فتنه و تفرقه
۷۶ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۷
- خطبه ۳۸، ۱۱ قپس از رحلت پیامبر؛ کشتی نجات از فتنههاشکیبایی بردباری است، و بردباری زیور است، و تقوا (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن) دین است، و حجت (دلیلِ روشنِ خدا بر مردم) محمد (ص) است، و راه، همان راهِ راست (صراط) است.
- سخن ۷۲، صفر ۱۱ قوقتی خبر سقیفه رسیدچرا در برابرشان این دلیل را نیاوردید که رسول خدا (ص) سفارش کرد به نیکوکارشان نیکی شود و از بدکارشان گذشت شود؟
- سخن ۷۳، ۱۱ قپاسخ به سخن یک یهودی دربارهٔ اختلاف مسلماناندروغ گفتی.
- سخن ۸۳، میان ۲۳ تا ۲۴ قروز شورا، پیش از بیعت با عثمانبهترین چیزی که آغازکنندگان با آن آغاز کردهاند، گویندگان به زبان آوردهاند و سخنگویان بر لب راندهاند، سپاس خدا و ستایش اوست آنگونه که سزاوار اوست، و درود بر پیامبر، محمد و خاندانش.
- سخن ۹۱، میان ۳۴ تا ۳۵ قمیانجی مردم نزد عثمانمردم پشت سر مناند. دربارهٔ کار تو با من سخن گفتهاند و مرا میان خودشان و تو میانجی و فرستاده کردهاند. به خدا سوگند، نمیدانم به تو چه بگویم!
- سخن ۹۳، ذیالقعده ۳۵ قبه ابنعباس: عثمان مرا شتر آبکش میخواهدای پسر عباس! عثمان فقط میخواهد مرا شترِ آبکشی با دلوِ بزرگ کند که پیوسته جلو بیایم و عقب بروم. برایم پیام فرستاد که بیرون بروم.
- سخن ۹۰، میان ۳۰ تا ۳۱ قبه عیبجویان عثمان که به خود زیان میزدندشما و این عیبجوییهایی که از عثمان میکنید، فقط مانند کسی هستید که به تنِ خودش نیزه میزند تا کسی را که پشت سرش سوار است بکشد.
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۲۲
- خطبه ۴۰، میان ۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت در مدینه؛ آزمون سخت مردمستایش از آنِ خدایی است که بلندمرتبه شد و بر فراز همه جای گرفت، و نزدیک شد اما برتر ماند، و از هر چشماندازی بالاتر رفت.
- سخن ۹۵، میان ۳۵ تا ۳۶ قپاسخ به خواست کیفر شورشیان علیه عثمانای برادران من! من از آنچه شما میدانید بیخبر نیستم؛ اما چگونه توانی داشته باشم، در حالی که این شورشیان در اوج قدرت و شوکت خود هستند؟ آنان بر ما مسلطاند و ما بر آنان مسلط نیستیم!
- نامه ۷، میان ۳۵ تا ۳۶ قبه معاویه در نخستین روزهای خلافتاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان. اما بعد، تو میدانی که من دربارهٔ شما حجت را تمام کردم و از شما روی برگرداندم، تا آنکه کاری پیش آمد که نه گریزی از آن بود و نه راهی برای جلوگیریاش.
- سخن ۱۰۱، ۳۶ قرفتن طلحه و زبیر به بهانهٔ عمرهآن دو برای عمره از من اجازه خواستند؛ من هم با سوگندهای محکم از آنان پیمان گرفتم که خیانت نکنند، پیمانشکنی نکنند و تباهی به بار نیاورند، و سپس به آنان اجازه دادم.
- نامه ۱۵، ربیعالثانی ۳۶ قبه طلحه، زبیر و عایشه پیش از جملاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به طلحه، زبیر و عایشه.
- خطبه ۴۳، ربیعالثانی ۳۶ قبه مردم مدینه، پیش از جنگ جملستایش از آنِ خداست؛ خدای یکتای بیهمتا، یگانهٔ بینیاز؛ همان که نه از چیزی پدید آمد و نه آنچه را هست از چیزی آفرید.
- سخن ۱۰۳، ۳۶ قکنارهگیری سعد، اسامه و ابنعمر از جنگ جملاز شما خبرهای ناخوشایندی به من رسیده که برایتان نمیپسندم.
- سخن ۱۰۶، ربیعالثانی ۳۶ قدر ربذه، پاسخ به پیشنهادهای فرزندش حسن (ع)بنشین، پسرم! و مانند کنیزکان نزد من ناله و زاری مکن؛ و از آنچه من بهتر از تو میدانم دست نگه دار.
- نامه ۱۶، ربیعالثانی ۳۶ قماجرای عثمان برای کوفیان، در راه بصرهاز بندهٔ خدا و ولیّ او، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به مؤمنان و مسلمانانِ کوفه، پیشانیِ یاوران (سرآمدِ یاریکنندگانِ دین) و کوهانِ عرب (بلندپایگان عرب). اما بعد، من شما را از ماجرای عثمان باخبر میکنم تا شنیدنش مانند دیدنش باشد:
- خطبه ۴۴، جمادیالاول ۳۶ قپیمانشکنی طلحه و زبیر و رفتن به بصرهستایشِ بسیار از آنِ خداست، در هر کار و هر حالی، در بامداد و شامگاه. گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست؛ یگانه است و شریکی ندارد، و محمد بنده و فرستادهٔ اوست. خدا او را برای رحمت به بندگان و زندگیِ سرزمینها برانگیخت؛ زمانی که زمین پر از فتنه و گمراهی شده بود و…
- نامه ۱۷، جمادیالاول ۳۶ قستمگر یا ستمدیده؛ فراخوان کوفیان از ذیقاراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مؤمنان و مسلمانانی که در کوفهاند.
- نامه ۱۸، جمادیالاول ۳۶ قبه ابوموسی: مردم را همراه هاشم بفرستاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن قیس.
- نامه ۱۹، جمادیالاول ۳۶ قبه ابوموسی: یا آماده شو یا کنار برواز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن قیس.
- نامه ۲۰، جمادیالاول ۳۶ قبه ابوموسی: کوفه را واگذار و برواز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن قیس.
- خطبه ۴۶، جمادیالاول ۳۶ قآداب جنگ، پیش از نبرد جملستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشش در میان آفریدگان فراگیر است، سپاهش پیروز است و شکوهش والا و برتر. او را بر نعمتهای کامل و بخششهای بزرگش میستایم.
- سخن ۱۰۷، جمادیالاول ۳۶ قبه ابنعباس: با زبیر دیدار کن، نه طلحههرگز با طلحه دیدار نکن؛ چون اگر با او روبهرو شوی، او را همچون گاوِ نری مییابی که شاخش به عقب پیچیده است؛ بر مَرکب سرکش سوار میشود و میگوید: رام است! اما با زبیر دیدار کن؛ چون او نرمخوتر است. پس به او سلام برسان و به او بگو:
- سخن ۱۰۹، جمادیالاول ۳۶ قدلیل قرآنیِ جنگ با سپاه جملبر پایهٔ آیهای در کتاب خدای برتر که جنگیدن با آنان را برایم حلال کرده است.
- سخن ۱۱۳، جمادیالاول ۳۶ قبر سر پیکر طلحه و دیگر کشتگان جمل«إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمیگردیم.
- خطبه ۴۸، جمادیالاول ۳۶ قنکوهش مردم بصره و خبر از بلاهای آیندهستایش از آنِ خدایی است که هیچ حالتی برای او پیش از حالتی دیگر نبوده است تا پیش از آنکه آخر باشد، اوّل باشد و پیش از آنکه پنهان باشد، آشکار باشد. هر که جز او یگانه نامیده شود، اندک است. هر عزیزی جز او خوار است. هر نیرومندی جز او ناتوان است. هر مالکی جز او در…
- سخن ۱۱۲، جمادیالاول ۳۶ قبیعت مروانِ اسیر و آیندهٔ فرزندانشمگر پس از کشته شدن عثمان با من بیعت نکرد؟
- نامه ۲۱، رجب ۳۶ قخبر پیروزی در جنگ جمل برای کوفیاناز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به مردم کوفه.
- سخن ۱۰۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قپاسخ به تهمت بنیامیه دربارهٔ خون عثماندروغ گفتند! آنان فقط فرمانروایی را میخواهند.
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۲۱
- نامه ۳۱، رجب ۳۶ قفرمانداری امانت است؛ به اشعث در آذربایجاناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به اشعث بن قیس.
- نامه ۳۳، رجب ۳۶ قدعوت معاویه به بیعت، به دست جریر بجلیاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۳۴، ۳۶ قبه جریر: از معاویه پاسخ قطعی بگیراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به جریر بن عبدالله.
- نامه ۵۰، میان ۳۶ تا ۳۷ قمعاملهٔ دین عمرو عاص با دنیای معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به بینشانِ بریدهنسل، پسرِ بینشانِ بریدهنسل، عمرو بن عاص بن وائل، کینهتوز و دشمنِ محمد و خاندان محمد در جاهلیت (دورانِ پیش از اسلام) و اسلام.
- نامه ۵۳، ۳۶ قرد ادعاهای معاویه دربارهٔ خلیفهها و عثماناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۹، ۳۶ قرد اتهام کشتن طلحه و زبیراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۶۱، میان ۳۶ تا ۳۷ قدودلی در جواب دادن به معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان.
- نامه ۶۲، ۳۶ قبیعت من بر معاویه هم واجب استاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به معاویه بن صخر بن حرب.
- نامه ۶۳، ۳۶ قبرتری خاندان پیامبر، در پاسخ به معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- دعا ۱۰، ۳۶ قنفرین پس از خبر حرکت معاویهخدا راهبرش را به راه راست نبرد، و پیشفرستادهاش را کامیاب نکند؛ جز به کندی راه نرود، و جز به شیر برنخورد.
- نامه ۳۶، ۳۶ قفراخواندن مخنف بن سلیم از اصفهان به جهاداز بندهٔ خدا، امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب، به مخنف بن سلیم ازدی.
- نامه ۴۸، ۳۶ قبه عمرو عاص: دنیا آدم را سرگرم میکنداز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمرو عاص.
- نامه ۵۲، شوال ۳۶ قدعوت معاویه و شامیان به کتاب خدااز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه و مردمی که نزد او هستند.
- خطبه ۵۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قدر نبرد صفین؛ برانگیختن یاران به جنگستایش از آنِ خداست، بر نعمتهای فراوانش بر همهٔ آفریدگان، چه نیکوکار و چه بدکار؛ و بر حجتهای (دلایل روشن و تمام) رسایش بر آفریدگان، چه آنان که فرمانش را بردند و چه آنان که نافرمانیاش کردند.
- خطبه ۵۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قروزی در صفین؛ کشته شدن، گرامیترین مرگمردم! این میدانی است که هر کس در آن آلوده و بدنام شود، روز قیامت نیز آلوده و بدنام میشود؛ و هر کس در آن پیروز شود، روز قیامت پیروز میشود.
- سخن ۱۲۴، صفر ۳۷ قسواران زرهپوش شام و آموزش شیوهٔ جنگای مسلمانان! این سرافکندگی و زبونی برای چیست؟!
- دعا ۱۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قآغاز نبرد: دلها و دستها رو به خداو هیچ توان و نیرویی نیست مگر به یاری خدای والای بزرگ.
- نامه ۶۴، صفر ۳۷ قفرق بنیهاشم و بنیامیه در روزهای صفیناز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان.
- نامه ۶۵، صفر ۳۷ قپذیرش داوری به خاطر قرآن، نه معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- سخن ۱۲۷، میان ۳۶ تا ۳۷ قشایعهٔ مرگ معاویه در صفینهرگز! سوگند به کسی که جانم در دست اوست، او هرگز هلاک نخواهد شد تا زمانی که این از این رنگین شود (و به ریش و سرش اشاره کرد)، و بر همین جایی که زیر پای من است فرمانروا شود، و این امت بر او گرد آیند، و پسرِ زنِ جگرخوار این امت را به بازی بگیرد.
- نامه ۴۳، میان ۳۶ تا ۳۷ قسهل بن حنیف و گریختگان به سوی معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به سهل بن حُنیف.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۱۳
- سخن ۱۴۲، ۳۷ قشعار خوارج، حقی که از آن باطل میخواهندخدا بزرگتر است!
- سخن ۱۴۳، ۳۷ قپاسخ به بُرج بن مُسهِر، شاعر خوارجخاموش باش، خدا زشتت کند، ای دندانریخته! به خدا سوگند، زمانی که حق آشکار شد، در آن میان وجودت ناچیز بود و صدایت پنهان؛ تا وقتی که آشوب پدیدار شد و باطل نعره کشید، همچون شاخ بز سر برآوردی!
- سفارش ۱۲، ۳۷ قدلیل آوردن از سنت در بحث با خوارجبه سراغشان برو و با قرآن با آنان جر و بحث نکن؛ چون قرآن بارِ معناهای گوناگون را میکشد و وجههای فراوانی دارد؛ تو چیزی میگویی و آنان هم چیزی میگویند.
- نامه ۷۰، ربیعالاول ۳۷ قگزارش ماجرای صفین برای مردم شهرهاآغاز کار ما این بود که با شامیان روبهرو شدیم. در ظاهر، پروردگارمان یکی است، پیامبرمان یکی است، و دعوتمان در اسلام یکی است. در ایمان به خدا و باور به پیامبر خدا (ص)، نه ما چیزی بیش از این از آنان میخواهیم و نه آنان بیش از این از ما میخواهند. کار یکی است…
- وصیتنامه ۲، ۳۷ قسفارشهای پدر به فرزندش حسناز پدری فانی، معترف به گذشت زمان، که عمرش رو به پایان است...
- خطبه ۵۷، رمضان ۳۷ قنیرنگ عمرو عاص به ابوموسی در حکمیتستایش از آنِ خداست، هرچند روزگار گرفتاریِ سنگین و رویدادی بزرگ پیش آوَرَد؛ چراکه هر کس از مرگ بترسد از آن رهایی نمییابد، و به هر کس که ماندن را دوست بدارد ماندگاری نمیبخشند؛ و هر کس در پیِ آرزویش بتازد، با فرارسیدنِ مرگش به زمین میخورد. گواهی میدهم که جز…
- نامه ۶۹، ۳۷ قهشدار به ابوموسی اشعری هنگام داوریاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن قیس.
- سخن ۱۴۴، میان ۳۷ تا ۳۸ قنپذیرفتن خواستهٔ خوارج برای اقرار به کفربادِ سنگباران بر شما ببارد و هیچکس از شما زنده نماند!
- سخن ۱۴۵، میان ۳۷ تا ۳۸ قگفتوگو با خوارج در اردوگاه نهروانآیا همهٔ شما با ما در صفین حاضر بودید؟
- سخن ۱۴۹، صفر ۳۸ قخوارج از پل نهروان نگذشتهاندهرگز! از آن نگذشتهاند.
- سخن ۱۵۰، صفر ۳۸ قپس از نهروان: خوارج هنوز تمام نشدهاندباد شکمِ الاغ (سخنی بیپایه و یاوه است)! باد شکمِ الاغ!
- سخن ۱۵۲، صفر ۳۸ قبر کشتگان نهروان: شیطان و نفس فریبشان دادبدبختی بر شما باد! کسی که فریبتان داد، سخت به شما زیان رساند.
- نامه ۷۹، صفر ۳۸ قسرگذشت امت، برای خواندن در هر جمعهآیا بیکار شدهاید که از چیزی بپرسید که به کارتان نمیآید، در حالی که مصر به دست دشمن افتاده، شیعیانم در آنجا کشته شدهاند و معاویه بن حدیج، محمد بن ابیبکر را کشته است؟!
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۷
- نامه ۴۷، ۳۸ قبخشش و هشدار به مردم بصرهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به هر مؤمن و مسلمانِ ساکن بصره که این نامهام بر او خوانده میشود.
- سخن ۱۴۶، میان ۳۷ تا ۳۸ قخبر کوچ بنیناجیه و خریت بن راشدآیا خاطرجمع شدند و ماندند، یا ترسیدند و کوچ کردند؟
- نامه ۷۷، میان ۳۸ تا ۳۹ قبه زیاد بن خصفه در کار بنیناجیهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن خصفه.
- خطبه ۶۰، رمضان ۴۰ قحق فرمانروا و مردم، روزهای پیش از شهادتستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان، و درود بر فرستادگان، و شریکی برای خدای یکتا و پایدار نیست؛ و درودهای خدا بر محمد و سلام بر او در میان جهانیان.
- خطبه ۱۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قخطبهٔ قاصعه؛ تکبر ابلیس و تعصب قبیلهایستایش از آنِ خداست؛ خدایی که جامهٔ عزت و کبریایی (بزرگیِ مطلق) را پوشیده و آن دو را تنها برای خودش برگزیده است، نه آفریدگانش. خدا آن دو را قرقگاه و حریمِ ممنوع برای جز خودش قرار داده، برای شکوهِ خود برگزیده، و لعنت را بر هر یک از بندگانش که در آن دو با او به…
- سخن ۱۵۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قپس از من با خوارج نجنگیدسخنی از او (ع) دربارهٔ بازداشتن یارانش از جنگ با خوارج پس از او: پس از من با خوارج نجنگید.
- نامه ۶۸، میان ۳۸ تا ۴۰ قهشدار به زیاد بن ابیه دربارهٔ فریب معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن ابیه.
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۶
- سخن ۱۳۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قپرسش مرد اسدی: چرا شما را کنار زدندای برادرِ بنیاسد! تو تنگِ کجاوهات شُل است (ناآرام و مضطربی)،...
- نامه ۵۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قرد تهمتهای معاویه و هشدار از ستماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قپند به معاویه: دنیا سرای تجارت استاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۸، میان ۳۶ تا ۳۹ قمبادلهٔ اسیران با معاویهاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان.
- نامه ۶۰، میان ۳۶ تا ۳۸ قرد ادعای معاویه برای حکومت بر مسلماناناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- پیماننامه ۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قهمپیمانی ربیعه و یمن بر کتاب خدابه نام خداوند بخشندهٔ مهربان. این پیمانی است که مردم یمن، چه شهرنشین و چه بادیهنشینشان، و ربیعه، چه شهرنشین و چه بادیهنشینشان، بر سر آن همنظر شدهاند.