کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۹۵۲ دقیقه خواندن

پاسخ به خواست کیفر شورشیان علیه عثمان

سخنی از امام (ع) پس از آنکه در مدینه با او بیعت (پیمان فرمان‌برداری) شد

بیعت مردم با علیمیان ۳۵ تا ۳۶ قمدینهتاریخ محتمل

در همان روزهای نخست پس از بیعت در مدینه، گروهی از یاران پیامبر از علی خواستند کسانی را که بر ضد عثمان شورش کرده بودند مجازات کند. علی پاسخ داد که از این خواسته بی‌خبر نیست، اما شورشیان قدرت دارند و غلامان و بیابان‌نشینان هم به آنان پیوسته‌اند؛ پس باید صبر کرد تا آرامش برگردد و کار با تدبیر پیش برود.

خطاب به: گروهی از صحابه که کیفر شورشیان عثمان را می‌خواستند

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۶۸

روی خط زمان

و آن زمانی بود که گروهی از صحابه (یاران پیامبر) به او گفتند: کاش گروهی از کسانی را که بر عثمان شوریدند کیفر می‌دادی.

و قد قال له قوم من الصحابة: لو عاقبت قوما ممن أجلب علی عثمان

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

ای برادران من! من از آنچه شما می‌دانید بی‌خبر نیستم؛ اما چگونه توانی داشته باشم، در حالی که این شورشیان در اوج قدرت و شوکت خود هستند؟ آنان بر ما مسلط‌اند و ما بر آنان مسلط نیستیم!

یا إخوتاه؛ إنّی لست أجهل ما تعلمون. و لكن كیف لی بقوّة و القوم المجلبون علی حدّ شوكتهم، یملكوننا و لا نملكهم؟!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸

همین حالا اینان کسانی هستند که بردگان شما با آنان سر به شورش برداشته‌اند و بادیه‌نشینان شما گردشان جمع شده‌اند؛ آنان در میان شما هستند و هرچه بخواهند بر سر شما می‌آورند.

و ها هم هؤلاء قد ثارت معهم عبدانكم، و التفّت إلیهم أعرابكم، و هم خلالكم یسومونكم ما شاءوا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸
منابع (۳)
  1. ثابت. ورد فی تجارب الأمم ج 1 ص 295. مرسلا.
  2. أعوانكم. ورد فی نسخة نصیری ص 96. و نسخة الإسترابادی ص 237. و نسخة العام 550 ص 98 ب. و ورد أغراركم فی نسخة الآملی ص 145.
  3. خلاطكم. ورد فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 85. مرسلا.

آیا راهی می‌بینید که بتوان بر چیزی از آنچه می‌خواهید دست یافت؟

و هل ترون موضعا لقدرة علی شیء ممّا تریدونه؟.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸
منابع (۲)
  1. فهل. ورد فی المصدر السابق. و تاریخ الطبری ج 3 ص 458. عن السری، عن شعیب، عن سیف، عن محمد و طلحة، عن علی علیه السّلام. و فی الفتنة و وقعة الجمل ص 97. مرسلا. و فی تجارب الأمم ج 1 ص 294. مرسلا.
  2. ورد فی المصادر السابقة.

سپس امام (ع) فرمود:

[ثم قال علیه السّلام:]

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸

این کار، کارِ جاهلیت (دوران پیش از اسلام) است و این گروه پشتوانه و کمکی دارند؛ چرا که شیطان هرگز راه و رسمی را پدید نیاورده که زمین برای همیشه از پیروان آن خالی شود.

إنّ هذا الأمر أمر جاهلیّة، و إنّ لهؤلاء القوم مادّة؛ و ذلك أنّ الشّیطان لم یشرّع شریعة قطّ فیبرح الأرض من أخذ بها أبدا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸
منابع (۲)
  1. آخذ بها. ورد فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 86. مرسلا.
  2. ورد فی المصدر السابق. و تاریخ الطبری. بالسند السابق. و فی الفتنة و وقعة الجمل ص 97. مرسلا.

اگر این کار به جریان بیفتد، مردم در برابر آن چند دسته می‌شوند: دسته‌ای همان نظری را دارند که شما دارید.

إنّ النّاس من هذا الأمر، إذا حرّك، علی أمور: فرقة تری ما ترون.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸
منابع (۱)
  1. لهذا الأمر. ورد فی

و دسته‌ای برخلاف نظر شما می‌اندیشند.

و فرقة تری ما لا ترون.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸

و دسته‌ای نه این را می‌پسندند و نه آن را.

و فرقة لا تری هذا و لا ذاك.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸
منابع (۱)
  1. تری لا هذا و لا ذاك. ورد فی نسخة ابن النقیب ص 153. باختلاف.

پس صبر کنید تا مردم آرام بگیرند، دل‌ها در جای خود قرار گیرد و حق‌ها به آسانی گرفته شود.

فاصبروا حتّی یهدأ النّاس، و تقع القلوب مواقعها، و تؤخذ الحقوق مسمحة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸

پس دست از من بردارید و آرام باشید، و ببینید فرمان من چه برایتان می‌آورد؛ و کاری نکنید که نیرویی را در هم بشکند، توانی را از میان ببرد و سستی و خواری به بار آورد.

فاهدؤوا عنّی، و انظروا ما ذا یأتیكم به أمری؛ و لا تفعلوا فعلة تضعضع قوّة، و تسقط منّة، و تورث وهنا و ذلّة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸

من این کار را تا جایی که در دستم بند شود، نگه می‌دارم؛ و هرگاه چاره‌ای نیابم، آخرین درمان داغ کردن است.

و سأمسك الأمر ما استمسك بیدی؛ و إذا لم أجد بدّا فآخر الدّواء الكیّ.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۸
منابع (۱)
  1. ورد فی الفخری فی الآداب السلطانیة ص 86. مرسلا.

سپس امام (ع) این شعر را خواند:

ثم أنشد علیه السّلام:

«و لو أنّ قومی طاوعتنی سراتهم أمرتهم أمرا یدیخ الأعادیا»
و اگر بزرگانِ قومم از من فرمان می‌بردند، آنان را به کاری فرمان می‌دادم که دشمنان را رام و خوار کند.

و لو أنّ قومی طاوعتنی سراتهم أمرتهم أمرا یدیخ الأعادیا

منابع (۱)
  1. ورد فی الفتنة و وقعة الجمل ص 98. مرسلا. و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 459.مرسلا. ورد فی الفخری فی الآداب السلطانیة ص 86. مرسلا.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۴۰۷. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن