کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۱۳۹۲ دقیقه خواندن

پرسش مرد اسدی: چرا شما را کنار زدند

سخنی از امام (ع) با یکی از یارانش

میان ۳۶ تا ۴۰ قاحتمالاً کوفهتاریخ تقریبی

مردی از قبیلهٔ بنی‌اسد که با علی خویشاوندی سببی (از راه ازدواج) داشت پرسید: چرا قومتان شما را از این مقام کنار زدند، در حالی که از همه شایسته‌تر بودید؟ امام او را برای بی‌فکر پرسیدن سرزنش کرد. بعد جواب داد که قومی از سر حرص خلافت را برای خود برداشتند و گروهی از آن چشم پوشیدند. سپس از کار معاویه و تلاش او برای خاموش کردن نور خدا سخن گفت.

خطاب به: مردی از بنی‌اسد (ناشناس)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۶۲

آن مرد از امام پرسید: چگونه قوم شما، شما را از این جایگاه کنار زدند، با اینکه شما به آن سزاوارتر بودید، و شما داناترینِ

و قد سأله: كیف دفعكم قومكم عن هذا المقام و أنتم أحق به، و أنتم أعلم

مردم به کتاب و سنت (روش پیامبر)، و بالاترینشان در نَسَب، و گرامی‌ترینشان در پیشینه و افتخار، و کامل‌ترینشان در شرافت، و استوارترینشان در پیوند و خویشاوندی با رسول خدا (ص) هستید؟

الناس بالكتاب و السنة، و الأعلون نسبا، و الأكرمون حسبا، و الأتمّون شرفا، و الأشدّون نوطا برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و قرابة؟.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

ای برادرِ بنی‌اسد! تو تنگِ کجاوه‌ات شُل است (ناآرام و مضطربی)، گذرگاهت باریک است (در تنگنایی)، و بی‌هدف سخن می‌پرانی؛ اما با این همه، حرمتِ خویشاوندیِ همسری و حقِ پرسیدن داری.

یا أخا بنی أسد؛ إنّك لقلق الوضین، ضیّق المخرم، ترسل فی غیر ذی سدد؛ و لك بعد ذمامة الصّهر، و حقّ المسألة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲
منابع (۳)
  1. یا ابن دودان. ورد فی المسترشد ص 371 الحدیث 122. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 287. مرسلا. و فی الإرشاد ص 156. مرسلا. و فی أمالی الصدوق ص 716
  2. ورد فی الفصول المختارة. بالسند السابق. و فی الإرشاد ص 156. مرسلا.
  3. ورد فی المصدرین السابقین. و أمالی الصدوق. بالسند السابق. و فی المسترشد ص 371 الحدیث 122. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 287. مرسلا.

اکنون که خواستی بدانی، پس بدان:

و قد استعلمت فاعلم:

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲

اما اینکه این جایگاه را بی‌ما تنها برای خود برداشتند، با اینکه ما در نَسَب بالاترین و در پیوند با رسول خدا (ص) استوارترین بودیم، خودخواهی و انحصارطلبی‌ای بود که دل‌های گروهی به آن بخل ورزید و چسبید، و دل‌های گروهی دیگر سخاوتمندانه از آن گذشت.

أمّا الإستبداد علینا بهذا المقام، و نحن الأعلون نسبا، و الأشدّون برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم نوطا، فإنّها كانت أثرة شحّت علیها نفوس قوم، و سخت عنها نفوس آخرین.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲
منابع (۲)
  1. إمرة. ورد فی أمالی الصدوق. و علل الشرائع. بالسندین السابقین. و الإرشاد. و فی مناقب آل أبی طالب ج 3 ص 247. مرسلا.
  2. بها. ورد فی الإرشاد. و مناقب آل أبی طالب. و نثر الدر.

و چه خوب داوری است خدا که دادگر است، و بازگشت در روز قیامت به سوی اوست؛ و در قیامت است که از باطلشان برگردانده می‌شوند، و «لِکُلِّ نَبَإٍ مُسْتَقَرٌّ وَ سَوْفَ تَعْلَمُونَ» هر خبری را قرارگاهی است و به‌زودی خواهید دانست.

و لنعم الحكم اللّه العدل، و المعود إلیه یوم القیامة؛ و فی السّاعة ما یؤفكون، و لِكُلِّ نَبَإٍ مُسْتَقَرٌّ وَ سَوْفَ تَعْلَمُونَ .

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲
منابع (۴)
  1. ورد فی علل الشرائع ص 146 الباب 121 الحدیث 2. عن أبی احمد الحسن بن عبد اللّه بن سعید بن الحسن بن إسماعیل بن حكیم العسكری، عن أبی إسحاق إبراهیم بن رعد العبشمی، عن ثبیت بن محمد، عن أبی الأحوص، عمن حدثه، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الإرشاد للمفید ص 156. مرسلا.
  2. ورد فی نثر الدر ج 1 ص 287. مرسلا.
  3. الموعود. ورد فی نسخة الإسترابادی ص 222.
  4. الأنعام/ 67. و وردت الفقرة فی نثر الدر.

و «دع عنک نهبا صیح فی حجراته / و لکن حدیثا ما حدیث الرّواحل» غارتی را که در پیرامونش فریاد برآمد رها کن، و بگو داستانِ شترانِ سواری چیست (ماجرای گذشته را بگذار و به گرفتاریِ امروز بپرداز).

و دع عنك نهبا صیح فی حجراته و لكن حدیثا ما حدیث الرّواحل

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲

و بیا به سراغِ این پیشامدِ بزرگ در ماجرای پسر ابوسفیان؛ که روزگار پس از گریاندنم، مرا خنداند.

و هلمّ إلی الخطب الجلیل فی أمر ابن أبی سفیان؛ فلقد أضحكنی الدّهر بعد إبكائه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲
منابع (۳)
  1. ورد فی المصدر السابق.
  2. ورد فی المصدر السابق.
  3. ورد فی الإرشاد.

چه پیشامدی که شگفتی را تمام می‌کند و کژی را بسیار می‌سازد!

فیا له خطبا یستفرغ العجب، و یكثر الأود!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲

به خدا سوگند، این گروه کوشیدند نورِ خدا را از چراغش خاموش کنند، و فورانِ آبش را از سرچشمه‌اش ببندند، و در دینِ خدا سازشکاری کنند.

حاول القوم، و اللّه، إطفاء نور اللّه من مصباحه، و سدّ فوّاره من ینبوعه، و الادهان فی دین اللّه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲
منابع (۱)
  1. ورد فی المصدر السابق.

و چه دور است این کار از من!

و هیهات ذلك منّی.

منابع (۱)
  1. ورد فی الإرشاد ص 156. مرسلا. و فی الفصول المختارة ص 77. مرسلا عن ابن قولویه، عن علی علیه السّلام. و فی علل الشرائع ص 146 الباب 121 الحدیث 2.عن أبی احمد الحسن بن عبد اللّه بن سعید بن الحسن بن إسماعیل بن حكیم العسكری، عن أبی إسحاق إبراهیم بن رعد العبشمی، عن ثبیت بن محمد، عن أبی الأحوص، عمن حدثه، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی أمالی الصدوق ص 716 الحدیث 986-5. عن الحسین بن عبد اللّه بن سعید العسكری، عن أبی إسحاق إبراهیم بن رعد العبشمی، عن ثبیت ابن محمد، عن أبی الأحوص المصری، عن جماعة، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی كفایة الأثر ص 219. عن علی بن الحسین بن مندة، عن محمد بن الحسن الكوفی المعروف بأبی الحكم، عن إسماعیل بن موسی بن إبراهیم، عن سلیمان بن حبیب، عن شریك، عن حكیم بن جبیر، عن إبراهیم النخعی، عن علقمة بن قیس، عن علی علیه السّلام. باختلاف.

و شگفت نیست؛ به خدا سوگند، این گروه از نرمش و سستیِ من ناامید شده‌اند، و میان من و خودشان نوشیدنیِ آلوده و بیماری‌زایی به هم زده‌اند (فتنه به پا کرده‌اند). پس اگر روزگار را سرانجامی باشد و سختی‌های این آزمایش از ما و آنان برداشته شود، آنان را بر حقِ خالص وامی‌دارم؛ و اگر آن دیگری پیش آید، «فَلا تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللّهَ عَلِیمٌ بِما یَصْنَعُونَ» پس مبادا جانت از حسرت بر آنان از دست برود؛ که خدا به آنچه می‌کنند داناست، «فَلا تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ» پس بر گروهِ گناه‌کارِ بی‌پروا اندوه مخور.

و لا غرو؛ قد یئس القوم و اللّه، من خفضی و هینتی، و جدحوا بینی و بینهم شربا وبیئا. فإن تك للأیّام عاقبة، [و] ترتفع عنّا و عنهم محن البلوی، أحملهم من الحقّ علی محضه، و إن تكن الأخری فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَیْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللّهَ عَلِیمٌ بِما یَصْنَعُونَ ، فَلا تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ .

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۲
منابع (۷)
  1. ورد فی المصادر السابقة. و فی نثر الدر ج 1 ص 287. مرسلا. باختلاف.
  2. ورد فی الفصول المختارة. و علل الشرائع. و أمالی الصدوق. و كفایة الأثر. بالأسانید السابقة. و الإرشاد. باختلاف بین المصادر.
  3. مشربا. ورد فی كتاب الطراز ج 2 ص 7. مرسلا.
  4. ورد فی نثر الدر.
  5. الدّنیا. ورد فی كتاب الطراز.
  6. فاطر/ 8.
  7. المائدة/ 26. و وردت الآیة فی نثر الدر ج 1 ص 287. مرسلا. و فی الفصول المختارة ص 77. مرسلا عن ابن قولویه، عن علی علیه السّلام. و فی علل الشرائع ص 146 الباب 121 الحدیث 2. عن أبی احمد الحسن بن عبد اللّه بن سعید بن الحسن بن إسماعیل بن حكیم العسكری، عن أبی إسحاق إبراهیم بن رعد العبشمی، عن ثبیت بن محمد، عن أبی الأحوص، عمن حدثه، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی أمالی الصدوق ص 716 الحدیث 986-5. عن الحسین بن عبد اللّه بن سعید العسكری، عن أبی إسحاق إبراهیم بن رعد العبشمی، عن ثبیت بن محمد، عن أبی الأحوص المصری، عن جماعة، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی كفایة الأثر ص 219. عن علی بن الحسین بن مندة، عن محمد بن الحسن الكوفی المعروف بأبی الحكم، عن إسماعیل بن موسی بن إبراهیم، عن سلیمان بن حبیب، عن شریك، عن حكیم بن جبیر، عن إبراهیم النخعی، عن علقمة بن قیس، عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۵۴۰. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن