خطبههاخطبه ۳۹۳ دقیقه خواندن
وقتی امام را برای بیعت با ابوبکر آوردند
خطبهای از امام (ع) هنگامی که او را آوردند تا با ابوبکر بیعت (پیمانِ فرمانبرداری) کند
چند روز تا چند هفته پس از درگذشت پیامبر(ص)، وقتی علی را برای بیعت با ابوبکر به مسجد آوردند. علی در برابر مهاجران، انصار و قریش ایستاد و پیمان پیامبر در روز غدیر خم و حق اهل بیت را به آنان یادآوری کرد. گفت خاندان او معدن دانش و جای فرود آمدن فرشتگاناند و برای خلافت شایستهترند. تأکید کرد که اگر حقشان را بدهند میگیرند، وگرنه شتر سوار میشوند و دنبال کار خود میروند. و گفت اگر پیمان پیامبر نبود، تا پای جان میجنگید.
خطاب به: مهاجران، انصار و قریش حاضر در مسجد؛ ابوبکر و عمر
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۲۲
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
ستایش از آنِ خداست که محمد (ص) را از میان ما پیامبر برگزید و او را به سوی ما فرستاد.
الحمد للّه الّذی اتّخذ محمّدا صلّی اللّه علیه و آله منّا نبیا، و بعثه إلینا رسولا.
منابع (۱)
- ابتعثه. ورد فی نثر الدر ج 1 ص 310. مرسلا. و فی غریب الحدیث ج 1 ص 370. عن أبی محمد، عن عبد الرحمن بن عوف، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 1 ص 195. مرسلا عن أبی جعفر، عن علی علیه السّلام.
دلایل شایستگیِ امام (ع) برای خلافت
ای گروه مهاجران (مسلمانانِ کوچکرده از مکه) و انصار (یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه)! خدا را، خدا را در نظر بگیرید؛ سفارشی را که پیامبرتان (ص) در روز غدیر خم و جاهای دیگر دربارهٔ حقِ من به شما کرد فراموش نکنید.
اللّه اللّه یا معاشر المهاجرین و الأنصار؛ لا تنسوا ما عهد نبیّكم صلّی اللّه علیه و آله إلیكم فی حقّی یوم غدیر خمّ و غیره.
ای گروه قریش! خدا را، خدا را در نظر بگیرید؛ فرمانرواییِ محمد (ص) در میان عرب را از خانه و درونِ سرای او بیرون نبرید و به خانهها و درونِ سراهای خودتان نکشانید.
اللّه اللّه یا معشر قریش؛ لا تخرجوا سلطان محمّد صلّی اللّه علیه و آله فی العرب من داره و عقر بیته إلی دوركم و عقور بیوتكم.
و از خواهشِ نفس (خواستهای که آدم را از راهِ درست بیرون میبرد) پیروی نکنید؛ که خدا سزاوارتر و حکیمتر است.
و لا تتّبعوا الهوی، فاللّه أولی و أحكم.
و ما خاندانِ پیامبر را از حقّمان و جایگاهمان در میان مردم کنار نزنید.
و لا تدافعونا أهل البیت عن حقّنا و مقامنا فی النّاس.
منابع (۱)
- تدفعوا أهل بیته. ورد فی الإحتجاج ج 1 ص 96. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 6 ص 12. عن أبی بكر احمد بن عبد العزیز الجوهری فی كتاب السقیفة، عن احمد بن إسحاق، عن احمد بن سیار، عن سعید بن كثیر ابن عقیر الأنصاری، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 29.مرسلا.
ای حاضران! به خدا سوگند، خدای برتر فرمان داده و حکم کرده و به پیامبرش (ص) خبر داده است —و شما هم میدانید— که ما خاندانِ پیامبری، جایگاهِ فرود آمدنِ رسالت، محلِ رفتوآمدِ فرشتگان، معدنِ دانش و حکمت، مایهٔ امنیتِ اهلِ زمین و نجاتِ امت از سختی و بلا هستیم؛ و ما به این کار از شما سزاوارتریم.
فو اللّه، یا معشر الجمع؛ إنّ اللّه - تعالی - قضی و حكم، و أعلم نبیّه صلّی اللّه علیه و آله، و أنتم تعلمون، أنّا نحن بیت النّبوّة، و مهبط الرّسالة، و مختلف الملائكة، و معدن العلم و الحكمة، و أمان أهل الأرض، و نجاة الأمّة من المشقّة و البلاء؛ و نحن أحقّ بهذا الأمر منكم.
مگر در میان ما کسی نبود که خوانندهٔ کتابِ خدا، دانای دینِ خدا، تعیینشده با وحیِ خدا، توانمند در ادارهٔ کارِ مردم از سوی رسولِ خدا (ص)، دورکنندهٔ کارهای بد از آنان و بخشکنندهٔ برابر در میانشان باشد؟!
أما كان فینا القارئ لكتاب اللّه، الفقیه فی دین اللّه، المنصوص علیه بوحی اللّه، المضطلع بأمر الرّعیّة من جهة رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، الدّافع عنهم الأمور السّیّئة، القاسم بینهم بالسّویّة؟!.
به خدا سوگند، چنین کسی در میان ماست، نه در میان شما.
و اللّه إنّه لفینا لافیكم.
پس از خواهشِ نفس پیروی نکنید، که از راهِ خدا گمراه میشوید، از حق دورتر میافتید و گذشتهٔ خود را با کارِ تازهتان تباه میکنید.
فلا تتّبعوا الهوی، فتضلّوا عن سبیل اللّه، فتزدادوا عن الحقّ بعدا، و تفسدوا قدیمكم بحدیثكم.
خدای برتر فرمود: «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلی أَعْقابِکُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلی عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللّهَ شَیْئاً»؛ محمد فقط فرستادهای است که پیش از او فرستادگانی گذشتهاند؛ آیا اگر بمیرد یا کشته شود، به عقب بازمیگردید؟ و هر کس به عقب بازگردد، هرگز هیچ زیانی به خدا نخواهد رساند.
[قال اللّه - تعالی -:] وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلی أَعْقابِكُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلی عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللّهَ شَیْئاً .
منابع (۱)
- آل عمران/ 144.
یادآوریِ جایگاه امام نزد پیامبر و آنچه در روز غدیر خم رخ داد
سپس امام (ع) به چهرهٔ مردم نگریست و فرمود:
ثم نظر علیه السّلام فی وجوه الناس فقال:
من برادرِ رسولِ خدا (ص) و وزیرِ اویم.
إنی لأخو رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و وزیره.
و خوب میدانید که من در اسلام آوردن، نخستینِ شمایم و نزدِ رسولِ خدا (ص) محبوبترینِ شما هستم.
و لقد علمتم أنّی أوّلكم إسلاما، و أنّی أحبّكم إلی رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم.
و روز غدیر خم و ایستادنِ پیامبر با من و بالا بردنِ دستِ مرا دیدید.
و لقد رأیتم یوم غدیر خمّ و وقفته معی و رفعه یدی.
سپس امام (ع) فرمود:
[ثم قال علیه السّلام:]
به راستی...
إنّ...
منابع (۱)
- ورد فی الإحتجاج ج 1 ص 96. مرسلا. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 29. مرسلا.و فی كتاب الردة ص 79. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 1 ص 195. مرسلا عن أبی جعفر، عن علی علیه السّلام. و فی ج 6 ص 12. عن أبی بكر احمد بن عبد العزیز الجوهری فی كتاب السقیفة، عن احمد بن إسحاق، عن احمد بن سیار، عن سعید بن كثیر بن عقیر الأنصاری، عن علی علیه السّلام. و فی ج 6 ص 167. مرسلا. و فی ج 9 ص 307. مرسلا. و فی ج 18 ص 132. عن أبی عبیدة الهروی فی كتاب الجمع بین الغریبین، عن علی علیه السّلام. و فی -
چگونگیِ برخوردِ امام (ع) با حقِ غصبشدهاش
ما را بر گردنِ مردم حقّی است؛ اگر آن را به ما بدهند میگیریم، و اگر ندهند بر کفلِ شتران سوار میشویم (ناگزیر عقب رانده میشویم)، هرچند سفرِ شبانه دراز شود.
لنا علی النّاس حقّا، فإن أعطیناه أخذناه، و إن لا ركبنا أعجاز الإبل و إن طال السّری.
منابع (۳)
- ورد فی أمالی المفید ص 224 الحدیث 2. عن أبی الحسن علی بن محمد الكاتب، عن الحسن بن علی الزعفرانی، عن أبی إسحاق إبراهیم بن محمد الثقفی، عن المسعودی، عن محمد بن كثیر، عن یحیی بن حماد القطان، عن أبی محمد الحضرمی، عن أبی علی الهمدانی، عن علی علیه السّلام.
- ورد فی المصدر السابق. و فی كتاب الفتوح، و مختصر كتاب الموافقة. و شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 1 ص 195، و ج 6 ص 167، و ج 9 ص 307، و ج 18 ص 132، و تاریخ الطبری، و تاریخ مدینة دمشق، و مناقب آل أبی طالب، و المستدرك لكاشف الغطاء. و فی بحار الأنوار ج 29 ص 446. مرسلا. و فی سعد السعود ص 276.مرسلا. و فی النهایة فی غریب الحدیث ج 3 ص 185. مرسلا. و فی الفائق فی غریب الحدیث ج 2 ص 336. مرسلا. و فی لسان العرب ج 5 ص 371. مرسلا. و فی ج 10 ص 270. مرسلا. و فی مجمع البحرین ج 3 ص 125. مرسلا. باختلاف یسیر.
- و إن نمنعه نركب. ورد فی المصادر السابقة. و فی غریب الحدیث لابن قتیبة. بالسند السابق.
علتِ سکوتِ امام (ع) در برابرِ ستمی که به او رسید
سوگند به خدایی که دانه را شکافت و جاندار را آفرید، اگر رسولِ خدا (ص) پیمانی با من نبسته بود، بر سرِ این حق شمشیر میزدم تا بمیرم؛ و نمیگذاشتم مردِ قبیلهٔ تَیم و مردِ قبیلهٔ عَدی حتی یک پله از منبرِ پیامبر بالا بروند، و با دستِ خودم با آن دو میجنگیدم، هرچند جز همین ردا (عبای دوش) چیزی نمییافتم.
و الّذی فلق الحبّة و برأ النّسمة، لو لا عهد إلیّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عهدا لجالدت علیه حتّی أموت؛ و لم أترك أخاتیم و عدیّ یرقیان درجة واحدة من منبره، و لقاتلتهما بیدی و لو لم أجد إلاّ بردتی هذه.
سپس امام (ع) فرمود:
[ثم قال علیه السّلام:]
«فإن تک جاسم فعلت فإنّی بما فعلت بنو عبد بن ضخم»؛ اگر قبیلهٔ جاسم چنین کرد، من در برابرِ کاری که فرزندانِ عبد بن ضخم کردند، «مطیع فی الهواجر کلّ عیّ بصیر بالنّوی من کلّ نجم»؛ در گرمای سوزانِ نیمروز فرمانبردارِ هر درماندهٔ ناتوانم، در حالی که از روی هر ستاره، راه و مقصد را میشناسم.
فإن تك جاسم فعلت فإنّی بما فعلت بنو عبد بن ضخم مطیع فی الهواجر كلّ عیّ بصیر بالنّوی من كلّ نجم
و برای خودم و برای شما از خدا آمرزش میخواهم.
و أستغفر اللّه لی و لكم.
منابع (۱)
- ورد فی نثر الدر ج 1 ص 310. مرسلا عن ابن عباس، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 1 ص 195. مرسلا عن أبی جعفر، عن علی علیه السّلام. و فی غریب الحدیث لابن قتیبة ج 1 ص 370. عن أبی محمد، عن عبد الرحمن بن عوف، عن علی علیه السّلام. و فی نثر الدر ج 1 ص 310. مرسلا.و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 332. مرسلا. و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 300. عن سالم بن جنادة أبی السائب، عن سلیمان بن عبد العزیز بن عمر بن عبد الرحمن ابن عوف، عن أبیه، عن عبد اللّه بن جعفر، عن أبیه، عن المسور بن مخرمة، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 429. عن أبی طالب بن یوسف، عن إبراهیم بن عمر الفقیه، عن أبی المعمر الأنصاری، عن أبی الحسین ابن الطیوری، عن علی بن عمر الزاهد و إبراهیم بن عمر، عن محمد بن العباس، عن أبی محمد السكری، عن أبی محمد بن قتیبة، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل فی التاریخ ج 2 ص 466. عن أبی جعفر، عن المسور بن مخرمة، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 5 ص 656 الحدیث 14152. مرسلا عن قیس ابن عباد، عن علی علیه السّلام. و فی جواهر العقدین ص 248. بالسند الوارد فی -
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۳۱۵. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن





