سخنانسخن ۹۴۳ دقیقه خواندن
پس از قتل عثمان: دیگری را بجویید
سخنی از او (ع) پس از کشته شدن عثمان
چند روز پس از کشته شدن عثمان در مدینه، کسانی که در جنگ بدر بودند، از جمله طلحه و زبیر، نزد علی آمدند و از او خواستند بیعت (پیمان وفاداری) مردم را بپذیرد. او که در خانهٔ ابوعمرو بن حُصین انصاری پنهان شده بود، نخست نپذیرفت و گفت دنبال دیگری بگردند. وقتی اصرار کردند، گفت بیعت با او پنهانی نخواهد بود و باید در مسجد و با رضایت همه باشد. فردای آن روز به مسجد رفت، بر منبر سخن گفت و مردم بیعت کردند.
خطاب به: اصحاب بدر (از جمله طلحه و زبیر) و سپس مردم مدینه در مسجد
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۹۲
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
هنگامی که یاران پیامبر خدا (ص) از اهل بدر نزد امام آمدند، و از جملهٔ آنان طلحه و زبیر بودند، تا با او بیعت (پیمانِ وفاداری با رهبر) کنند، در حالی که او خود را از مردم در خانهٔ ابوعمرو
لمّا جاءه أصحاب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم من أهل بدر منهم طلحة و الزبیر لبیعته و هو مستخف من الناس فی دار لأبی عمرو
بن حصین انصاری (از یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) پنهان کرده بود، پس امام (ع) به آنان فرمود:
ابن حصین الأنصاری فقال علیه السّلام لهم:
مرا به کار شما نیازی نیست.
لا حاجة لی فی أمركم.
منابع (۱)
- ورد فی الفخری فی الآداب السلطانیة ص 84. مرسلا.
مرا رها کنید و دیگری را بجویید. ما پیشامدی را در پیش داریم که چهرهها و رنگهای گوناگون دارد؛ دلها تاب آن را نمیآورند و عقلها بر آن استوار نمیمانند. افقها تیره و ابری شده و راهِ روشن ناشناخته شده است.
دعونی، و التمسوا غیری. فإنّا مستقبلون أمرا له وجوه و ألوان؛ لا تقوم لها القلوب، و لا تثبت علیها العقول. و إنّ الآفاق قد أغامت، و المحجّة قد تنكّرت.
پس به او گفتند: تو را به خدا سوگند میدهیم!
فقالوا له: ننشدك اللّه.
مگر نمیبینی چه بر سر اسلام آمده است؟
أ لا تری ما نزل بالإسلام؟.
مگر آشوب را نمیبینی؟
أ لا تری الفتنة؟.
مگر از خدا دربارهٔ تباه شدن این امت نمیترسی؟
أ لا تخاف اللّه فی ضیاع هذه الأمة؟.
به خدا سوگند، کسی را به این کار سزاوارتر، در پیشینه قدیمیتر و در خویشاوندی به پیامبر خدا (ص) نزدیکتر از تو نمیشناسیم؛ پس پیش از آنکه مردم دچار اختلاف شوند، بیعت ما را بپذیر.
و اللّه لا نعلم أحدا أحق بهذا الأمر، و لا أقدم سابقة، و لا أقرب برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم رحما، منك؛ فبایع قبل أن یختلف الناس.
پس از پافشاری آنان، امام (ع) به ایشان فرمود:
فقال لهم علیه السّلام بعد إلحاحهم:
حالا که نپذیرفتید و چارهای جز این نیست، بیعت با من پنهانی نخواهد بود و جز با رضایت مسلمانان انجام نخواهد شد؛ بلکه به مسجد میروم، پس هر که خواست با من بیعت کند، بیعت کند.
فإذ أبیتم علیّ و كان لا بدّ، فإنّ بیعتی لا تكون خفیّا، و لا تكون إلاّ عن رضا المسلمین؛ و لكن أخرج إلی المسجد، فمن شاء أن یبایعنی بایعنی.
سپس امام (ع) فردای آن روز به مسجد آمد، بالای منبر رفت و فرمود:
ثم جاء علیه السّلام فی الغد حتی دخل المسجد و صعد المنبر فقال:
مردم! این کار باید با حضور همگان و اجازهٔ شما باشد.
أیّها النّاس؛ عن ملأ و إذن.
این کارِ شماست؛ هیچکس در آن حقی ندارد مگر کسی که شما او را به فرمانروایی برگزینید.
إنّ هذا أمركم لیس لأحد فیه حق إلاّ من أمّرتم.
ما دیروز بر سر قراری از هم جدا شدیم؛ اگر بخواهید برای شما به این کار مینشینم، و اگر نه، از هیچکس دلخور نمیشوم.
و قد افترقنا بالأمس علی أمر؛ فإن شئتم قعدت لكم، و إلاّ فلا أجد علی أحد.
بدانید که اگر خواستهٔ شما را بپذیرم، شما را به راهی میبرم که خود میدانم، و به سخنِ هیچ گویندهای و سرزنشِ هیچ سرزنشکنندهای گوش نمیدهم. و اگر مرا رها کنید، من هم یکی از شمایم؛ و شاید شنواترین و فرمانبردارترینِ شما در برابر کسی باشم که کارتان را به او سپردهاید.
و اعلموا أنّی إن أجبتكم ركبت بكم ما أعلم، و لم أصغ إلی قول القائل، و عتب العاتب، و إن تركتمونی فأنا كأحدكم؛ و لعلّی أسمعكم و أطوعكم لمن ولّیتموه أمركم.
منابع (۴)
- ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 450. عن جعفر بن عبد اللّه المحمدی، عن عمرو ابن حماد و علی بن حسین، عن حسین، عن أبیه، عن عبد الملك بن أبی سلیمان
- حملتكم علی. ورد فی الجمل للمفید ص 129. عن سیف، عن رجاله، عن علی علیه السّلام.
- عیب العائب. ورد فی نسخة العام 550 ص 45 ب.
- فإنّما أنا. ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 456. عن السری، عن شعیب، عن سیف، عن محمد و طلحة، عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة ج 7 ص 67.مرسلا. و ورد كنت فی الجمل للمفید. بالسند السابق.
من اگر برایتان مشاور باشم، برای شما بهتر است تا اینکه فرمانروا باشم.
فأنا لكم وزیرا خیر لكم منّی أمیرا.
پس به او گفتند: ما بر همان قراری هستیم که از تو جدا شدیم و به داوری تو خشنودیم، و در میان ما هیچ مخالفی با تو نیست؛ پس ما را به هر راهی که میبینی ببر.
فقالوا له: نحن علی ما فارقناك علیه، و قد رضینا بحكمك، و ما فینا مخالف لك؛ فاحملنا علی ما تراه.
و پس از آنکه بیعت با امیر مؤمنان (ع) کامل شد، خزیمة بن ثابت ذوالشهادتین (که گواهیاش دو گواهی شمرده میشد) این شعر را خواند:
و أنشأ خزیمة بن ثابت ذو الشهادتین بعد ما تمت البیعة لأمیر المؤمنین علیه السّلام:
«إذا نحن بایعنا علیّا فحسبنا أبو حسن ممّا نخاف من الفتن» هنگامی که ما با علی بیعت کنیم، ابوحسن ما را در برابر آشوبهایی که از آنها میترسیم بس است.
إذا نحن بایعنا علیّا فحسبنا أبو حسن ممّا نخاف من الفتن
«وجدناه أولی الناس بالناس إنه أطبّ قریش بالکتاب و بالسنن» او را سزاوارترینِ مردم به مردم یافتیم، چرا که او داناترینِ قریش به کتاب و سنتهاست.
وجدناه أولی الناس بالناس إنه أطبّ قریش بالكتاب و بالسنن
«و إن قریشا لا تشقّ غباره إذا ما جری یوما علی ضامر البدن ففیه الذی فیهم من الخیر کله و ما فیهم مثل الذی فیه من حسن» قریش به گرد پای او هم نمیرسند، روزی که بر اسب باریکاندام بتازد. / همهٔ خوبیهایی که در آنان هست در او جمع است، ولی مانند نیکیِ او در آنان نیست.
و إن قریشا لا تشقّ غباره إذا ما جری یوما علی ضامر البدن ففیه الذی فیهم من الخیر كله و ما فیهم مثل الذی فیه من حسن
«وصیّ رسول اللّه من دون أهله و فارسه قد کان فی سالف الزمن» او در میان خاندان پیامبر خدا، وصیِّ (جانشینِ سفارششدهٔ) او و از روزگاران گذشته، تکسوارِ او بوده است.
وصیّ رسول اللّه من دون أهله و فارسه قد كان فی سالف الزمن
«و أول من صلی من الناس کلهم سوی خیرة النسوان و اللّه ذو المنن» و او از میان همهٔ مردم نخستین کسی است که نماز گزارد، جز بهترینِ زنان، و خدا صاحب بخششهاست.
و أول من صلی من الناس كلهم سوی خیرة النسوان و اللّه ذو المنن
«و صاحب کبش القوم فی کل وقعة یکون لها نفس الشجاع لدی الذقن» و او در هر نبردی که از سختیِ آن جانِ مرد شجاع به لب میرسد، از پا درآورندهٔ قوچِ سپاه دشمن (سرکرده و پهلوانشان) است.
و صاحب كبش القوم فی كل وقعة یكون لها نفس الشجاع لدی الذقن
«فذاک الذی یثنی الخناصر باسمه إمامهم حتی أغیب فی الکنن» پس اوست کسی که انگشتان کوچک را به نامش تا میکنند (شمارشِ برترینها را با نام او آغاز میکنند)؛ او پیشوای آنان است تا روزی که من در کفن و گور پنهان شوم.
فذاك الذی یثنی الخناصر باسمه إمامهم حتی أغیب فی الكنن
منابع (۱)
- ورد فی الفصول المختارة ص 267. مرسلا. و فی تجارب الأمم ج 1 ص 293.مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 35. مرسلا. و فی ج 38 ص 274. مرسلا. و فی نهج الإیمان ص 170. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 17 مرسلا. باختلاف یسیر.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۴۰۳. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن


