نامههانامه ۶۸۱ دقیقه خواندن
هشدار به زیاد بن ابیه دربارهٔ فریب معاویه
نامهٔ او (ع) به زیاد بن ابیه
زیاد بن ابیه از سوی امام (از راه ابنعباس) فرماندار فارس بود. معاویه به او نامه نوشت تا با این ادعا که او از نسب ابوسفیان است (استلحاق) فریبش دهد و از امام جدایش کند. امام از کوفه به زیاد نوشت که او را شایستهٔ این پست میداند، او را به شکیبایی، یقین و توکل (اعتماد به خدا) میخواند، معاویه را شیطانی میخواند که از هر سو میآید و هشدار میدهد که سخن ابوسفیان در زمان عمر فقط وسوسهای بود که نه نسبی ثابت میکرد و نه ارثی.
خطاب به: زیاد بن ابیه، فرماندار امام در فارس
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۴۴
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
هنگامی که به امام خبر رسید معاویه به زیاد نامه نوشته است و میخواهد با پیوند دادن او به خاندان خود، فریبش دهد:
و قد بلغه أن معاویة كتب إلیه یرید خدیعته باستلحاقه
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن ابیه.
من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی زیاد بن أبیه.
سلام بر تو.
سلام علیك.
شناساندن چهرهٔ واقعی معاویه به زیاد
اما بعد، من تو را به این کار گماردم چون شایستهٔ آن میدیدمت.
أمّا بعد؛ فإنّی قد ولّیتك ما ولّیتك و أنا أراك له أهلا.
و بدان که هرگز نمیتوانی کاری را که در دست داری به سامان بیاوری و نگه داری، مگر با شکیبایی و یقین (باوری که شک در آن نیست).
و اعلم أنّك لن تضبط ما أنت فیه إلاّ بالصّبر و الیقین.
پس از خدا یاری بخواه و به او توکل کن.
فاستعن باللّه و توكّل علیه.
منابع (۱)
- ورد فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 1 ص 15. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 4 ص 299. مرسلا. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 301. مرسلا. و فی الإستیعاب ج 2 ص 101. مرسلا. و فی الأوائل للعسكری ص 167. عن أبی احمد، عن الجوهری، عن أبی یزید، عن حیان بن بشر، عن جریر بن المغیرة، عن الشعبی، عن علی علیه السّلام. و عن الجوهری، عن أبی یزید، عن أبی عمرو و محمد بن محمد بن خلاد، عن المدائنی، و عن غیر هؤلاء، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 182. عن علی بن محمد المدائنی. مرسلا.و فی أسد الغابة ج 2 ص 216. مرسلا. و فی الفخری فی الآداب السلطانیة ص 110.مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 155.مرسلا. باختلاف بین المصادر.
فهمیدهام که معاویه به تو نامه نوشته است تا خردت را بلغزاند و لبهٔ تیزت را کُند کند (اراده و توانت را بشکند). پس از او برحذر باش؛ زیرا او همان شیطان راندهشده است که از پیش رو، از پشت سر، از راست و از چپ به سراغ انسان مؤمن میآید تا در لحظهٔ غفلت بر او هجوم ببرد و در بیخبری غافلگیرش کند.
و قد عرفت أنّ معاویة كتب إلیك یستزلّلبّك، و یستفلّ غربك. فاحذره؛ فإنّما هو الشّیطان الرّجیم، یأتی المرء المؤمن من بین یدیه، و من خلفه، و عن یمینه، و عن شماله، لیقتحم غفلته، و یستلب غرّته.
منابع (۲)
- یستنزل. ورد فی لسان العرب ج 11 ص 530. مرسلا.
- ورد فی شرح ابن أبی الحدید. بالسند السابق. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 156. مرسلا.
پس از او بپرهیز، باز هم بپرهیز، باز هم بپرهیز!
فاحذره، ثمّ احذر، ثمّ احذر.
منابع (۱)
- ورد فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 301. مرسلا. و فی الإستیعاب ج 2 ص 101.مرسلا. و فی الفخری فی الآداب السلطانیة ص 110. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 156. مرسلا. باختلاف.
ماجرای ادعای ابوسفیان دربارهٔ زیاد
در زمان عمر بن خطاب، سخنی بیحساب از سرِ وسوسهٔ نفس، و فتنهای از فتنههای شیطان از دهان ابوسفیان پرید؛ سخنی که نه نَسَبی با آن ثابت میشود و نه ارثی با آن به کسی میرسد. کسی که به آن سخن بیاویزد، مانند مهمان ناخواندهای است که پیوسته رانده میشود، و همچون توشهٔ آویختهای است که به هر سو تکان میخورد.
و إنّه قد كان من أبی سفیان فی زمن عمر بن الخطّاب فلتة من حدیث النّفس، و نزغة من نزغات الشّیطان؛ لا یثبت بها نسب، و لا یستحقّ بها إرث. و المتعلّق بها كالواغل المدفّع، و النّوط المذبذب.
منابع (۲)
- ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 16 ص 182. عن علی بن محمد المدائنی. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 4 ص 155. مرسلا.
- میراث. ورد فی الأوائل للعسكری ص 167. عن أبی احمد، عن الجوهری، عن أبی یزید، عن حیان بن بشر، عن جریر بن المغیرة، عن الشعبی، عن علی علیه السّلام. و عن الجوهری، عن أبی یزید، عن أبی عمرو و محمد بن محمد بن خلاد، عن المدائنی، و عن غیر هؤلاء، عن علی علیه السّلام.
و درود.
و السّلام.
منابع (۱)
- ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید. بالسند السابق. و الإستیعاب.
وقتی زیاد نامه را خواند، گفت: «سوگند به پروردگار کعبه، ابوالحسن به این نسبت برای من گواهی داد!»
فلما قرأ زیاد الكتاب قال: شهد بها لی أبو الحسن و ربّ الكعبة.
و این خیال همچنان در دلش ماند تا زمانی که معاویه او را به خاندان خود نسبت داد.
و لم تزل فی نفسه حتی ادّعاه معاویة.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۲۲۳. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن




