جنگ و صلح
۷۴ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۲
- سخن ۷۸، میان ۱۵ تا ۱۸ قبه عمر: خودت به جنگ روم نروتو خوب میدانی که خدا، خدای بزرگ و برتر، پیامبرش محمد (ص) را برانگیخت در حالی که نفر دومی با او نبود؛ نه در زمین یاوری داشت و نه کسی بود که دشمنش را از او بازدارد.
- سخن ۷۹، میان ۱۹ تا ۲۱ قبه عمر: خودت به جنگ نهاوند نروپیروزی یا شکستِ این کار، به زیادی یا کمیِ نفرات نبوده است. این تنها دین خداست که او پیروزش کرده، و سپاه اوست که سربلندش ساخته و با فرشتگان یاریاش داده است؛ تا به جایی رسید که رسید و هر جا که سر برآورد، سر برآورد.
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۱۶
- سخن ۱۰۱، ۳۶ قرفتن طلحه و زبیر به بهانهٔ عمرهآن دو برای عمره از من اجازه خواستند؛ من هم با سوگندهای محکم از آنان پیمان گرفتم که خیانت نکنند، پیمانشکنی نکنند و تباهی به بار نیاورند، و سپس به آنان اجازه دادم.
- نامه ۱۵، ربیعالثانی ۳۶ قبه طلحه، زبیر و عایشه پیش از جملاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به طلحه، زبیر و عایشه.
- سخن ۱۰۳، ۳۶ قکنارهگیری سعد، اسامه و ابنعمر از جنگ جملاز شما خبرهای ناخوشایندی به من رسیده که برایتان نمیپسندم.
- نامه ۱۶، ربیعالثانی ۳۶ قماجرای عثمان برای کوفیان، در راه بصرهاز بندهٔ خدا و ولیّ او، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به مؤمنان و مسلمانانِ کوفه، پیشانیِ یاوران (سرآمدِ یاریکنندگانِ دین) و کوهانِ عرب (بلندپایگان عرب). اما بعد، من شما را از ماجرای عثمان باخبر میکنم تا شنیدنش مانند دیدنش باشد:
- نامه ۴۴، ربیعالثانی ۳۶ قبه عثمان بن حنیف در آستانهٔ جنگ جملاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عثمان بن حنیف.
- خطبه ۴۴، جمادیالاول ۳۶ قپیمانشکنی طلحه و زبیر و رفتن به بصرهستایشِ بسیار از آنِ خداست، در هر کار و هر حالی، در بامداد و شامگاه. گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست؛ یگانه است و شریکی ندارد، و محمد بنده و فرستادهٔ اوست. خدا او را برای رحمت به بندگان و زندگیِ سرزمینها برانگیخت؛ زمانی که زمین پر از فتنه و گمراهی شده بود و…
- نامه ۱۷، جمادیالاول ۳۶ قستمگر یا ستمدیده؛ فراخوان کوفیان از ذیقاراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مؤمنان و مسلمانانی که در کوفهاند.
- نامه ۱۸، جمادیالاول ۳۶ قبه ابوموسی: مردم را همراه هاشم بفرستاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن قیس.
- نامه ۱۹، جمادیالاول ۳۶ قبه ابوموسی: یا آماده شو یا کنار برواز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن قیس.
- نامه ۲۰، جمادیالاول ۳۶ قبه ابوموسی: کوفه را واگذار و برواز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن قیس.
- خطبه ۴۶، جمادیالاول ۳۶ قآداب جنگ، پیش از نبرد جملستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشش در میان آفریدگان فراگیر است، سپاهش پیروز است و شکوهش والا و برتر. او را بر نعمتهای کامل و بخششهای بزرگش میستایم.
- سخن ۱۰۹، جمادیالاول ۳۶ قدلیل قرآنیِ جنگ با سپاه جملبر پایهٔ آیهای در کتاب خدای برتر که جنگیدن با آنان را برایم حلال کرده است.
- سخن ۱۱۰، جمادیالاول ۳۶ قسپردن پرچم پیامبر به محمد حنفیه در جملاین پرچمی است که هرگز عقب رانده نشده و تا ابد هم عقب رانده نخواهد شد.
- سخن ۱۱۵، جمادیالاول ۳۶ قپاسخ به عباد بن قیس دربارهٔ غنیمتهای بصرهای مردی از قبیلهٔ بکر! تو مردی سستفکری.
- سخن ۱۱۷، جمادیالاول ۳۶ قدیدار جوانان قبیلهٔ قیس پس از جملکجایند فرماندهانتان؟
- نامه ۲۱، رجب ۳۶ قخبر پیروزی در جنگ جمل برای کوفیاناز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به مردم کوفه.
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۳۲
- نامه ۳۱، رجب ۳۶ قفرمانداری امانت است؛ به اشعث در آذربایجاناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به اشعث بن قیس.
- سخن ۱۱۹، رجب ۳۶ قدرنگ در جنگ با شام تا مهلت جریرآماده شدن من برای جنگ با شامیان در حالی که جریر نزد آنان است، بستنِ راه شام است و بازداشتن مردمش از خیر، اگر خیر بخواهند.
- نامه ۳۳، رجب ۳۶ قدعوت معاویه به بیعت، به دست جریر بجلیاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۳۴، ۳۶ قبه جریر: از معاویه پاسخ قطعی بگیراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به جریر بن عبدالله.
- نامه ۵۴، ۳۶ قدعوت معاویه به نبرد تنبهتناز بندهٔ خدا و پسر بندهٔ او، علی بن ابیطالب، برادر فرستادهٔ خدا (ص)، پسرعمو و جانشین او، غسلدهنده و کفنکننده و پردازندهٔ بدهی او، همسر دختر پاکدامنش بتول، و پدر دو نوهاش حسن و حسین، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۹، ۳۶ قرد اتهام کشتن طلحه و زبیراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۶۱، میان ۳۶ تا ۳۷ قدودلی در جواب دادن به معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان.
- نامه ۶۲، ۳۶ قبیعت من بر معاویه هم واجب استاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به معاویه بن صخر بن حرب.
- خطبه ۵۰، شوال ۳۶ قحرکت به سوی شام، پس از نماز مغربستایش از آنِ خداست هر بار که شبی فرا رسد و تاریک شود؛ و ستایش از آنِ خداست هر بار که ستارهای سر بزند و غروب کند.
- خطبه ۵۱، ۳۶ قدر راه صفین؛ حقیقت معاویه و یارانشستایش از آنِ خدایی است که یگانگی تنها از آنِ اوست؛ خدایی که پیشاپیش بیم و هشدار داده، و هرچه بخواهد همان را انجام میدهد. با نور، از دیدِ آفریدگانش در پرده است. کرانههای قلمرواش بسیار بلند است، عزتش سر به فلک کشیده و فرمانرواییاش باشکوه است. به پاسِ…
- سفارش ۷، شوال ۳۶ قپرهیزگاری و آیین لشکرکشی؛ به معقل بن قیسای معقل بن قیس!...
- دعا ۱۰، ۳۶ قنفرین پس از خبر حرکت معاویهخدا راهبرش را به راه راست نبرد، و پیشفرستادهاش را کامیاب نکند؛ جز به کندی راه نرود، و جز به شیر برنخورد.
- نامه ۳۶، ۳۶ قفراخواندن مخنف بن سلیم از اصفهان به جهاداز بندهٔ خدا، امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب، به مخنف بن سلیم ازدی.
- نامه ۳۸، ۳۶ قپرهیز سپاه از آزار مردم سر راهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به کسانی از مأموران خراج (مالیاتِ زمینِ کشاورزی) و کارگزاران شهرها که سپاه از کنارشان میگذرد.
- نامه ۵۱، ۳۶ قفرماندهی مالک اشتر بر پیشاهنگان سپاهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن نضر و شریح بن هانئ.
- وصیتنامه ۱، شوال ۳۶ قدستورهای اردوزدن و نگهبانی برای پیشاهنگان سپاهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن نضر و شریح بن هانی.
- خطبه ۵۳، ذیالحجه ۳۶ قماجرای بستن آب فرات در صفینستایش از آنِ خداست که آنچه را گسسته است استوار نمیکند، و آنچه را استوار کرده است نمیگسلد. اگر او میخواست، دو نفر از این امت با هم اختلاف پیدا نمیکردند، آدمیان در هیچیک از کارهای او با هم ستیز نمیکردند، و فردِ فروتر حقِّ شخصِ برتر را انکار نمیکرد.
- سخن ۱۲۱، میان ۳۶ تا ۳۷ قدرنگ در صفین؛ نه ترس، نه شکاما این سخن شما که همهٔ اینها از ناخوشداشتنِ مرگ است؛ من کِی و کجا هرگز از جنگ بدم آمده است؟!
- خطبه ۵۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قدر نبرد صفین؛ برانگیختن یاران به جنگستایش از آنِ خداست، بر نعمتهای فراوانش بر همهٔ آفریدگان، چه نیکوکار و چه بدکار؛ و بر حجتهای (دلایل روشن و تمام) رسایش بر آفریدگان، چه آنان که فرمانش را بردند و چه آنان که نافرمانیاش کردند.
- خطبه ۵۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قروزی در صفین؛ کشته شدن، گرامیترین مرگمردم! این میدانی است که هر کس در آن آلوده و بدنام شود، روز قیامت نیز آلوده و بدنام میشود؛ و هر کس در آن پیروز شود، روز قیامت پیروز میشود.
- سخن ۱۲۳، صفر ۳۷ قبرانگیختن سپاه پس از عقبنشینی در صفینسخنی از امام (ع) در جنگ صفین که در آن سپاهش را به یورش بردن برانگیخت: من پراکندگی شما و عقبنشینیتان را از
- سخن ۱۲۴، صفر ۳۷ قسواران زرهپوش شام و آموزش شیوهٔ جنگای مسلمانان! این سرافکندگی و زبونی برای چیست؟!
- سخن ۱۲۶، میان ۳۶ تا ۳۷ قبازداشتن حسن از میدان برای حفظ نسل پیامبرمردم! به خاطر من جلوِ این جوان را بگیرید، تا از دست دادنش کمرم را نشکند.
- دعا ۱۳، صفر ۳۷ قرو در روی سپاه شام در صفینخدایا! ای پروردگارِ این سقفِ برافراشته و این فضای نگه داشتهشده؛ همانی که آن را جای فرورفتنِ شب و روز قرار دادی، و در آن گردشگاهی برای خورشید و ماه و رفتوآمدگاهی برای ستارگانِ رونده نهادی؛ و ساکنانش را گروهی از فرشتگانت قرار دادی که از پرستشِ تو خسته…
- دعا ۱۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قآغاز نبرد: دلها و دستها رو به خداو هیچ توان و نیرویی نیست مگر به یاری خدای والای بزرگ.
- نامه ۶۴، صفر ۳۷ قفرق بنیهاشم و بنیامیه در روزهای صفیناز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان.
- نامه ۶۶، ۳۷ قبه حصین بن منذر: بازماندگان شمشیر ماندگارترندبازماندگان از شمشیر، شمارشان ماندگارتر و فرزندانشان بیشتر است.
- خطبه ۵۵، صفر ۳۷ قشب هریر در صفین؛ نبرد یکسره تا پیروزیمردم! کارِ شما و کارِ دشمنتان به جایی رسیده است که میبینید؛ دیگر از آنان جز آخرین نفس چیزی نمانده است.
- سخن ۱۲۹، صفر ۳۷ قدیروز فرمانده، امروز فرمانبر؛ پس از ماجرای داوریسخنی از او (ع) خطاب به مردم، پس از آنکه دربارهٔ داوری به آشفتگی افتادند و از کنار او پراکنده شدند: مردم! کار من با شما همواره همانطور بود که دوست داشتم، تا اینکه جنگ شما را فرسود و از پا درآورد.
- سخن ۱۳۰، صفر ۳۷ قشامیان جز با جنگ پیاپی به حق برنمیگردنداین مردم هرگز به سوی حق بازنمیگشتند و سخنِ عادلانهٔ میان ما و خودشان را نمیپذیرفتند، مگر اینکه دستههای پیشتازِ سوارهنظام پیاپی به سویشان روانه شوند،
- سخن ۱۲۵، میان ۳۶ تا ۳۷ قبه شامیان دشنام ندهید؛ برای آشتی دعا کنیدچرا.
- نامه ۳۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قبرکناری بیسرزنش عمر بن ابیسلمه از بحریناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمر بن ابیسلمهٔ مخزومی.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۱۱
- نامه ۷۰، ربیعالاول ۳۷ قگزارش ماجرای صفین برای مردم شهرهاآغاز کار ما این بود که با شامیان روبهرو شدیم. در ظاهر، پروردگارمان یکی است، پیامبرمان یکی است، و دعوتمان در اسلام یکی است. در ایمان به خدا و باور به پیامبر خدا (ص)، نه ما چیزی بیش از این از آنان میخواهیم و نه آنان بیش از این از ما میخواهند. کار یکی است…
- خطبه ۵۹، میان ۳۷ تا ۳۸ قفراخواندن کوفیان به جهاد با شامیانستایش از آنِ خداست که با آفریدههایش بر آفریدگان خود آشکار شده و با برهانش بر دلهایشان نمایان است. آفریدگان را بیآنکه از پیش بیندیشد و بسنجد آفرید؛ زیرا فکر کردن تنها درخور کسانی است که درون و اندیشه دارند، و او در ذات خود درون و اندیشهای ندارد.
- نامه ۷۲، میان ۳۷ تا ۳۸ قفراخواندن مالک اشتر از نصیبین برای مصراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مالک بن حارث اشتر.
- نامه ۷۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قمعرفی مالک اشتر به مردم مصراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مردمی که برای خدا خشم گرفتند؛ آن هنگام که در زمینِ او نافرمانی شد و حقِ او از میان رفت، و ستم خیمهٔ خود را بر نیکوکار و بدکار، و بر ماندگار و کوچکننده برافراشت؛ چنانکه نه کار نیکی مانده بود که دل به آن آرام گیرد، و نه کار…
- عهدنامه ۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قنامه به مالک اشتراین فرمانِ بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مالک بن حارث اشتر در عهدنامهاش به اوست، هنگامی که او را به فرمانداریِ مصر گماشت: برای گردآوریِ خراج (مالیاتِ زمینهای) آنجا، جهاد با دشمنش، اصلاحِ کارِ مردمش و آبادانیِ شهرهایش. او را فرمان داد به تقوای (پرهیزگاری و…
- سخن ۱۴۵، میان ۳۷ تا ۳۸ قگفتوگو با خوارج در اردوگاه نهروانآیا همهٔ شما با ما در صفین حاضر بودید؟
- سخن ۱۴۹، صفر ۳۸ قخوارج از پل نهروان نگذشتهاندهرگز! از آن نگذشتهاند.
- خطبه ۵۶، ۳۸ قشهادت محمد بن ابیبکر و سقوط مصرخدا را بر هر کاری که حکم رانده، و هر کرداری که مقدر کرده، و بر گرفتار شدنم به شما ستایش میکنم؛ ای گروهی که هرگاه فرمان میدهم فرمان نمیبرید، و هرگاه فرامیخوانم پاسخ نمیدهید! بدانید که مصر را بدکارانِ زورگو و ستمگر گشودند؛ همان کسانی که از راه خدا…
- سخن ۱۴۰، صفر ۳۸ قبیتابی بر کشته شدن محمد بن ابیبکربدانید که اندوه ما بر او به اندازهٔ شادی آنان از این کار است؛ جز اینکه از دشمنان آنان یکی کم شد و از دوستان ما یکی کاسته شد.
- نامه ۷۶، صفر ۳۸ قسوگ محمد بن ابیبکر و سقوط مصراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۷۹، صفر ۳۸ قسرگذشت امت، برای خواندن در هر جمعهآیا بیکار شدهاید که از چیزی بپرسید که به کارتان نمیآید، در حالی که مصر به دست دشمن افتاده، شیعیانم در آنجا کشته شدهاند و معاویه بن حدیج، محمد بن ابیبکر را کشته است؟!
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۹
- سخن ۱۴۶، میان ۳۷ تا ۳۸ قخبر کوچ بنیناجیه و خریت بن راشدآیا خاطرجمع شدند و ماندند، یا ترسیدند و کوچ کردند؟
- نامه ۷۷، میان ۳۸ تا ۳۹ قبه زیاد بن خصفه در کار بنیناجیهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن خصفه.
- نامه ۷۸، ۳۹ قپاسخ به برادرش عقیل پس از حملهٔ ضحاکاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عقیل بن ابیطالب.
- نامه ۴۶، ۳۹ قسرزنش کمیل برای رها کردن مرز هیتاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به کمیل بن زیاد نخعی.
- خطبه ۵۸، میان ۳۹ تا ۴۰ قخبرهای پیاپی از چیرگی یاران معاویه بر شهرهاستایش از آنِ خداست؛ خدایی که هیچ آسمانی آسمان دیگر را، و هیچ زمینی زمین دیگر را از او پنهان نمیکند. برای هر چیزی اندازهای قرار داد، و برای هر اندازهای سررسیدی، و برای هر سررسیدی نوشتهای، و برای هر کاری پاداشی، و برای هر چیزی حسابی.
- سخن ۱۵۶، میان ۳۹ تا ۴۰ قلشکرکشی بُسر به حجاز؛ چرا خودم نمیرومشما را چه شده است؟! آیا لال شدهاید که سخن نمیگویید؟!
- خطبه ۶۰، رمضان ۴۰ قحق فرمانروا و مردم، روزهای پیش از شهادتستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان، و درود بر فرستادگان، و شریکی برای خدای یکتا و پایدار نیست؛ و درودهای خدا بر محمد و سلام بر او در میان جهانیان.
- سخن ۱۵۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قپس از من با خوارج نجنگیدسخنی از او (ع) دربارهٔ بازداشتن یارانش از جنگ با خوارج پس از او: پس از من با خوارج نجنگید.
- نامه ۷۱، میان ۳۸ تا ۳۹ قبه قثم بن عباس: شامیان در راه حجاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به قثم بن عباس.
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۳
- سخن ۴۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قچرا بر قاطر سوار میشد، نه اسب؟نیازی به آن ندارم.
- سخن ۶۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قبدرقهٔ سپاه و دوری از یاد زنانسخنی از او (ع) هنگام بدرقهٔ سپاهی در لشکرکشی: تا میتوانید، خود را از زنان دور نگه دارید.
- سخن ۱۳۵، میان ۳۷ تا ۴۰ قحساب کشتگان دو سپاه با من و معاویهحسابرسی تنها بر دوش من و بر دوش معاویه است.