کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۳۳۲ دقیقه خواندن

دعوت معاویه به بیعت، به دست جریر بجلی

نامهٔ امام علی (ع) به معاویه که با جریر بن عبدالله بجلی فرستاد

فرستادن جریر نزد معاویه و پیوستن عمرو عاص به اورجب ۳۶ قکوفه (نامه با جریر به دمشق رفت)تاریخ محتمل

پس از جمل و رسیدن به کوفه، امام این نامه را با جریر بن عبدالله بجلی برای معاویه فرستاد تا او را به بیعت بخواند. می‌نویسد: بیعتی که مهاجران و انصار (همان‌ها که با خلیفه‌های پیشین بیعت کردند) داده‌اند بر همه لازم است. طلحه و زبیر بیعت را شکستند و امام با آنان جنگید. معاویه از طلقاء (آزادشدگان روز فتح مکه) است و حق خلافت ندارد. بهانهٔ خون عثمان فریب است و امام در آن بی‌گناه است. پس معاویه بیعت کند و قاتلان را برای محاکمه نزد امام بیاورد.

خطاب به: معاویه بن ابی‌سفیان

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۶، نامهٔ ۶۴

روی خط زمان

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

شایستگان برای انتخابِ سرپرستِ کار مسلمانان

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی معاویة بن أبی سفیان.

اما بعد، بیعتِ (پیمانِ فرمان‌برداری) من که در مدینه انجام شد، بر تو و مسلمانانی که نزد تو در شام هستند لازم است؛ زیرا همان کسانی با من بیعت کردند که با ابوبکر و عمر و عثمان بیعت کرده بودند، و بر همان پایه که با آنان بیعت کردند.

أمّا بعد؛ فإنّ بیعتی و أنا بالمدینة قد لزمتك و من قبلك من المسلمین و أنتم بالشّام، ل أنّه بایعنی القوم الّذین بایعوا أبا بكر و عمر و عثمان علی ما بایعوهم علیه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶
منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 29. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن نمیر بن وعلة، عن عامر الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 494. مرسلا.و فی الأخبار الطوال ص 157. مرسلا. و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 113. مرسلا. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 59 ص 128. عن أبی عبد اللّه البلخی، عن احمد بن الحسن بن خیرون، عن الحسن بن احمد بن إبراهیم، عن احمد بن إسحاق الطیبی، عن أبی إسحاق إبراهیم بن الحسین، عن أبی سعید یحیی بن سلیمان الجعفی، عن نصر بن مزاحم، عن عمرو بن سعد الأسدی، عن نمیر بن وعلة، عن عامر الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی العقد الفرید ج 5 ص 80.مرسلا. و فی جواهر المطالب ج 1 ص 367. مرسلا. و فی مناقب الخوارزمی ص 132. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 35. عن (أرباب السیرة كلهم، و أورده شیوخنا المتكلمون فی كتبهم). و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 2 ص 110. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 81. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 265. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 121. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

پس کسی که حاضر بود حق نداشت انتخابِ دیگری کند، و کسی که غایب بود حق نداشت آن را رد کند.

فلم یكن للشّاهد أن یختار، و لا للغائب أن یردّ.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶

تصمیم در این باره و شورا، تنها از آنِ مهاجران (مسلمانانی که از مکه به مدینه کوچیدند) و انصار (یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) است و نه دیگران.

و إنّما الأمر فی ذلك و الشّوری للمهاجرین و الأنصار دون غیرهم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶
منابع (۲)
  1. ورد فی الأخبار الطوال ص 157. مرسلا.
  2. ورد فی كتاب الفتوح ج 2 ص 506. مرسلا.

پس اگر آنان بر مردی هم‌نظر شوند و او را امام بنامند، این کار مایهٔ خشنودیِ خدای ارجمند و بزرگ است.

فإن اجتمعوا علی رجل و سمّوه إماما كان ذلك للّه - عزّ و جلّ -رضی.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶
منابع (۱)
  1. ورد فی المصدر السابق.

اگر کسی با عیب‌جویی یا بدعت (نوآوری در دین) از فرمانشان بیرون برود، او را به همان‌چه از آن بیرون رفته است برمی‌گردانند.

فإن خرج عن أمرهم خارج بطعن أو بدعة ردّوه إلی ما خرج منه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶
منابع (۱)
  1. رغبة. ورد فی الأخبار الطوال. و فی وقعة صفین ص 29. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن نمیر بن وعلة، عن عامر الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 2 ص 110. مرسلا.

و اگر سر باز بزند، با او می‌جنگند، چون راهی جز راه مؤمنان در پیش گرفته است؛ و خدا هم او را به همان راهی که برگزیده وامی‌گذارد و به جهنم می‌کشاند، و چه بد سرانجامی است.

فإن أبی قاتلوه علی اتّباعه غیر سبیل المؤمنین، و ولاّه اللّه ما تولّی، و أصلاه جهنّم و ساءت مصیرا.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶

سپس طلحه و زبیر در مدینه با من بیعت کردند و بعد بیعتِ خود را شکستند.

ثمّ إنّ طلحة و الزّبیر بایعانی فی المدینة، ثمّ نقضا بیعتهما.

پیمان‌شکنیِ آن دو همچون برگشتنشان از دین بود.

و كان نقضهما كردّتهما.

پس از آنکه حجت را بر آن دو تمام کردم، بر سرِ این کار با آنان جنگیدم تا اینکه «جاءَ الْحَقُّ وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللّهِ وَ هُمْ کارِهُونَ» (حق آمد و فرمانِ خدا پیروز شد، هرچند آنان ناخشنود بودند).

فجاهدتهما علی ذلك بعد ما أعذرت إلیهما، حتّی جاءَ الْحَقُّ وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللّهِ وَ هُمْ كارِهُونَ .

منابع (۱)
  1. التوبة/ 48.

حکمِ شکنندگانِ بیعت در اسلام

ای معاویه! بدان که تو از طُلقاء (آزادشدگان در فتح مکه) هستی؛ همان کسانی که خلافت برایشان حلال نیست، پیمانِ امامت با آنان بسته نمی‌شود و به شورا راه نمی‌یابند.

و اعلم، یا معاویة؛ أنّك من الطّلقاء الّذین لا تحلّ لهم الخلافة، و لا تعقد معهم الإمامة، و لا یدخلون فی الشّوری.

پس به همان‌چه مهاجران و انصار در آن وارد شدند وارد شو؛ چراکه محبوب‌ترین کار نزد من دربارهٔ تو و کسانی که نزد تو هستند، این است که عافیت را بپذیری، مگر آنکه خودت را روبه‌روی بلا بگذاری.

فادخل فیما دخل فیه المهاجرون و الأنصار؛ فإنّ أحبّ الأمور إلیّ فیك و فیمن قبلك قبولك العافیة إلاّ أن تتعرّض للبلاء.

اگر خودت را روبه‌روی آن بگذاری، با تو می‌جنگم و بر ضد تو از خدا یاری می‌خواهم.

فإن تعرّضت له قاتلتك، و استعنت باللّه علیك.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 29. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن نمیر بن وعلة، عن عامر الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 113. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 506 و 507. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 2 ص 110. مرسلا. و فی العقد الفرید ج 5 ص 80. مرسلا.و فی مناقب الخوارزمی ص 116. مرسلا. و فی مناقب آل أبی طالب ج 3 ص 193.مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 81. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 265 و 266. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 121. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

تو دربارهٔ قاتلانِ عثمان بسیار سخن گفته‌ای.

و قد أكثرت الكلام فی قتلة عثمان.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶۴
منابع (۱)
  1. ورد فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة. و شرح نهج البلاغة لابن میثم. و المستدرك لكاشف الغطاء.

پس به بیعتِ من که مردم در آن وارد شدند وارد شو، و سپس آن گروه را نزد من به داوری بکشان تا تو و آنان را به کتابِ خدای برتر و سنتِ پیامبرش محمد (ص) وادار کنم.

فادخل فیما دخل فیه النّاس من بیعتی، ثمّ حاكم القوم إلیّ؛ أحملك و إیّاهم علی كتاب اللّه - تعالی - و سنّة نبیّه محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶۴
منابع (۲)
  1. ورد فی مناقب آل أبی طالب ج 3 ص 193. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 506. و ورد فی الطّاعة فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 114. مرسلا.و المستدرك لكاشف الغطاء ص 121. مرسلا.
  2. ورد فی الإمامة و السیاسة. و كتاب الفتوح. و مناقب آل أبی طالب. و فی الأخبار الطوال ص 157. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

اما آن کاری که تو می‌خواهی، همچون فریب دادنِ کودک در آغازِ از شیر گرفتن است.

و أمّا تلك الّتی ترید فإنّها خدعة الصّبیّ عن اللّبن فی أوّل الفصال.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶۴

ای معاویه! به جانم سوگند، اگر با عقلت بنگری نه با خواهشِ نفست، مرا بی‌گناه‌ترینِ مردم در خونِ عثمان می‌یابی و خوب می‌دانی که من از آن کار برکنار بودم؛

و لعمری، یا معاویة؛ لئن نظرت بعقلك دون هواك لتجدنّی أبرأ النّاس من دم عثمان. و لتعلمنّ أنّی كنت فی عزلة عنه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶
منابع (۱)
  1. قریش. ورد فی وقعة صفین ص 29. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن نمیر بن وعلة، عن عامر الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی العقد الفرید ج 5 ص 80.مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 2 ص 110. مرسلا. و فی مناقب الخوارزمی ص 132. مرسلا.

مگر اینکه بخواهی تهمت بزنی؛ پس هر چه به فکرت می‌رسد تهمت بزن!

إلاّ أن تتجنّی؛ فتجنّ ما بدا لك.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶

من جریر بن عبدالله بجلی را به سوی تو و کسانی که نزد تو هستند فرستادم؛ او از اهلِ ایمان و پیشتازانِ هجرت است، پس با او بیعت کن.

و قد أرسلت إلیك و إلی من قبلك جریر بن عبد اللّه البجلیّ، و هو من أهل الإیمان و الهجرة السّابقة، فبایعه.

و هیچ نیرویی نیست جز به یاریِ خدای والای بزرگ.

و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 29. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن نمیر بن وعلة، عن عامر الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی العقد الفرید ج 5 ص 80. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 2 ص 110. مرسلا. و فی مناقب الخوارزمی ص 132. مرسلا. و فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 113. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 507. مرسلا. و فی تذكرة الخواص ص 81. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 266. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 121. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

و درود.

و السّلام.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۶

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۱۰۷. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن