‌جنگ به پیامبرش بازگرداند، از آنِ خدا و پیامبر و خویشاوندان و یتیمان و تهیدستان و درراه‌ماندگان است) که این به طور ویژه دربارهٔ ماست، «کَیْ لا یَکُونَ دُولَةً بَیْنَ الْأَغْنِیاءِ مِنْکُمْ وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللّهَ» (تا تنها در میان ثروتمندان شما دست‌به‌دست نچرخد؛ و هر چه پیامبر به شما داد بگیرید، و از هر چه بازتان داشت دست بکشید، و از خدا پروا کنید) در ستم به خاندان محمد، «إِنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعِقابِ» (که خدا سخت‌کیفر است) برای کسی که به آنان ستم کند. این رحمتی از سوی او برای ما، و بی‌نیازی‌ای است که خدا ما را به آن بی‌نیاز ساخت و پیامبرش (ص) را به آن سفارش کرد؛ چرا که در سهم صدقه بهره‌ای برای ما نگذاشت، و خدای برتر، پیامبرش (ص) و ما خاندان پیامبر را گرامی‌تر از آن داشت که از چرکِ اموال مردم به ما بخوراند. و ستایش از آنِ خدا، پروردگار جهانیان است.

فنحن، و اللّه، الّذین عنی اللّه بذی القربی الّذین قرنهم بنفسه و برسوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فقال - تعالی -: ما أَفاءَ اللّهُ عَلی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُری فَلِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساكِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ فینا خاصّة كَیْ لا یَكُونَ دُولَةً بَیْنَ الْأَغْنِیاءِ مِنْكُمْ وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللّهَ فی ظلم آل محمّد إِنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعِقابِ لمن ظلمهم؛ رحمة منه لنا، و غنی أغنانا اللّه به، و وصّی به نبیّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم؛ لأنّه لم یجعل لنا فی سهم الصّدقة نصیبا، و أكرم اللّه - تعالی - رسوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و أكرمنا، أهل البیت، أن یطعمنا من أوساخ ما فی أیدی النّاس، و الحمد للّه ربّ العالمین.

منابع (۲)
  1. الحشر/ 7.
  2. المسلمین. ورد فی شواهد التنزیل ج 1 ص 285 الحدیث 292. عن أبی عبد اللّه الشیرازی، عن أبی بكر الجرجرائی، عن أبی احمد البصری، عن محمد بن ابن سهل، عن عمرو بن عبد الجبار بن عمرو، عن أبیه، عن علی الرضا، عن أبیه موسی الكاظم، عن أبیه، عن جده، عن علی السجاد، عن أبیه، عن علی علیه و علیهم السّلام.

ستم‌های امت به خاندان پیامبر (ع)

پس خدا را دروغگو شمردند، پیامبرش را دروغگو شمردند، کتاب خدا را که گویای حق ماست انکار کردند، و حق واجبی را که خدا برای ما مقرر کرده بود از ما دریغ داشتند.

فكذّبوا اللّه، و كذّبوا رسوله، و جحدوا كتاب اللّه النّاطق بحقّنا، و منعونا فرضا فرضه اللّه لنا.

خاندان هیچ پیامبری از امت او، آنچه را ما پس از پیامبرمان (ص) دیدیم، ندیدند.

ما لقی أهل بیت نبیّ من أمّته ما لقیناه بعد نبیّنا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

در برابر کسی که به ما ستم کرد، تنها از خدا یاری می‌خواهیم، و هیچ نیرو و توانی نیست مگر به یاری خدای بلندمرتبه و بزرگ.

و اللّه المستعان علی من ظلمنا، و لا حول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم.

سپس امام (ع) فرمود:

ثم قال علیه السّلام:

ای گروه شیعیان من! بر انجام کاری که از پاداشش بی‌نیاز نیستید شکیبایی کنید، و در برابر کاری که تاب کیفرش را ندارید خویشتن‌داری کنید.

معاشر شیعتی؛ اصبروا علی عمل لا غنی بكم عن ثوابه، و اصبروا عن عمل لا صبر لكم علی عقابه.

ما شکیبایی بر فرمان‌برداری از خدای ارجمند و باشکوه را آسان‌تر از شکیبایی بر عذاب خدا یافتیم.

إنّا وجدنا الصّبر علی طاعة اللّه - عزّ و جلّ - أهون من الصّبر علی عذاب اللّه.

بدانید که شما در مهلتی محدود، آرزویی دراز، و نفَس‌هایی شمرده هستید؛ و ناگزیر مهلت به سر می‌رسد، طومار آرزو درهم پیچیده می‌شود، و شمارِ نفَس‌ها به پایان می‌رسد.

إعلموا أنّكم فی أجل محدود، و أمل ممدود، و نفس معدود؛ و لا بدّ للأجل أن یتناهی، و للأمل أن یطوی، و للنّفس أن یحصی.

سپس چشمانش پر از اشک شد و این آیه را خواند:

ثم دمعت عیناه فقرأ:

«وَ إِنَّ عَلَیْکُمْ لَحافِظِینَ * کِراماً کاتِبِینَ * یَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ» (و بر شما نگهبانانی گمارده شده‌اند؛ بزرگوارانی نویسنده؛ که هر چه می‌کنید را می‌دانند).

وَ إِنَّ عَلَیْكُمْ لَحافِظِینَ * كِراماً كاتِبِینَ * یَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ .

منابع (۱)
  1. الأنفال/ 10 و 11 و 12. و وردت الفقرات فی السقیفة ص 162. عن سلیم، عن علی علیه السّلام. و فی بشارة المصطفی ص 13. عن ابن بابویه، عن عمه محمد

خطبه‌ای دیگر از امام (ع) دربارهٔ توحید

خطبته (علیه السلام) فی التوحید أیضا

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۱، صفحهٔ ۳۱۰. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن