کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۱۳۸۳ دقیقه خواندن

درخواست گواهی بر غدیر از یاران پیامبر

سخنی از امام (ع) در صحن مسجد جامع کوفه

میان ۳۶ تا ۴۰ قرحبهٔ مسجد کوفهتاریخ تقریبی

علی در رحبهٔ (حیاط) مسجد کوفه، جلوی مردم، از گروهی از یاران پیامبر، از جمله ابوهریره، ابوسعید و انس بن مالک، خواست که هر کس حدیث غدیر خم را شنیده است برخیزد و گواهی دهد. چند نفر برخاستند، به یک گزارش دوازده نفر از شرکت‌کنندگان جنگ بدر. انس برنخاست و به بهانهٔ پیری گفت فراموش کرده است. امام او را نفرین کرد که اگر دروغ می‌گوید، به پیسی (بیماری لک‌های سفید پوست) دچار شود، و گفته‌اند چنین شد. بعد از آنچه بر خاندان پیامبر خواهد گذشت خبر داد.

خطاب به: گروهی از اصحاب پیامبر (ابوهریره، ابوسعید، انس بن مالک) و مردم کوفه

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۳۱۱

هنگامی که در برابر مردم، گروهی از یاران فرستادهٔ خدا (ص) را سوگند داد، که ابوهریره و ابوسعید و انس بن مالک از آنان بودند و گرد منبر حضور داشتند، پس امام (ع) به آنان فرمود:

لمّا ناشد رهطا من أصحاب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمام الناس منهم أبو هریرة، و أبو سعید، و أنس بن مالك، و هم حول المنبر فقال علیه السّلام لهم:

شما را به خدا سوگند می‌دهم، هر مرد مسلمانی را — و فقط یاران محمد (ص) را سوگند می‌دهم — که از فرستادهٔ خدا (ص) شنید و شاهد بود که او در بازگشت از حجةالوداع (واپسین حج پیامبر) در روز غدیر خم به من می‌فرمود:

أنشدكم اللّه رجلا مسلما، و لا أنشد إلاّ أصحاب محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، سمع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و شهده یقول لی و هو منصرف من حجّة الوداع یوم غدیر خمّ‌:

منابع (۴)
  1. نشدة الإسلام. ورد فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 208. عن أبی غالب ابن البنا، عن أبی الغنائم بن المأمون، عن أبی الحسن الدارقطنی، عن أبی القاسم
  2. ورد فی كتاب السنة ص 593 الحدیث 1374. عن محمد بن خالد، عن شریك، عن أبی إسحاق، عن زید بن یتبع، عن علی علیه السّلام. و فی السنن الكبری للنسائی ج 5 ص 132 الحدیث 8473. عن أبی داوود، عن عمران بن أبان، عن شریك، عن أبی إسحاق، عن زید بن یثیع، عن علی علیه السّلام. و فی كنز العمال ج 13 ص 131 الحدیث 36417. مرسلا عن عبد الرحمن بن أبی لیلی، عن علی علیه السّلام.
  3. ورد فی مسند احمد ج 1 ص 120. عن عبد اللّه، عن احمد بن عمر الركیعی، عن زید بن الحباب، عن الولید بن عقبة بن نزار العنسی، عن سماك بن عبید الولید العنسی، عن عبد الرحمن بن أبی لیلی، عن علی علیه السّلام.
  4. ورد فی المصدر السابق. و كتاب السنة. بالسند السابق. و فی الحدیث 1372. عن عمار بن خالد، عن إسحاق الأزرق، عن عبد الملك بن أبی سلیمان، عن أبی عبد الرحیم الكندی، عن زاذان، عن علی علیه السّلام. و فی سنن النسائی ج 5 ص 136 الحدیث 8483. عن الحسین بن حریث، عن الفضل بن موسی، عن الأعمش، عن أبی إسحاق، عن سعید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی ج 9 ص 105. مرسلا عن أبی الطفیل، عن علی علیه السّلام. و مرسلا عن عبد الرحمن ابن أبی لیلی، عن علی علیه السّلام. و فی ص 107. مرسلا عن زادان أبی عمر، عن علی علیه السّلام. و فی خصائص النسائی ص 40. عن یوسف بن عیسی، عن الفضیل بن موسی، عن الأعمش، عن أبی إسحاق، عن سعید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی مجمع الزوائد ج 1 ص 9. عن عبد الرحمن بن أبی لیلی، عن علی علیه السّلام. و فی مسند أبی یعلی ج 1 ص 428 الحدیث 567. عن

«هر کس که من مولای (سرپرست و صاحب‌اختیار) او هستم، این علی مولای اوست. خدایا! دوست بدار هر که او را دوست بدارد، و دشمن بدار هر که او را دشمن بدارد؛ یاری کن هر که او را یاری کند، و تنها و بی‌یاور بگذار هر که او را تنها بگذارد؛ و حق را با او بگردان، هرگونه که او بگردد. خدایا! هر کس از مردم که او را دوست بدارد، تو دوستدارش باش، و هر کس که او را دشمن بدارد، تو دشمنش باش»، حتماً برخیزد و گواهی دهد.

"من كنت مولاه فهذا علیّ مولاه. اللّهمّ وال من والاه، و عاد من عاداه، و انصر من نصره، و اخذل من خذله، و أدر الحقّ معه كیفما دار. اللّهمّ من أحبّه من النّاس فكن له حبیبا، و من أبغضه فكن له مبغضا" .إلاّ قام فشهد.

پس مردانی از صحابه (یاران پیامبر) از دو سوی منبر به طرف او برخاستند — گفته شده دوازده تن از جنگجویان بدر بودند — و گواهی دادند که دیده‌اند فرستادهٔ خدا (ص) دست علی را گرفته و این سخن را می‌فرمود؛ اما انس بن مالک برنخاست و چیزی نگفت.

فقام إلیه رجال من الصحابة من جانبی المنبر، قیل إثنا عشر بدریا، فشهدوا أنهم رأوا رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أخذ بید علی و هو یقول ذلك؛ و لم یقم أنس بن مالك و لم یقل شیئا.

پس امام (ع) به او فرمود:

فقال علیه السّلام له:

ای انس! تو در آنجا حاضر بودی؛ پس چه چیز جلوی تو را گرفت که برخیزی و به آنچه از فرستادهٔ خدا (ص) شنیده‌ای گواهی دهی؟ تو هم همان را شنیدی که آنان شنیدند!

یا أنس؛ لقد حضرتها فما منعك أن تقوم و تشّهد بما سمعت من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم؛ فقد سمعت ما سمعوا؟!.

منابع (۱)
  1. ورد فی مسند احمد ج 1 ص 119. عن عبد اللّه، عن عبید اللّه بن عمر القواریری، عن یونس بن أرقم، عن یزید بن أبی زیاد، عن عبد الرحمن بن أبی لیلی، عن علی علیه السّلام. و فی ص 120. عن عبد اللّه، عن احمد بن عمر الركیعی، عن زید بن الحباب، عن الولید بن عقبة بن نزار العنسی، عن سماك بن عبید الولید العنسی، عن عبد الرحمن بن أبی لیلی، عن علی علیه السّلام. و فی خصائص النسائی ص 40. عن یوسف بن عیسی، عن الفضیل بن موسی، عن الأعمش، عن أبی إسحاق، عن سعید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی أنساب الأشراف ج 2 ص 156 الحدیث 169. عن عباس بن هشام الكلبی، عن أبیه، عن غیاث بن إبراهیم، عن المعلی بن عرفان الأسدی، عن أبی وائل شقیق ابن

انس گفت: ای امیر مؤمنان! سنم بالا رفته و آنچه فراموش می‌کنم بیشتر از چیزی است که به یاد می‌آورم.

قال: یا أمیر المؤمنین؛ كبر سنّی، و صار ما أنساه أكثر مما أذكره.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

ای پسر مالک!

یا ابن مالك؛

منابع (۱)
  1. ورد فی المجالس و المسایرات ج 2 ص 81. مرسلا.

اگر دروغگو باشی، خدا تو را به لکه‌ای سفید و درخشان (بیماری پیسی) دچار کند که عمامه هم نتواند آن را بپوشاند.

إن كنت كاذبا فضربك اللّه بها بیضاء لامعة لا تواریها العمامة.

نهج‌البلاغه، حکمت ۳۱۱
منابع (۱)
  1. فضربك اللّه ببیضاء. ورد فی محاضرات الأدباء ج 2 ص 415. مرسلا. عن ابن ضمیرة، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام. و فی المهذب ج 2 ص 98. مرسلا. و فی دستور معالم الحكم ص 155. مرسلا. و فی فیض القدیر ج 2 ص 517. من روضة الأفكار للإصبهانی مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی الشرح الكبیر ج 5 ص 339. مرسلا. و فی المغنی ج 5 ص 314. مرسلا. و فی نصب الرایة ج 2 ص 305. عن أبی القاسم الإصبهانی فی كتاب الترهیب و الترغیب. عن أبی محمد القاسم بن محمد بن جعفر، عن أبیه، عن أبیه محمد بن عبد اللّه، عن أبیه عمر، عن أبیه علی بن أبی طالب علیه السّلام. و فی عیون الأخبار لابن قتیبة ج 3 ص 195. عن محمد بن عبید، عن داوود بن المخبّر، عن محمد بن الحسن الهمدانی، عن أبی حمزة، عن علی السجاد، عن أبیه، عن جده علی علیه و علیهما السّلام. و فی تاریخ بغداد ج 3 ص 80 الرقم 1073. عن أبی الحسن العباس بن عمر بن العباس الكلوذانی، عن محمد بن عبد اللّه بن محمد الكلوذانی، عن أبی العباس احمد بن سعید بن یزید الثقفی الخطیب، عن محمد بن سلمة الأموی، عن أبیه، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام.و فی كنز الفوائد ص 34. مرسلا. و فی لطائف المعارف ص 66. مرسلا. و فی كنز العمال ج 3 ص 564 الحدیث 7924. عن ابن النجار مرسلا. و فی ج 6 ص 443 الحدیث 16454. مرسلا. و فی ربیع الأبرار ج 2 ص 372 الحدیث 144. مرسلا.باختلاف بین المصادر.

سپس امام (ع) فرمود:

ثم قال علیه السّلام:

مردم! چگونه خواهید بود هنگامی که فرزندان پیامبرتان را در میان شما فرود آورند؟

[أیّها النّاس؛] كیف أنتم إذا نزل بذرّیّة نبیّكم بین ظهرانیّكم؟.

مردم گفتند: در آن هنگام، برای خدا در حق آنان به نیکی آزمایش پس می‌دهیم.

فقال الناس؛ إذن نبلی اللّه فیهم بلاء حسنا.

پس امام (ع) سرش را تکان داد و فرمود:

فحرّك علیه السّلام رأسه و قال:

سوگند به کسی که جانم در دست اوست، آنان در میان شما فرود خواهند آمد و شما به سویشان بیرون خواهید رفت و آنان را خواهید کشت؛ سپس در پی تبرئه کردن خود برمی‌آیید، و هیچ راه تبرئه‌ای برای شما نخواهد بود.

و الّذی نفسی بیده لینزلنّ بین ظهرانیّكم، و لتخرجنّ إلیهم فلتقتلنّهم، ثمّ تطلبون البراءة و لا براءة لكم.

سپس امام (ع) این شعر را به مَثَل خواند:

ثم تمثل علیه السّلام:

«هم أوردوهم بالغرور و غرّروا أرادوا نجاة لا نجاة و لا عذرا» خودشان با فریب آنان را به پرتگاه کشاندند و خود نیز فریب خوردند؛ در پی راه نجات برآمدند، اما نه راه نجاتی هست و نه عذری.

هم أوردوهم بالغرور و غرّروا أرادوا نجاة لا نجاة و لا عذرا

و همهٔ تاریخ‌نگاران تأکید کرده‌اند که بعدها با نفرین امیر مؤمنان (ع)، بیماری پیسی به چهرهٔ انس افتاد؛ چنان‌که تا زمان مرگش، جز با نقاب دیده نمی‌شد.

و لقد أكّد أصحاب السیر جمیعا أن البرص أصاب أنسا فی وجهه فیما بعد بدعاء أمیر المؤمنین علیه السّلام؛ فكان لا یری إلاّ مبرقعا حتی مات.

و از انس روایت شده که پس از دچار شدن به این بیماری گفت: فرستادهٔ خدا (ص) را در خواب دیدم؛ به من فرمود: ای انس! چه چیز تو را واداشت که آنچه را دربارهٔ علی بن ابی‌طالب از من شنیده بودی بازگو نکنی، تا اینکه کیفر به تو رسید؟

و روی عن أنس أنه قال بعد ما أصیب: رأیت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی المنام، فقال لی یا أنس؛ ما حملك علی أن لا تؤدی ما سمعت منی فی علی بن أبی طالب حتی أدركتك العقوبة؟.

و اگر آمرزش‌خواهیِ علی بن ابی‌طالب برای تو نبود، هرگز بوی بهشت به مشامت نمی‌رسید.

و لو لا استغفار علی بن أبی طالب لك ما شممت رائحة الجنة ابدا

منابع (۱)
  1. ورد فی المعجم الكبیر ج 3 ص 110 الحدیث 2823. عن محمد بن عبد اللّه الحضرمی، عن سعد بن وهب الواسطی، عن جعفر بن سلیمان، عن شبیل بن غزرة، عن أبی خیرة، عن علی علیه السّلام. و فی مجمع الزوائد ج 9 ص 191.مرسلا عن أبی الخیرة، عن علی علیه السّلام. و فی مناقب الخوارزمی ص 32. عن أبی العلاء الحسن بن احمد العطار الهمدانی و أبی منصور محمد بن الحسین البغدادی، عن أبی طالب الحسینی محمد بن علی الزینبی، عن محمد بن احمد بن شاذان، عن احمد بن محمد بن موسی، عن عروة، عن محمد بن عثمان المعدل، عن محمد بن عبد الملك، عن یزید بن هارون، عن حماد بن سلمة، عن ثابت، عن أنس. و فی أنساب الأشراف ص 188. عن یوسف بن موسی، عن عن حكام الراوی، عن عمرو، عن معروف، عن لیث، عن مجاهد، عن علی علیه السّلام.و فی مناقب آل أبی طالب ج 2 ص 305. مرسلا. و فی مناقب علی بن أبی طالب لابن مردویه ص 175 الحدیث 236. عن ابن مردویه، عن طلحة بن عمیر، عن علی علیه السّلام. و فی ص 176 الحدیث 237. بالسند السابق. باختلاف.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۵۲۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن