نامههانامه ۳۱۲ دقیقه خواندن
فرمانداری امانت است؛ به اشعث در آذربایجان
نامهٔ امام (ع) به اشعث بن قیس، کارگزارش در آذربایجان
پس از پیروزی در جمل و رسیدن به کوفه، امام به اشعث بن قیس، فرماندار آذربایجان که از زمان عثمان آنجا بود، نوشت: اگر کارهای ناپسند گذشتهاش نبود، از پیشگامان این راه میشد. بیعت مردم، پیمانشکنی طلحه و زبیر و جنگ جمل را برایش شرح داد، گفت فرمانداری امانت است نه خوراک، و خواست مال آذربایجان را به او بسپارد.
خطاب به: اشعث بن قیس، فرماندار آذربایجان
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۵
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به اشعث بن قیس.
من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی الأشعث بن قیس.
اما بعد، اگر آن کژیها و لغزشها از تو سر نزده بود، پیش از مردم در این کار بر دیگران مقدم بودی.
أمّا بعد؛ فلو لا هنات و هنات كانت منك لكنت أنت المقدّم فی هذا الأمر قبل النّاس.
منابع (۱)
- فیك. ورد فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 111. مرسلا. و فی وقعة صفین ص 20. عن نصر، عن محمد بن عبید اللّه، عن الجرجانی، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 257.مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 107. مرسلا.
و شاید اگر از خدا پروا کنی، پایان کارت آغازش را پسندیده سازد و بخشی از آن، بخش دیگر را جبران کند.
و لعلّ آخر أمرك یحمد أوّله، و یحمل بعضه بعضا، إن اتّقیت اللّه
رخدادهای پیدرپی پس از کشته شدن عثمان
سپس، همانگونه که خبرش به تو رسیده است، عثمان از دنیا رفت، و ماجرای بیعت (پیمان فرمانبرداری) مردم با من، همان بود که دانستی.
ثمّ إنّه قد مضی عثمان لسبیله كما بلغك، و كان من بیعة النّاس إیّای ما قد علمت.
طلحه و زبیر نخستین کسانی بودند که با من بیعت کردند.
و كان طلحة و الزّبیر أوّل من بایعنی.
منابع (۱)
- ممّن. ورد فی وقعة صفین ص 20. عن نصر، عن محمد بن عبید اللّه، عن الجرجانی، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 257. مرسلا.
سپس بیآنکه کار تازهای رخ داده باشد، بیعت مرا شکستند.
ثمّ نكثا بیعتی علی غیر حدث.
و امالمؤمنین (همسر پیامبر) را بیرون آوردند و او را با خود به سوی بصره بردند.
و أخرجا أمّ المؤمنین، و سارا بها إلی البصرة.
پس من در میان مهاجران (مسلمانانِ کوچکرده از مکه به مدینه) و انصار (یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) به سوی آنان حرکت کردم.
فسرت إلیهم فی المهاجرین و الأنصار.
پس با هم روبهرو شدیم؛ آنان را فراخواندم که به همان چیزی که از آن بیرون رفته بودند بازگردند، اما سر باز زدند.
فالتقینا؛ فدعوتهم إلی أن یرجعوا إلی ما خرجوا منه. فأبوا.
من در فراخواندن آنان سنگ تمام گذاشتم و در رویارویی نیز به نیکی رفتار کردم.
فأبلغت فی الدّعاء، و أحسنت فی اللّقاء.
منابع (۱)
- البقیّة. ورد فی وقعة صفّین. بالسند السابق. و ناسخ التواریخ. و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 111. مرسلا. و فی العقد الفرید ج 5 ص 78. مرسلا.و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 34. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 4 ص 350. مرسلا عن الشعبی، عن علی علیه السّلام. و ورد البقیا فی جواهر المطالب ج 2 ص 26. مرسلا عن سفیان الثوری، عن علی علیه السّلام. بتحقیق المحمودی. و ورد أحسنت الیقین باللّه فی نسخة الأصل من جواهر المطالب.
و فرمان دادم که کارِ هیچ زخمیای را یکسره نکنند، هیچ گریختهای را دنبال نکنند و دارایی هیچ کشتهای را برندارند؛ و هر کس سلاحش را بر زمین بگذارد و درِ خانهاش را ببندد، در امان است.
و أمرت أن لا یذفّف علی جریح، و لا یتبع منهزم، و لا یسلب قتیل؛ و من ألقی سلاحه و أغلق بابه فهو آمن.
منابع (۱)
- ورد فی وقعة صفین ص 20. عن نصر، عن محمد بن عبید اللّه، عن الجرجانی، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 111. مرسلا. و فی العقد الفرید ج 5 ص 78. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 34. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 4 ص 350. مرسلا عن الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 502. مرسلا. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 26. مرسلا عن سفیان الثوری، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 257. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 107. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
و بدان که حکمرانی تو برایت طعمه و خوراکی نیست، بلکه امانتی بر گردن توست؛ و کسی که بالاتر از توست، از تو خواسته که نگهبان مردم باشی.
و اعلم أنّ عملك لیس لك بطعمة، و لكنّه فی عنقك أمانة. و أنت مسترعی لمن فوقك.
منابع (۲)
- ورد فی شرح نهج البلاغة لابن میثم. بالسند السابق.
- بمطعمة. ورد نسخة ابن النقیب ص 239.
تو حق نداری دربارهٔ مردم خودسرانه کاری کنی، و نباید بدون اطمینان و پشتوانه دست به کاری خطرناک بزنی.
لیس لك أن تفتات فی رعیّة، و لا تخاطر إلاّ بوثیقة.
منابع (۱)
- تقتات. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 231. و ورد تغتاب فی
در دستان تو مالی از اموال خدای عزیز و بزرگ است، و تو از خزانهداران خدا بر این مال هستی تا به خواست خدا آن را به من تحویل دهی.
و إنّ فی یدیك مال من مال اللّه - عزّ و جلّ -،و أنت من خزّانه علیه حتّی تسلّمه إلیّ إن شاء اللّه.
منابع (۵)
- ورد فی المستدرك لكاشف الغطاء.
- تعالی. ورد فی نسخة العام 550 ص 155 أ.
- خزّانی. ورد فی نسخة العام 400 ص 328. و نسخة ابن المؤدب ص 231.و نسخة ابن أبی المحاسن ص 275. و نسخة الإسترابادی ص 373. و نسخة العام 550 ص 155 أ. و نسخة ابن النقیب ص 239.
- ورد فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 111. مرسلا. و فی وقعة صفین ص 20. عن نصر، عن محمد بن عبید اللّه، عن الجرجانی، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 502. مرسلا. و فی العقد الفرید ج 5 ص 78. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 107. مرسلا.
- ورد فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة. بالسند السابق. و العقد الفرید. و المستدرك لكاشف الغطاء.
و به خواست خدا، اگر در راه درست پایدار بمانی، شاید من بدترین فرمانروای تو برایت نباشم؛ و هیچ نیرویی جز به یاری خدا نیست.
و لعلّی أن لا أكون شرّ ولاتك لك إن استقمت إن شاء اللّه، و لا قوّة إلاّ باللّه.
منابع (۲)
- لعلیّ. ورد فی نسخة العام 400 ص 328. و متن شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 4 ص 350.
- ورد فی وقعة صفین. و كتاب الفتوح. و العقد الفرید. و المستدرك لكاشف الغطاء.و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 257. مرسلا.
و درود.
و السّلام.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۹۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن



