کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۱۰۳۱ دقیقه خواندن

کناره‌گیری سعد، اسامه و ابن‌عمر از جنگ جمل

سخنی از امام (ع) هنگامی که خبر سستی کردن سعد بن ابی‌وقاص، اسامة بن زید و عبدالله بن عمر در رفتن به جنگ جمل به او رسید

بیرون رفتن از مدینه به سوی عراق۳۶ قمدینهتاریخ محتمل

امام خبر یافت که سعد بن ابی‌وقاص، اسامه بن زید و عبدالله بن عمر از رفتن به جنگ جمل شانه خالی می‌کنند. آن‌ها را فراخواند و پرسید مگر بیعت نکرده‌اند و چرا نمی‌خواهند با او بجنگند. ابن‌عمر گفت این جنگ را نمی‌شناسد. سعد گفت شمشیری می‌خواهد که مؤمن را از کافر بشناسد. اسامه گفت پیمان بسته با اهل «لااله‌الاالله» نجنگد. امام دلیلش را برای آن‌ها کامل کرد و گفت: «همهٔ گرفتارِ فتنه را نباید سرزنش کرد»، و آن‌ها را رها کرد.

خطاب به: سعد بن ابی وقاص، اسامه بن زید و عبدالله بن عمر

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۱۵

روی خط زمان

پس امام (ع) به آنان فرمود:

فقال علیه السّلام لهم:

از شما خبرهای ناخوشایندی به من رسیده که برایتان نمی‌پسندم.

قد بلغنی عنكم هنات كرهتها لكم.

بدانید که من شما را مجبور نمی‌کنم با من به راه بیفتید.

ألا و إنّی لا أكرهكم علی المسیر معی.

مگر شما با من بیعت (پیمان فرمان‌برداری) نکرده‌اید؟

أ لستم علی بیعتی؟.

گفتند: چرا.

قالوا: بلی.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

پس چه چیزی شما را از همراهی با من بازمی‌دارد؟

فما الّذی یقعدكم عن صحبتی؟.

منابع (۱)
  1. ما الّذی أبطّأ بكم عمّا دخل فیه المسلمون. ورد فی المعیار و الموازنة ص 106. مرسلا.

و چه چیزی از جنگیدن در کنار من برایتان ناخوشایند است؟

و ما الّذی تكرهون من القتال معی؟.

عبدالله بن عمر گفت: ای ابوالحسن! من سررشته‌ای از این جنگ ندارم. از تو می‌خواهم مرا به کاری که نمی‌شناسم وادار نکنی؛ من تنها برهٔ فربهی هستم که نه صبح به چرا می‌رود و نه شام برمی‌گردد (یعنی اهل بیرون رفتن و جنگیدن نیستم).

فقال عبد اللّه بن عمر: یا أبا الحسن؛ لست أعرف فی هذه الحرب شیئا. أسألك أن لا تحملنی علی ما لا أعرف؛ إنما أنا حمل رداح، لا غدوّ له و لا رواح.

و سعد گفت: من خوش ندارم به این جنگ بیایم، مبادا به مؤمنی آسیب برسانم؛ پس اگر شمشیری به من بدهی که مؤمن را از کافر بشناسد، همراه تو می‌جنگم.

و قال سعد: إنی أكره الخروج فی هذه الحرب لئلاّ أصیب مؤمنا؛ فإن أعطیتنی سیفا یعرف المؤمن من الكافر قاتلت معك.

و اسامه گفت: تو نزد من عزیزترینِ مردم و مقدم بر همهٔ آنانی؛ اما من با خدا پیمان بسته‌ام که با اهلِ «لا إله إلا الله» (جز خدا خدایی نیست) نجنگم.

و قال أسامة: أنت أعزّ الخلق علیّ، و آثرهم عندی؛ و لكنّی عاهدت اللّه أن لا أقاتل أهل لا إله إلاّ اللّه.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

به من بگویید اگر پسر ابوسفیان و عمرو عاص با ابوبکر و عمر و عثمان می‌جنگیدند، آیا شما همراه آنان با این دو نفر می‌جنگیدید؟

أخبرونی لو أنّ ابن أبی سفیان و عمرو بن العاص قاتلا أبا بكر و عمر و عثمان، أكنتم تقاتلونهما معهم؟.

گفتند: آری.

قالوا: نعم.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

پس چرا خوش ندارید همراه من بجنگید؟ در حالی که سه شبانه‌روز دربارهٔ بیعت با من مشورت کردید، و خوب می‌دانید که من کمتر از خلیفه‌های شما نیستم.

فلم تكرهون القتال معی، و قد تشاورتم فی بیعتی ثلاثة أیّام و لیالیهنّ. و قد علمتم أنّی لست دون خلفائكم.

حال دربارهٔ خودتان به من بگویید: آیا از بیعت من بیرون می‌روید؟

فأخبرونی عنكم هل تخرجون من بیعتی؟.

گفتند: نه به خدا سوگند، اما خوش نداریم همراه تو با اهل نماز بجنگیم.

قالوا: لا و اللّه، و لكنّا نكره معك قتال أهل الصلاة.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

ابوبکر جنگ با اهل نماز را حلال دانست، و عمر هم همین نظر را داشت.

فإنّ أبا بكر قد استحلّ قتال أهل الصّلاة. و قد رأی عمر مثل ذلك.

منابع (۱)
  1. ورد فی المعیار و الموازنة ص 106. مرسلا. و فی الثقات ج 2 ص 270. مرسلا. و فی الجمل للمفید ج 1 ص 95. من كتاب أبی مخنف لوط بن یحیی الأزدی الذی صنفه فی حرب البصرة. مرسلا. و فی تفسیر مقاتل بن سلیمان ج 1 ص 27. مرسلا.و فی الأخبار الطوال ص 142. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید. ج 4 ص 10. من كتاب الغرر لأبی الحسین. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

سپس امام (ع) فرمود:

ثم قال علیه السّلام:

هر فریب‌خورده‌ای ارزش گلایه و سرزنش ندارد. بروید که خدای برتر به‌زودی ما را از شما بی‌نیاز خواهد کرد.

لیس كلّ مفتون یعاتب. إنصرفوا، فسیغنی اللّه - تعالی - عنكم.

نهج‌البلاغه، حکمت ۱۵
منابع (۱)
  1. ورد فی المعیار و الموازنة. و الجمل للمفید.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۴۲۸. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن