کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۱۲۲ دقیقه خواندن

به مردم مصر، همراه قیس بن سعد

نامه‌ای از امام (ع) به مردم مصر که با قیس بن سعد بن عبادهٔ انصاری فرستاد

فرستادن والیان تازه و نامه به معاویهصفر ۳۶ قمدینه (نامه را قیس به مصر برد)تاریخ محتمل

در ماه صفر سال ۳۶، اندکی پس از بیعت مردم با امام، او قیس بن سعد بن عباده انصاری را برای فرمانداری مصر فرستاد و این نامه را همراه او برای مردم مصر نوشت. امام در آن از برتری اسلام، پایان کار خلیفه‌های پیشین و بیعت مردم با خود می‌گوید و از مصری‌ها می‌خواهد با قیس همراهی کنند.

خطاب به: مردم مصر (هر مؤمن و مسلمانی که نامه به او برسد)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۴۳

روی خط زمان

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی بن ابی‌طالب، امیر مؤمنان، به هر مؤمن و مسلمانی که این نامه‌ام به او می‌رسد.

من عبد اللّه علیّ بن أبی طالب أمیر المؤمنین إلی من بلغه كتابی هذا من المؤمنین و المسلمین.

سلام بر شما.

سلام علیكم.

من در برابر شما خدایی را ستایش می‌کنم که معبودی جز او نیست؛ و از او می‌خواهم بر فرستاده‌اش محمد (ص) درود فرستد.

فإنّی أحمد إلیكم اللّه الّذی لا إله إلاّ هو؛ و أسأله أن یصلّی علی رسوله محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

برتری و شرافت اسلام و جایگاه پیامبر (ص)

اما بعد، خدای عزوجل با کارِ نیکو و تقدیر و تدبیرِ خود، اسلام را دینی برای خود و فرشتگانش و فرستادگانش برگزید. پیامبرانش (ع) را با آن به سوی بندگانش برانگیخت و برگزیدگانِ آفریدگانش را به آن ویژه ساخت.

أمّا بعد؛ فإنّ اللّه - عزّ و جلّ - بحسن صنعه و تقدیره و تدبیره اختار الإسلام دینا لنفسه و ملائكته و رسله، و بعث به أنبیاءه علیهم السّلام إلی عباده، و خصّ به من انتجب من خلقه.

منابع (۱)
  1. الرّسل. ورد فی الغارات ص 128. عن سهل بن سعد، عن علی علیه السّلام.و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 550. هشام بن محمد الكلبی، عن أبی مخنف، عن محمد بن یونس بن ثابت، عن سهل بن سعد، عن علی علیه السّلام.

از چیزهایی که خدای عزوجل این امت را با آن گرامی داشت و این برتری را ویژهٔ آنان کرد، این بود که محمد (ص) را به سویشان برانگیخت. پس او کتاب و حکمت، و واجبات و سنت (روشِ دینی) را به آنان آموخت؛ تربیتشان کرد تا هدایت یابند؛ گرد هم آوردشان تا پراکنده نشوند؛ پاکشان ساخت تا پاکیزه شوند؛ و آسوده‌شان داشت تا از راهِ حق منحرف نشوند.

فكان ممّا أكرم اللّه - عزّ و جلّ - به هذه الأمّة، و خصّهم به من الفضیلة، أن بعث إلیهم محمّدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم؛ فعلّمهم الكتاب و الحكمة، و الفرائض و السّنّة؛ و أدّبهم لكیما یهتدوا، و جمعهم لكی لا یتفرّقوا، و زكّاهم لكیما یتطهّروا، و رفههم لكی لا یجوروا.

و هنگامی که آنچه را بر عهده داشت به انجام رساند، خدای عزوجل او را ستوده و پسندیده به سوی خود برد. پس درودهای خدا و سلام و رحمت و برکات و خشنودی او بر پیامبر باد.

فلمّا قضی من ذلك ما علیه، قبضه اللّه - عزّ و جلّ - إلیه حمیدا محمودا؛ فعلیه صلوات اللّه و سلامه و رحمته و بركاته و رضوانه.

سپس برخی از مسلمانان پس از او، دو امیر از میان خودشان را به جانشینی گماشتند که از راه و روش آن دو خشنود بودند. آن دو تا هر زمان که خدا خواست بر کار ماندند، سپس خدای عزوجل جانشان را گرفت.

ثمّ إنّ بعض المسلمین من بعده استخلفوا أمیرین منهم رضوا بهداهما و سیرتهما؛ قاما ما شاء اللّه، ثمّ توفّاهما اللّه - عزّ و جلّ -.

اوضاع دوران عثمان و هم‌نظری همگان بر بیعت با امام (ع)

سپس، پس از آن دو، حاکمی بر امت روی کار آمد که چیزهای تازه‌ای پدید آورد و برای مردم جای سخن و اعتراض گذاشت؛ پس مردم لب به سخن گشودند، سپس بر او خشم گرفتند و کار را دگرگون کردند.

ثمّ إنّه قد كان علی الأمّة بعدهما وال أحدث أحداثا، و أوجد للنّاس مقالا، فقالوا، ثمّ نقموا علیه فغیّروا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۴۳
منابع (۴)
  1. ورد فی الغارات ص 128. عن سهل بن سعد، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 550. هشام بن محمد الكلبی، عن أبی مخنف، عن محمد بن یونس بن ثابت، عن سهل بن سعد، عن علی علیه السّلام. و فی إرشاد القلوب ج 2 ص 322. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 223. مرسلا. و فی معادن الحكمة ج 1 ص 182. من نسخة من إرشاد القلوب.باختلاف بین المصادر.
  2. النّاس. ورد فی نسخة عبده ص 147.
  3. ورد فی تاریخ الطبری. بالسند السابق. و إرشاد القلوب. و ناسخ التواریخ. و معادن الحكمة. و فی أنساب الأشراف ج 2 ص 389. مرسلا.
  4. ورد فی المصادر السابقة. باختلاف.

آنگاه همچون اسبانی که پیاپی می‌تازند نزد من آمدند و با من بیعت کردند (پیمانِ فرمان‌برداری بستند).

ثمّ جاءونی كتتابع الخیل فبایعونی.

پس من برای یافتنِ راه راست از خدای عزوجل هدایت می‌جویم، و بر تقوا (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن) از او یاری می‌طلبم.

فأنا أستهدی اللّه - عزّ و جلّ - للهدی، و أستعینه علی التّقوی.

بدانید که حقِ شما بر ما این است که به کتاب خدای عزوجل و روش فرستاده‌اش (ص) عمل کنیم، حقِ او را به پا داریم، سنتش را زنده و سرافراز سازیم، و در نهان نیز خیرخواه شما باشیم.

ألا و إنّ لكم علینا العمل بكتاب اللّه - عزّ و جلّ - و سیرة رسوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و القیام بحقّه، و النّعش لسنّته، و النّصح لكم بالغیب.

منابع (۴)
  1. ورد فی المصادر السابقة.
  2. (**) من: و إنّ لكم. إلی: لسنّته. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 169.
  3. ورد فی المصادر السابقة.
  4. و التّسنّن بسنّته. ورد فی هامش نسخة ابن النقیب ص 134.

و در این کار از خدا یاری می‌جوییم؛ او ما را بس است و چه نیکو کارسازی است.

و باللّه نستعین علی ذلك و هو حسبنا و نعم الوكیل.

جایگاه قیس بن سعد بن عباده برای مردم مصر

من قیس بن سعد بن عبادهٔ انصاری (از یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) را به امیری به سوی شما فرستادم؛ پس پشتیبانش باشید، شانه‌به‌شانه‌اش بایستید و بر حق یاری‌اش کنید.

و قد بعثت إلیكم قیس بن سعد بن عبادة الأنصاریّ أمیرا، فوازروه و كاتفوه، و أعینوه علی الحقّ.

به او فرمان داده‌ام که به نیکوکارتان نیکی کند، بر شخصِ مشکوکتان سخت بگیرد، و با مردم عادی و برجستگانتان مدارا کند.

و قد أمرته بالإحسان إلی محسنكم، و الشّدّة علی مریبكم، و الرّفق بعوامّكم و خواصّكم.

او از کسانی است که از راه و منشش خشنودم و به درستی و خیرخواهی‌اش امید دارم.

و هو ممّن أرضی هدیه، و أرجو صلاحه و نصحه.

از خدای عزوجل برای ما و شما کرداری پاک، پاداشی فراوان و رحمتی گسترده می‌خواهم.

أسأل اللّه - عزّ و جلّ - لنا و لكم عملا زاكیا، و ثوابا جزیلا، و رحمة واسعة.

و سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد.

و السّلام علیكم و رحمة اللّه و بركاته.

منابع (۱)
  1. ورد فی الغارات ص 128. عن سهل بن سعد، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 550. هشام بن محمد الكلبی، عن أبی مخنف، عن محمد بن یونس بن ثابت، عن سهل بن سعد، عن علی علیه السّلام. و فی أنساب الأشراف ج 2 ص 389. مرسلا. و فی إرشاد القلوب ج 2 ص 322. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 223. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۳۵. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن