کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

دعاهادعا ۱۴۲ دقیقه خواندن

آغاز نبرد: دل‌ها و دست‌ها رو به خدا

دعای امام (ع) هنگام آغاز جنگ در روز نهروان

نبرد بزرگ صفینمیان ۳۶ تا ۳۷ قصفین، کنار فراتتاریخ محتمل

دعای همیشگی امام هنگام روبه‌رو شدن با دشمن در جنگ. تحفة العلیة می‌گوید «هذا شعاره بصفّین» (این شعار او در صفین بود). منبع‌های خود ویراستار آن را در وقعة صفین (صفحهٔ ۲۳۰ و ۴۷۷) آورده‌اند و گزارش صفحهٔ ۴۷۷ به روز هریر (حدود ۱۰ صفر ۳۷) مربوط است. متن دعا (قاتلان مهاجران و انصار، «مؤلفة قلوبهم» یعنی کسانی که با مال جلب می‌شدند، «کذب اللّه و رسوله») شامیان را وصف می‌کند، نه خوارج. پس عنوان ویراستار («یوم النهروان») با منبع‌های خودش جور درنمی‌آید.

خطاب به: خدا، سپس سپاه خودش

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۱۵

روی خط زمان

به نام خدای بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

و هیچ توان و نیرویی نیست مگر به یاری خدای والای بزرگ.

و لا حول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم.

خدایا، تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌خواهیم.

اللّهمّ إیّاك نعبد و إیّاك نستعین.

ای خدا، ای بخشنده، ای مهربان، ای یکتا، ای یگانه، ای بی‌نیاز.

یا اللّه، یا رحمن، یا رحیم، یا واحد، یا أحد، یا صمد.

ای خدا، ای معبودِ محمد.

یا اللّه، یا إله محمّد.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 477. عن نصر، عن عمرو بن شمر، عن جابر بن عمیر الأنصاری، عن علی علیه السّلام. و فی الصحیفة العلویة ص 109. مرسلا. و فی مهج الدعوات ص 96. من كتاب صفین للجلودی، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 79. مرسلا. باختلاف.

خدایا، دل‌ها به سوی تو رو آورده، دست‌ها به سویت گشوده شده، گردن‌ها کشیده شده، چشم‌ها خیره مانده، گام‌ها برداشته شده، تن‌ها فرسوده شده، زبان‌ها به دعا گشوده شده و نیازها خواسته شده است؛ و بندگان داوری را نزد تو آورده‌اند.

اللّهمّ إلیك أفضت القلوب، و بسطت الأیدی، و مدّت الأعناق، و شخصت الأبصار، و نقلت الأقدام، و أنضیت الأبدان، و دعت الألسن، و طلبت الحوائج؛ و إلیك تحاكم العباد.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۵
منابع (۵)
  1. رفعت. ورد فی المصادر السابقة. و فی الغیبة للطوسی ص 260. الحدیث 227.عن احمد بن علی الرازی، عن علی بن عائذ الرازی، عن الحسن بن و جناء النصیبی، عن أبی نعیم محمد بن احمد الأنصاری، عن محمد بن القاسم، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی مناقب آل أبی طالب ج 3 ص 210. مرسلا. و فی بهجة المجالس ج 2 ص 270. مرسلا.
  2. ورد فی وقعة صفین. بالسند السابق. و مهج الدعوات من كتاب صفین للجلودی. و مناقب آل أبی طالب. و فی مسند زید ص 120. عن زید بن علی السجاد، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی السقیفة (تحقیق الأنصاری) ص 421. عن أبان، عن سلیم، عن علی علیه السّلام. و فی الجمل للمفید ص 341. مرسلا. و فی درر الأحادیث النبویة ص 64. عن أبی محمد عبد اللّه بن محمد بن عبد اللّه بن أبی النجم، عن عبد اللّه بن حمزة، عن الحسن بن محمد بن الحسن الرصاص و حمید بن احمد الولید القرشی، عن احمد بن سلیمان بن الناصر بن الهادی، عن إسحاق بن احمد بن عبد الباعث، عن عبد الرزاق بن احمد، عن الشریف علی بن الحرث و أبی الهیثم یوسف بن أبی العشیرة، عن الحسن بن احمد بن محمد الظهری، عن محمد بن الفتح، عن محمد بن یحیی، عن أبیه یحیی بن الحسین بن القاسم، عن زید بن علی السجاد، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی رأب الصدع ج 1 ص 468 الحدیث 746. احمد بن عیسی، عن حسین، عن أبی خالد، عن زید، عن آبائه، عن علی علیه السّلام. و فی تیسیر المطالب ص 184. عن السید أبی طالب، عن أبیه، عن عبد اللّه بن احمد بن سلام، عن أبیه، عن جعفر بن محمد بن هذیل، عن یوسف بن یعقوب الصفار، عن عبید اللّه بن سعید، عن كامل، عن حبیب بن أبی ثابت، عن عاصم بن ضمرة، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 79. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
  3. قفلت. ورد فی وقعة صفین ص 230. عن نصر، عن عمرو بن شمر، عن جابر، عن تمیم، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 8 (مجلد قدیم) ص 465.عن نسخة من وقعة صفین ص 477. بالسند السابق.
  4. أتعبت. ورد فی وقعة صفین ص 230. بالسند السابق.
  5. ورد فی وقعة صفین ص 477. بالسند السابق. و فی مسند زید ص 120. عن زید ابن علی السجاد، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی تیسیر المطالب ص 184. عن السید أبی طالب، عن أبیه، عن عبد اللّه بن احمد بن سلام، عن أبیه، عن جعفر بن محمد بن هذیل، عن یوسف بن یعقوب الصفار، عن عبید اللّه بن سعید، عن كامل، عن حبیب بن أبی ثابت، عن عاصم بن ضمرة، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 79. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 3 ص 181. مرسلا. و فی درر الأحادیث النبویة ص 64. عن أبی محمد عبد اللّه بن محمد بن عبد اللّه بن أبی النجم، عن عبد اللّه بن حمزة، عن الحسن بن محمد بن الحسن الرصاص و حمید ابن احمد الولید القرشی، عن احمد بن سلیمان بن الناصر بن الهادی، عن إسحاق بن احمد بن عبد الباعث، عن عبد الرزاق بن احمد، عن الشریف علی ابن الحرث و أبی الهیثم یوسف بن أبی العشیرة، عن الحسن بن احمد بن محمد الظهری، عن محمد بن الفتح، عن محمد بن یحیی، عن أبیه یحیی بن الحسین ابن القاسم، عن زید بن علی السجاد، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.و فی الغیبة للطوسی ص 260. الحدیث 227. عن احمد بن علی الرازی، عن علی ابن عائذ الرازی، عن الحسن بن و جناء النصیبی، عن أبی نعیم محمد بن احمد الأنصاری، عن محمد بن القاسم، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی رأب الصدع ج 1 ص 468 الحدیث 746. احمد بن عیسی، عن حسین، عن أبی خالد، عن زید بن علی، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی بهجة المجالس ج 2 ص 270. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

خدایا، دشمنی‌های پنهان آشکار شده و دیگ‌های کینه به جوش آمده است. خدایا، ما از نبودنِ پیامبرمان (ص)، کمیِ شمارمان، بسیاریِ دشمنمان، پراکندگیِ خواسته‌هایمان، سختیِ روزگار و پیدایش فتنه‌ها به تو شکایت می‌کنیم. پس در این کار با فتحی که زود برسانی یاری‌مان کن، و با پیروزی‌ای که فرمانرواییِ حق را با آن سرافراز و آشکار کنی.

اللّهمّ قد صرّح مكنون الشّنآن، و جاشت مراجل الأضغان. اللّهمّ إنّا نشكو إلیك غیبة نبیّنا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و قلّة عددنا، و كثرة عدوّنا، و تشتّت أهوائنا، و شدّة الزّمان، و ظهور الفتن؛ فأعنّا علی ذلك بفتح تعجّله، و نصر تعزّ به سلطان الحقّ و تظهره.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۵
منابع (۴)
  1. مكتوم. ورد فی نسخة العام 550 ص 158 ب.
  2. فقد. ورد فی بهجة المجالس ج 2 ص 270. مرسلا.
  3. ورد فی وقعة صفین ص 477. عن نصر، عن عمرو بن شمر، عن جابر بن عمیر الأنصاری، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 79. مرسلا.
  4. ورد فی درر الأحادیث النبویة. بالسند السابق. و فی وقعة صفین ص 231. عن نصر، عن قیس بن الربیع، عن عبد الواحد بن حسان العجلی، عمن حدثه، عن علی علیه السّلام. و فی مسند زید ص 120. عن زید، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهما السّلام. و فی رأب الصدع ج 1 ص 468 الحدیث 746. احمد ابن عیسی، عن حسین، عن أبی خالد، عن زید، عن آبائه، عن علی علیه السّلام.و فی تیسیر المطالب ص 184. عن السید أبی طالب، عن أبیه، عن عبد اللّه بن احمد بن سلام، عن أبیه، عن جعفر بن محمد بن هذیل، عن یوسف بن یعقوب الصفار، عن عبید اللّه بن سعید، عن كامل، عن حبیب بن أبی ثابت، عن عاصم ابن ضمرة، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

«رَبَّنَا افْتَحْ بَیْنَنا وَ بَیْنَ قَوْمِنا بِالْحَقِّ وَ أَنْتَ خَیْرُ الْفاتِحِینَ»؛ پروردگارا، میان ما و قوممان به حق داوری کن، که تو بهترینِ داورانی.

رَبَّنَا افْتَحْ بَیْنَنا وَ بَیْنَ قَوْمِنا بِالْحَقِّ وَ أَنْتَ خَیْرُ الْفاتِحِینَ .

منابع (۱)
  1. الأعراف/ 89.

ای «کهیعص» (از حروف رمزیِ آغاز سوره‌ها)؛ به تو پناه می‌برم از گناهانی که کیفرها را بر ما می‌آورد، و به تو پناه می‌برم از گناهانی که نعمت‌ها را دگرگون می‌کند، و به تو پناه می‌برم از گناهانی که حرمت‌ها را می‌شکند، و به تو پناه می‌برم از گناهانی که باران آسمان را بازمی‌دارد، و به تو پناه می‌برم از گناهانی که دشمنان را چیره می‌کند. ما را بر کسی که به ما ستم کرده پیروز کن.

یا كهیعص ؛ أعوذ بك من الذّنوب الّتی توجب النّقم، و أعوذ بك من الذّنوب الّتی تغیّر النّعم، و أعوذ بك من الذّنوب الّتی تهتك الحرم، و أعوذ بك من الذّنوب الّتی تحبس قطر السّماء، و أعوذ بك من الذّنوب الّتی تدیل الأعداء؛ انصرنا علی من ظلمنا.

منابع (۱)
  1. سورة مریم/ 2.

فراخوانِ امام (ع) به پیش‌روی برای جنگ با خوارج (گروهی از سپاهِ علی که پس از داوریِ صفین از او بریدند)

سپس امام (ع) می‌فرماید:

[ثم یقول علیه السّلام:]

مردم! به برکت خدا حرکت کنید.

أیّها النّاس؛ سیروا علی بركة اللّه.

به سوی دشمنان خدا حرکت کنید.

سیروا إلی أعداء اللّه.

به سوی دشمنان قرآن و سنت‌ها حرکت کنید.

سیروا إلی أعداء القرآن و السّنن.

به سوی بازماندگانِ احزاب (قبایل هم‌پیمان در جنگ با پیامبر) و قاتلانِ مهاجران (مسلمانانِ کوچ‌کرده از مکه به مدینه) و انصار (یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) حرکت کنید.

سیروا إلی بقیّة الأحزاب، و قتلة المهاجرین و الأنصار.

به سوی درشت‌خویانِ پَستی حرکت کنید که اسلام آوردنشان از سرِ ترس و ناچاری بود.

سیروا إلی الجفاة الطّغام الّذین كان إسلامهم خوفا و كرها.

به سوی کسانی حرکت کنید که با بخشش مال دلجویی شدند تا آزارشان را از مسلمانان بازدارند.

سیروا إلی المؤلّفة قلوبهم لیكفّوا عن المسلمین بأسهم.

همراهِ کسی که می‌گوید «خدا و پیامبرش راست گفتند»، به سوی کسی حرکت کنید که می‌گوید «خدا و پیامبرش دروغ گفتند».

[سیروا] إلی من یقول: كذب اللّه و رسوله، مع من یقول: صدق اللّه و رسوله.

به سوی گروهی حرکت کنید که با شما می‌جنگند تا زورگویانی شوند که مردم آنان را اربابِ خود بگیرند.

سیروا إلی قوم یقاتلونكم كیما یكونوا جبّارین یتّخذهم النّاس أربابا.

سپس ندا می‌دهد:

[ثم ینادی:]

خدا بزرگ‌تر است، خدا بزرگ‌تر است.

اللّه أكبر، اللّه أكبر.

جز خدا خدایی نیست و خدا بزرگ‌تر است.

لا إله إلاّ اللّه و اللّه أكبر.

ای خدا، ای یگانه، ای بی‌نیاز، ای پروردگارِ محمد؛ آسیب ستمکاران را از ما بازدار.

یا اللّه یا أحد یا صمد، یا ربّ محمّد؛ كفّ عنّا بأس الظّالمین.

منابع (۱)
  1. أیدی. ورد فی بحار الأنوار ج 8 (مجلد قدیم) ص 465. عن نسخة من وقعة صفین ص 477. بالسند الوارد فی وقعة صفین.

«بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ * اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ * اَلرَّحْمنِ الرَّحِیمِ * مالِکِ یَوْمِ الدِّینِ * إِیّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیّاکَ نَسْتَعِینُ»؛ به نام خدای بخشندهٔ مهربان. ستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان. بخشندهٔ مهربان. صاحب روز جزا. تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌خواهیم.

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ * اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ * اَلرَّحْمنِ الرَّحِیمِ * مالِكِ یَوْمِ الدِّینِ * إِیّاكَ نَعْبُدُ وَ إِیّاكَ نَسْتَعِینُ .

منابع (۱)
  1. سورة الحمد.

و هیچ توان و نیرویی نیست مگر به یاری خدای والای بزرگ.

و لا حول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 94. عن عمرو بن سعد، عن أبی مخنف، عن زكریا بن الحارث، عن أبی حشیش، عن معبد، عن علی علیه السّلام. و فی ص 230. عن نصر، عن عمرو بن شمر، عن جابر، عن تمیم، عن علی علیه السّلام. و فی ص 231. عن نصر، عن عمرو بن شمر، عن عمران، عن سلام بن سوید، عن علی علیه السّلام. و فی ص 477. بالسند الوارد فی ص 230. و فی الأخبار الطوال ص 164. مرسلا. و فی شرح الأخبار ج 2 ص 4 الحدیث 382. عن إسماعیل بن أبان، مرفوعا عن قیس بن أبی حازم التمیمی، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل لابن عدی ج 5 ص 133. عن احمد بن محمد بن سعید، عن الحسن بن علی بن عفان، عن عمرو بن القاسم التمار، عن الأعمش، عن أبی وائل، عن علی علیه السّلام. و فی قوت القلوب ج 2 ص 123. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۶، صفحهٔ ۴۹۷. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن