خلافت و جانشینی
۴۱ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۷
- خطبه ۳۸، ۱۱ قپس از رحلت پیامبر؛ کشتی نجات از فتنههاشکیبایی بردباری است، و بردباری زیور است، و تقوا (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن) دین است، و حجت (دلیلِ روشنِ خدا بر مردم) محمد (ص) است، و راه، همان راهِ راست (صراط) است.
- سخن ۷۲، صفر ۱۱ قوقتی خبر سقیفه رسیدچرا در برابرشان این دلیل را نیاوردید که رسول خدا (ص) سفارش کرد به نیکوکارشان نیکی شود و از بدکارشان گذشت شود؟
- خطبه ۱۲، ربیعالاول ۱۱ قخطبهٔ وسیله؛ اسلام و جایگاه امام در قیامتستایش از آنِ خدایی است که پندارها را از رسیدن به وجودش بازداشت، و خردها را در پرده داشت
- خطبه ۳۹، ربیعالاول ۱۱ قوقتی امام را برای بیعت با ابوبکر آوردندستایش از آنِ خداست که محمد (ص) را از میان ما پیامبر برگزید و او را به سوی ما فرستاد.
- سخن ۷۵، جمادیالثانی ۱۱ قبه عمویش عباس دربارهٔ وصیت فاطمه (ع)فاطمه، دختر رسول خدا (ص)، همواره ستمدیده بود، از حقش بازداشته شد و از میراثش رانده شد. سفارش رسول خدا (ص) دربارهٔ او نگه داشته نشد و نه حق پیامبر دربارهٔ او رعایت شد و نه حق خدای ارجمند و بزرگ.
- سخن ۸۳، میان ۲۳ تا ۲۴ قروز شورا، پیش از بیعت با عثمانبهترین چیزی که آغازکنندگان با آن آغاز کردهاند، گویندگان به زبان آوردهاند و سخنگویان بر لب راندهاند، سپاس خدا و ستایش اوست آنگونه که سزاوار اوست، و درود بر پیامبر، محمد و خاندانش.
- خطبه ۲۰، میان ۱۱ تا ۱۳ قخطبهٔ طالوتیه؛ سرزنش مردم پس از رحلت پیامبرستایش از آنِ خداست. آنچه خدا بخواهد همان میشود. بر خدایی توکل کردم که معبودی جز او نیست.
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۱۵
- خطبه ۴۰، میان ۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت در مدینه؛ آزمون سخت مردمستایش از آنِ خدایی است که بلندمرتبه شد و بر فراز همه جای گرفت، و نزدیک شد اما برتر ماند، و از هر چشماندازی بالاتر رفت.
- خطبه ۴۲، میان ۳۵ تا ۳۶ قاصول بیعت و کنارهگیری شش تنستایش از آنِ خداست؛ نخستین ستوده، واپسین پرستیده، و نزدیکترین موجود.
- سخن ۹۴، ذیالحجه ۳۵ قپس از قتل عثمان: دیگری را بجوییدمرا به کار شما نیازی نیست.
- سخن ۹۷، میان ۳۵ تا ۳۶ قشرطهای بیعت ولید، سعید و مرواناما اینکه گفتید من شما را داغدار کردهام و به شما آسیب زدهام؛ این حق بوده که شما را داغدار کرده و به شما آسیب زده است.
- سخن ۱۰۰، میان ۳۵ تا ۳۶ قگلهٔ طلحه و زبیر از مشورت نکردنبر چیز اندکی خرده گرفتید و چیزهای بسیار را رها کردید؛ پس از خدا آمرزش بخواهید تا شما را بیامرزد. چرا به من نمیگویید در چه چیزی حقی داشتید و من شما را از آن کنار زدم؟
- نامه ۷، میان ۳۵ تا ۳۶ قبه معاویه در نخستین روزهای خلافتاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویة بن ابیسفیان. اما بعد، تو میدانی که من دربارهٔ شما حجت را تمام کردم و از شما روی برگرداندم، تا آنکه کاری پیش آمد که نه گریزی از آن بود و نه راهی برای جلوگیریاش.
- نامه ۱۲، صفر ۳۶ قبه مردم مصر، همراه قیس بن سعداز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به هر مؤمن و مسلمانی که این نامهام به او میرسد.
- سخن ۱۰۴، ۳۶ قپاسخ به زبیر: بیعت با دست، نه دلسخنی از امام (ع) در پاسخ به ادعای زبیر که بیعت (پیمانِ وفاداری با رهبر) خود را توریه خوانده بود: ادعا میکند با دستش بیعت کرده و با دلش بیعت نکرده است! پس به بیعت اعتراف کرده و ادعای پنهانکاری در دل دارد.
- نامه ۱۵، ربیعالثانی ۳۶ قبه طلحه، زبیر و عایشه پیش از جملاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به طلحه، زبیر و عایشه.
- خطبه ۴۳، ربیعالثانی ۳۶ قبه مردم مدینه، پیش از جنگ جملستایش از آنِ خداست؛ خدای یکتای بیهمتا، یگانهٔ بینیاز؛ همان که نه از چیزی پدید آمد و نه آنچه را هست از چیزی آفرید.
- سخن ۱۰۶، ربیعالثانی ۳۶ قدر ربذه، پاسخ به پیشنهادهای فرزندش حسن (ع)بنشین، پسرم! و مانند کنیزکان نزد من ناله و زاری مکن؛ و از آنچه من بهتر از تو میدانم دست نگه دار.
- نامه ۱۶، ربیعالثانی ۳۶ قماجرای عثمان برای کوفیان، در راه بصرهاز بندهٔ خدا و ولیّ او، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به مؤمنان و مسلمانانِ کوفه، پیشانیِ یاوران (سرآمدِ یاریکنندگانِ دین) و کوهانِ عرب (بلندپایگان عرب). اما بعد، من شما را از ماجرای عثمان باخبر میکنم تا شنیدنش مانند دیدنش باشد:
- خطبه ۴۴، جمادیالاول ۳۶ قپیمانشکنی طلحه و زبیر و رفتن به بصرهستایشِ بسیار از آنِ خداست، در هر کار و هر حالی، در بامداد و شامگاه. گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست؛ یگانه است و شریکی ندارد، و محمد بنده و فرستادهٔ اوست. خدا او را برای رحمت به بندگان و زندگیِ سرزمینها برانگیخت؛ زمانی که زمین پر از فتنه و گمراهی شده بود و…
- خطبه ۴۵، جمادیالاول ۳۶ قکفش وصلهدار و هدف از حکومتارزش این کفش چقدر است؟
- خطبه ۴۷، جمادیالاول ۳۶ قپس از کشته شدن طلحه در جنگ جملستایش از آنِ خداست که پیش از هر آغازی آغاز است و پس از هر پایانی پایان. آغاز بودنش ایجاب میکند که آغازی نداشته باشد، و پایان بودنش ایجاب میکند که پایانی نداشته باشد.
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۷
- نامه ۳۳، رجب ۳۶ قدعوت معاویه به بیعت، به دست جریر بجلیاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۳، ۳۶ قرد ادعاهای معاویه دربارهٔ خلیفهها و عثماناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۴، ۳۶ قدعوت معاویه به نبرد تنبهتناز بندهٔ خدا و پسر بندهٔ او، علی بن ابیطالب، برادر فرستادهٔ خدا (ص)، پسرعمو و جانشین او، غسلدهنده و کفنکننده و پردازندهٔ بدهی او، همسر دختر پاکدامنش بتول، و پدر دو نوهاش حسن و حسین، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۶۲، ۳۶ قبیعت من بر معاویه هم واجب استاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به معاویه بن صخر بن حرب.
- نامه ۶۳، ۳۶ قبرتری خاندان پیامبر، در پاسخ به معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
- نامه ۵۲، شوال ۳۶ قدعوت معاویه و شامیان به کتاب خدااز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه و مردمی که نزد او هستند.
- سخن ۱۲۷، میان ۳۶ تا ۳۷ قشایعهٔ مرگ معاویه در صفینهرگز! سوگند به کسی که جانم در دست اوست، او هرگز هلاک نخواهد شد تا زمانی که این از این رنگین شود (و به ریش و سرش اشاره کرد)، و بر همین جایی که زیر پای من است فرمانروا شود، و این امت بر او گرد آیند، و پسرِ زنِ جگرخوار این امت را به بازی بگیرد.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۲
- خطبه ۳، ۳۷ قیگانگی خدا، پس از بازگشت از صفینستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشِ خود را به دل بندگانش انداخت، و آنان را با سرشتی آشنا به پروردگاریِ خویش آفرید. با آفریدههایش بر هستیِ خود دلیل آورد، و با نوپدید بودنِ آفریدههایش بر ازلی بودن (بیآغاز بودن) خود گواهی داد، و با شباهتِ آفریدهها به یکدیگر…
- نامه ۷۹، صفر ۳۸ قسرگذشت امت، برای خواندن در هر جمعهآیا بیکار شدهاید که از چیزی بپرسید که به کارتان نمیآید، در حالی که مصر به دست دشمن افتاده، شیعیانم در آنجا کشته شدهاند و معاویه بن حدیج، محمد بن ابیبکر را کشته است؟!
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۳
- نامه ۷۸، ۳۹ قپاسخ به برادرش عقیل پس از حملهٔ ضحاکاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عقیل بن ابیطالب.
- خطبه ۱۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قخطبهٔ قاصعه؛ تکبر ابلیس و تعصب قبیلهایستایش از آنِ خداست؛ خدایی که جامهٔ عزت و کبریایی (بزرگیِ مطلق) را پوشیده و آن دو را تنها برای خودش برگزیده است، نه آفریدگانش. خدا آن دو را قرقگاه و حریمِ ممنوع برای جز خودش قرار داده، برای شکوهِ خود برگزیده، و لعنت را بر هر یک از بندگانش که در آن دو با او به…
- خطبه ۲۳، میان ۳۸ تا ۳۹ قخطبهٔ شقشقیه؛ ماجرای خلافت پس از پیامبربدانید! به خدا سوگند، پسر ابوقحافه خلافت را چون پیراهنی بر تن کرد، در حالی که خوب میدانست جایگاه من نسبت به خلافت، چون جایگاه محور در سنگ آسیاب است. سیل از دامنهام فرو میریزد و پرنده به بلندایم اوج نمیگیرد (در دانش و بزرگی دستنیافتنیام).
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۵
- خطبه ۳۳، میان ۳۷ تا ۳۹ قعید غدیر در روز جمعهستایش از آنِ خداست؛ خدایی که بیآنکه نیازی به ستایشگرانش داشته باشد، ستایشِ خود را بر بندگانش نهاد. او ستایش را راهی از راههای اقرار به خدایی، بینیازی، پروردگاری و یگانگیِ خود قرار داد؛ و سببی برای فزونیِ رحمتش، و راهی روشن برای جویندهٔ بخششِ خویش ساخت. و…
- سخن ۱۳۶، میان ۳۵ تا ۴۰ قتصمیم به برچیدن بدعتهای تازه در دینسخنی از او (ع) دربارهٔ تصمیمش برای برچیدنِ بدعتهای نوساخته: اگر گامهایم از این لغزشگاهها بیرون آید و استوار شود، چیزهایی را دگرگون میکنم.
- سخن ۱۳۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قدرخواست گواهی بر غدیر از یاران پیامبرشما را به خدا سوگند میدهم، هر مرد مسلمانی را — و فقط یاران محمد (ص) را سوگند میدهم — که از فرستادهٔ خدا (ص) شنید و شاهد بود که او در بازگشت از حجةالوداع (واپسین حج پیامبر) در روز غدیر خم به من میفرمود:
- سخن ۱۳۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قپرسش مرد اسدی: چرا شما را کنار زدندای برادرِ بنیاسد! تو تنگِ کجاوهات شُل است (ناآرام و مضطربی)،...
- نامه ۶۰، میان ۳۶ تا ۳۸ قرد ادعای معاویه برای حکومت بر مسلماناناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۲
- سخن ۶۲ستایش مردی که کژیها را راست کردسخنی از امام (ع) که منظورش یکی از یارانش بود: شگفتا از تلاش و آزمونِ فلانی! کژی را راست کرد، دردِ درونی را درمان کرد، سنت (روش درست دینی) را برپا داشت و فتنه (آشوب و آزمایش) را پشت سر گذاشت.
- نامه ۳۷به بزرگان یاران: اسلام، قبر و میراث پیامبریبه نزدیکان درگاه در عالم سایهها (پیش از آفرینش این جهان)، آزمودهشدگان به بلا و گرفتاری، شتابندگان در فرمانبرداری، و یقیندارندگان به بازگشت (برگشتن به دنیا پیش از قیامت).