سخنان
۱۵۹ سخن.
سخنان ۱ تا ۲۵
- سخن ۱ارزش زنده ماندن برای شناختن خدامرا خوشحال نمیکرد که خدای برتر، در کودکی جانم را میگرفت و به بالاترین درجههای بهشت میبرد.
- سخن ۲، ۳۷ قمعنای قضا و قدر؛ پاسخ به پیرمرد شامیآری، ای برادر شامی!
- سخن ۳فخرفروشی به مردگان؛ دربارهٔ آیهٔ تکاثرشگفتا! چه خواستهای و چقدر دور! چه دیدارکنندگانی و چقدر غافل! چه خطری و چقدر هولناک! و چه مال ناچیز دنیایی و چقدر ترسناک!
- سخن ۴ارزش یاد خدا و وصف اهل آنخدای پاک و برتر، یادِ خود را جلای دلها قرار داد؛ دلها با آن پس از سنگینیِ گوش میشنوند، پس از کمبینایی میبینند، و پس از سرکشی رام میشوند.
- سخن ۵ای انسان، چه چیز تو را فریب داد؟در میانِ بازخواستشدگان، سستدلیلتر از همه است؛ و در میانِ فریبخوردگان، بیبهانهتر از همه.
- سخن ۶، میان ۱ تا ۳۶ قراه دوری از خشم خدا؛ پاسخ به سلماناینکه خشمگین نشوی.
- سخن ۷، میان ۱ تا ۳۶ قروزیِ کودک در شکم مادر؛ پاسخ به سلمانخدای بزرگ و برتر، خونِ عادتِ ماهانه را برای نوزاد نگه میدارد و آن را روزیِ او در شکم مادرش قرار میدهد.
- سخن ۸، میان ۱ تا ۳۶ قحسابرسی همهٔ مردم در قیامت؛ پاسخ به سلمانهمانگونه که با همهٔ فراوانیشان، در یک لحظه به آنان روزی میدهد.
- سخن ۹بردباری و درنگ؛ گفتوگو با یک بزرگ ایرانیستودهترین خصلتهای پادشاهان شما چه بود؟
- سخن ۱۰پاسخ به امام حسن: مردم فرزندان دنیایندمردم فرزندان دنیایند، و کسی را برای دوست داشتنِ مادرش سرزنش نمیکنند.
- سخن ۱۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قهر روزِ بیگناه برای ما عید استاین چیست که به نمایش گذاشتهاند؟
- سخن ۱۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قشیرینی نوروز و حرام نکردن نعمتهای پاکپس هر روز برایمان اینگونه نوروز بگیرید!
- سخن ۱۳، میان ۳۶ تا ۴۰ قپالودهٔ مهرگان و دوری از عادتهای تازههر روز برایمان چنین مهرگانی بگیرید.
- سخن ۱۴، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید فطر، عید چه کسی است؟و این روز تنها برای کسی عید است که خدای پاک روزهاش را پذیرفته، شبزندهداریاش را ارج نهاده، از تلاشش خشنود شده و گناهش را بر او آمرزیده است.
- سخن ۱۵پند به ابنعباس: از امیدواران بیعمل نباشاز کسانی نباش که بی عمل به آخرت امید دارد، و توبه (بازگشت به خدا) را با دراز کردنِ
- سخن ۱۶آمادهٔ کوچ شوید؛ ندای پس از نماز عشاای مردم! خدا رحمتتان کند، آماده شوید که در میان شما بانگ کوچ سر داده شده است. کمتر در دنیا درنگ کنید.
- سخن ۱۷پند به مردی که از تنگدستی گله کردسخنی از امام (ع) هنگامی که مردی نزد او از تنگدستی گلایه کرد: ای فرزند آدم! بدان هر مالی که بیشتر از خوراکت به دست آوری، در آن فقط خزانهدارِ دیگری هستی؛ در دنیا رنجت برای آن بسیار میشود و وارثت از آن بهره میبرد. پس در زندگیات با دارایی خود خوشبخت شو و برای…
- سخن ۱۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قجامهٔ وصلهدار و دوری از تکبرشما را با لباس چه کار؟
- سخن ۱۹به مرد پرگو: آنچه به کارت آید بگوای مرد! تو داری برای دو فرشتهٔ نگهبانت نامهای به سوی پروردگارت املا میکنی؛ پس از چیزی سخن بگو که به کارت میآید، و آنچه را به کارت نمیآید رها کن.
- سخن ۲۰، میان ۳۶ تا ۴۰ ققطع رابطه با خویشان مرگ را زود میرساندآری، وای بر تو! بریدن از خویشاوندان.
- سخن ۲۱کنار زبالهدان؛ آنچه بخیلان دریغش کردنداین همان چیزی است که بخیلان بر سرش بخل ورزیدند، و غافلان بر سرش به رقابت پرداختند.
- سخن ۲۲فاضلاب ترکیده؛ آنچه دیروز بر سرش رقابت داشتیداین همان است که دیروز بر سرش با هم رقابت میکردید.
- سخن ۲۳مالی که پندت داد، از دست نرفتهآنچه از مالت که به تو پند داد و برایت سپاس اندوخت، از دست نرفته است؛ و هرگز آنچه از تلاشت که تو را اصلاح کرد و برایت پاداش آورد، تباه نخواهد شد.
- سخن ۲۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قگفتوگوی شبانه با نوف بکالی و حبّهٔ عرنیای حبّه! خوابیدهای یا بیدار و چشمگشوده؟
- سخن ۲۵، میان ۴۰ تا ۶۰ قوصف امام علی از زبان ضرار نزد معاویهای دنیا، ای دنیا! از من دور شو. خودت را به من نشان دادهای؟!
سخنان ۲۶ تا ۵۰
- سخن ۲۶، میان ۳۵ تا ۴۰ قحالت چطور است؟ پاسخ به عبدالله بن جعفرپسرکم! چگونه است حال کسی که با ماندنش نابود میشود، و با تندرستیاش بیمار میگردد، و از همان جا که در امان است به سراغش میآیند؟!
- سخن ۲۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قچگونه صبح کردی؟ پاسخ به امام حسینچگونه صبح میکند کسی که از سوی خدا دو نگهبان (دو فرشتهٔ ثبت اعمال) بر او گماشته شده است، و میداند که خطاهایش در دیوان (کارنامهٔ اعمال) نوشته شده است؛ پس اگر پروردگارش به او رحم نکند، بازگشتگاهش آتشهاست؟
- سخن ۲۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قدوستان و دشمنان اهلبیت؛ پاسخ به حنششامگاه را آغاز کردم در حالی که دوستدارِ دوستدارمان هستم و دشمنِ دشمنمان.
- سخن ۲۹دنیا، سجدهگاه دوستان خدا؛ پاسخ به بدگوی دنیامردمی که به دروغ ادعای زهد (دل نبستن به دنیا) در دنیا دارند، چه شده است که از دنیا بدگویی میکنند؟!
- سخن ۳۰معنای زهد در دو جمله از قرآنسخنی از امام (ع) دربارهٔ معنای زهد: همهٔ زهد در دو سخن از قرآن است:
- سخن ۳۱خنده در تشییع جنازه و فراموشی مرگای مردم! انگار مرگ بر کسانی جز ما نوشته شده، و انگار حق بر کسانی جز ما واجب شده است!
- سخن ۳۲از کدام فتنه باید به خدا پناه برد؟هیچیک از شما هرگز نگوید: «خدایا، از فتنه به تو پناه میبرم»؛ چون هیچکس نیست مگر اینکه فتنهای (آزمایشی) در بر دارد.
- سخن ۳۳بیشترِ دلمشغولیات برای زن و فرزندت نباشدمبادا بیشترِ سرگرمی و دلمشغولیات برای زن و فرزندانت باشد.
- سخن ۳۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قسادگی خوراک و پوشاک به پیروی از پیامبرای ابوالجنوب! رسول خدا (ص) را دیدم که خشکتر از این میخورد و زبرتر از این میپوشید - و به جامهاش اشاره کرد -.
- سخن ۳۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قفتوای بیدانش و چهار گونه راوی حدیثای مردم! از خدا پروا کنید و به آنچه نمیدانید به مردم فتوا ندهید.
- سخن ۳۶دانشها پنج دستهاند: از فقه تا ستارهشناسیدانشها پنج دستهاند:
- سخن ۳۷، میان ۳۶ تا ۴۰ قسه دستهٔ مردم و ارزش دانش؛ با کمیلای کمیل بن زیاد! این دلها ظرفاند، و بهترینشان دلی است که دانش را بیشتر در خود نگه دارد.
- سخن ۳۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قابوالاسود و پایههای دستور زبان عربیدر این شهر شما غلطگوییهای بسیار و زشتی شنیدم؛ از این رو خواستم در اصول زبان عربی ترازویی برای مردم بگذارم تا زبانشان را با آن راست کنند، و نوشتهای بنگارم که هر کس به آن نگاه کند، سخن عرب را از سخن اینان تشخیص دهد.
- سخن ۳۹کار نیک، گنجی از بهترین گنجهاکار نیک گنجی از برترین گنجها، کِشتی از پربارترین کِشتها، و دژی از استوارترین دژهاست.
- سخن ۴۰، ربیعالاول ۳۷ قبیماری و آمرزش گناه؛ در بازگشت از صفینچرا تو را رنگپریده و تکیده میبینم؟ این از چیست؟ آیا از بیماری است؟
- سخن ۴۱تسلیت به سوگواران: مرگ با شما آغاز نشدهخدا پاداشتان را بزرگ کند و مردهتان را بیامرزد.
- سخن ۴۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قتسلیت به اشعث بن قیس در مرگ پسرشای اشعث! اگر بر پسرت اندوهگین شوی، پیوند خویشاوندی از تو سزاوار این اندوه است؛ و اگر شکیبایی کنی، در پاداش خدای برتر جایگزینی برای هر مصیبت هست.
- سخن ۴۳تسلیت مرگ فرزند و دعای برکت برای نوزاددر تسلیت به مردی که فرزندی از او مرده و فرزندی به او روزی شده بود، فرمود: خدا پاداشت را در آنچه از میان بُرد بزرگ کند، و در آنچه به تو بخشید برایت برکت قرار دهد.
- سخن ۴۴تبریک تولد پسر را چگونه بگوییم؟این را نگو؛ بلکه بگو: «از بخشنده سپاسگزار باشی، این بخشیده برایت مبارک باشد، به کمال نیرومندیاش برسد، و نیکیِ او روزیِ تو شود.» و اگر خواستی بگو: «خدا او را نیکوکار و پرهیزگار قرار دهد؛ چنانکه در زندگیات یار و یاورت باشد و پس از مرگت جانشینت شود.»
- سخن ۴۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قفرمانروایان سخن؛ پس از بند آمدن زبان جعدهبدانید که زبان پارهای از انسان است؛ هرگاه زبان سر باز زند، سخن او را یاری نمیکند، و هرگاه زبان گشوده شود، گفتار به او مهلت نمیدهد.
- سخن ۴۶سوگندی با یاد شب تاریک و سپیدهدمسخنی از او (ع) هنگام سوگند یاد کردن: نه! سوگند به کسی که از سوی او، شب را در باقیماندهٔ شبِ سیاه و تاریک سر کردیم، شبی که دندانهایش را بر روزی سپید و درخشان نمایان میکند (سپیدهدم از دل تاریکیاش میدمد)، چنین و چنان نبوده است.
- سخن ۴۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قبه جمعیت هیاهوگری که مجرمی را آوردخوش نیامدند چهرههایی که فقط کنار هر زشتی و رسوایی دیده میشوند!
- سخن ۴۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قچرا بر قاطر سوار میشد، نه اسب؟نیازی به آن ندارم.
- سخن ۴۹کِی خشمم را فرو بنشانم؟سخنی از او (ع) دربارهٔ حالت خشم: وقتی به خشم میآیم، کِی خشمم را فرو بنشانم؟
- سخن ۵۰دوری از دعوا؛ وکالت عبدالله بن جعفرسخنی از او (ع) به عبدالله بن جعفر، هنگامی که با حضور خودش او را در مرافعه از طرف خود وکیل کرد: مرافعه و جروبحث، پرتگاههای خطرناکی دارد؛ و شیطان در آن حاضر میشود؛ و من خوش ندارم در آن حاضر شوم.
سخنان ۵۱ تا ۷۵
- سخن ۵۱به کسی که حرفی بزرگتر از خودش زدهنوز جوجهای پرنرسته بودی که پر کشیدی، و هنوز بچهشتری بیش نبودی که نعره سر دادی (پیش از پختگی ادعای بزرگی کردی).
- سخن ۵۲شنوندهٔ غیبت شریک گوینده است؛ به امام حسنپسرم! گوشت را از شنیدن سخن زشت پاک نگه دار، همانطور که زبانت را از گفتن آن پاک نگه میداری؛ چراکه شنونده، شریکِ گوینده است.
- سخن ۵۳به دو مردی که به نیاکانشان مینازیدندآیا به تنهای پوسیده و جانهای ماندگار در آتش دوزخ میبالید؟!
- سخن ۵۴ارزش دو رکعت نماز پس از گناهسخنی از او (ع) دربارهٔ اهمیت نمازهای مستحبی: هیچ گناهی مرا اندوهگین نکرد، هرگاه پس از آن مهلت یافتم دو رکعت نماز بخوانم و از خدا عافیت (بخشش و سلامتی) بخواهم.
- سخن ۵۵نیکوکار به خودش نیکی میکندهر کس کار نیکی کند، فقط در حق خودش کرده است؛ پس از دیگری تشکر کاری را نخواه که در حق خودت کردهای، و با آن لذّتت را کامل کردهای، و با آن آبرویت را نگه داشتهای.
- سخن ۵۶صدقهٔ بسیار، وقتی پذیرش اعمال معلوم نیستبه خدا سوگند، من اگر میدانستم خدای برتر حتی یک کار واجب را از من پذیرفته است، حتماً دست نگه میداشتم.
- سخن ۵۷، میان ۳۶ تا ۳۷ قبه یاری که او را بسیار ستودسخنی از امام (ع) به مردی از یارانش که فراوان او را ستوده و از گوشبهفرمانی و پیروی خود به او گفته بود: کسی که شکوهِ خدای پاک در جانش بزرگ شده و جایگاهِ او در دلش والا است، سزاوار است که به خاطر همین بزرگی، هرچه جز خداست در چشمش کوچک باشد.
- سخن ۵۸دعا در برابر ستایشِ رو در روسخنی از او (ع) خطاب به گروهی که رو در رو ستایشش کردند: خدایا! تو مرا بهتر از خودم میشناسی، و من خودم را بهتر از اینان میشناسم.
- سخن ۵۹به ستایشگری که امام به او بدگمان بودمن پایینتر از آنم که به زبان میآوری، و بالاتر از آنم که در دل داری.
- سخن ۶۰سه جملهای که دانایان در نامهها مینوشتندنادانترین مردم کسی است که نامهاش را با سخنان بیهوده پر کند.
- سخن ۶۱، میان ۳۵ تا ۴۰ قآموزش خوشنویسی به منشیاش، عبیدالله بن ابیرافعهرگاه خواستی بنویسی، لیقه (الیاف ابریشمیِ نگهدارندهٔ مرکب) در دواتت بینداز؛ نوکِ تراشیدهٔ قلمت را بلند و پهن کن و سرِ قلم را کج، به سمت راست بزن؛ و صدای چرخش قلم در نوشتنِ «نون» و خشخشِ آن را در نوشتنِ «خاء» به گوشم برسان.
- سخن ۶۲ستایش مردی که کژیها را راست کردسخنی از امام (ع) که منظورش یکی از یارانش بود: شگفتا از تلاش و آزمونِ فلانی! کژی را راست کرد، دردِ درونی را درمان کرد، سنت (روش درست دینی) را برپا داشت و فتنه (آشوب و آزمایش) را پشت سر گذاشت.
- سخن ۶۳، میان ۳۵ تا ۴۰ قحکم دو مردی که از بیتالمال دزدیدنداما این یکی، خودش از مال خداست و حدی (کیفر شرعی) بر او نیست؛ بخشی از مال خدا، بخشی دیگر را خورده است.
- سخن ۶۴، میان ۳۵ تا ۴۰ قپس دادن زکات مردی که سهمی نمیگرفتآیا از عطای ما (سهم بیتالمال) چیزی میگیری؟
- سخن ۶۵، میان ۳۷ تا ۴۰ قنگاه به زن رهگذر و بخشیدن دشنامدهندهچشمان این نرها سرکش و خیره است؛ و همین مایهٔ تحریک و هیجان آنهاست.
- سخن ۶۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قبدرقهٔ سپاه و دوری از یاد زنانسخنی از او (ع) هنگام بدرقهٔ سپاهی در لشکرکشی: تا میتوانید، خود را از زنان دور نگه دارید.
- سخن ۶۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قبه کارگزاری که ساختمانی باشکوه ساختسکههای نقره سرهایشان را بیرون آوردهاند! این ساختمان، توانگری را برایت به نمایش میگذارد.
- سخن ۶۸، جمادیالاول ۳۶ قبه پدر فرزدق: به پسرت قرآن بیاموزتو کیستی؟
- سخن ۶۹، صفر ۱۱ قهنگام غسل دادن پیکر پیامبر (ص)سخنی از امام (ع) هنگام غسل و کفن کردن رسول خدا (ص): پدر و مادرم فدایت ای رسول خدا! در زندگی پاک و خوشبو بودی و در مرگ هم پاک و خوشبو هستی.
- سخن ۷۰، صفر ۱۱ قنیایش دربارهٔ نور پیامبر (ص) کنار قبرشخدایا! این نخستینِ هر شمار و همراهِ جاودانگی است؛ نور توست که با آن بر تاریکیهای شبگون و بلندیهای نیستی چیره شدی، و او را به یاری خودت، از سوی خودت، به سوی خودت و برای شناخت خودت راهنما و راهبر قرار دادی. جانش نمونهٔ یکتایی در لاهوت (جهان الهی) است، و…
- سخن ۷۱، صفر ۱۱ قاشک و سوگ بر مزار پیامبر (ص)پدر و مادرم فدایت، ای رسول خدا! به خدا سوگند، شکیبایی زیباست مگر در دوری از تو، و بیتابی زشت است مگر در غم تو. سوگ از دست دادن تو بسیار بزرگ است، و هر سوگی پیش از تو و پس از تو ناچیز است.
- سخن ۷۲، صفر ۱۱ قوقتی خبر سقیفه رسیدچرا در برابرشان این دلیل را نیاوردید که رسول خدا (ص) سفارش کرد به نیکوکارشان نیکی شود و از بدکارشان گذشت شود؟
- سخن ۷۳، ۱۱ قپاسخ به سخن یک یهودی دربارهٔ اختلاف مسلماناندروغ گفتی.
- سخن ۷۴، میان ۶ تا ۱۱ قشش درهمی که به نیازمند بخشیدنزد مادرت برو و به او بگو: شش درهم پیش تو گذاشتهام، یک درهم از آن را بیاور.
- سخن ۷۵، جمادیالثانی ۱۱ قبه عمویش عباس دربارهٔ وصیت فاطمه (ع)فاطمه، دختر رسول خدا (ص)، همواره ستمدیده بود، از حقش بازداشته شد و از میراثش رانده شد. سفارش رسول خدا (ص) دربارهٔ او نگه داشته نشد و نه حق پیامبر دربارهٔ او رعایت شد و نه حق خدای ارجمند و بزرگ.
سخنان ۷۶ تا ۱۰۰
- سخن ۷۶، جمادیالثانی ۱۱ قبا پیامبر (ص) هنگام خاکسپاری فاطمه (ع)ای فرستادهٔ خدا! سلام بر تو، از سوی من و از سوی دخترت، محبوبت و نور چشمت؛ هماو که در همسایگی تو فرود آمده، به دیدارت آمده، امشب در خاکِ آرامگاه تو خفته و چه زود به تو پیوسته است.
- سخن ۷۷، میان ۱۳ تا ۲۳ قزیورهای کعبه، در پاسخ به عمرقرآن زمانی بر پیامبر، محمد (ص)، نازل شد که داراییها چهار دسته بود: داراییهای مسلمانان، که خدا آن را در سهمهای معینِ ارث میان وارثان تقسیم کرد؛
- سخن ۷۸، میان ۱۵ تا ۱۸ قبه عمر: خودت به جنگ روم نروتو خوب میدانی که خدا، خدای بزرگ و برتر، پیامبرش محمد (ص) را برانگیخت در حالی که نفر دومی با او نبود؛ نه در زمین یاوری داشت و نه کسی بود که دشمنش را از او بازدارد.
- سخن ۷۹، میان ۱۹ تا ۲۱ قبه عمر: خودت به جنگ نهاوند نروپیروزی یا شکستِ این کار، به زیادی یا کمیِ نفرات نبوده است. این تنها دین خداست که او پیروزش کرده، و سپاه اوست که سربلندش ساخته و با فرشتگان یاریاش داده است؛ تا به جایی رسید که رسید و هر جا که سر برآورد، سر برآورد.
- سخن ۸۰، میان ۱۶ تا ۴۰ قبا شاهزنان، دختر پادشاه ایران، دربارهٔ تقدیرپس از واقعهٔ فیل، چه سخنی از پدرت به یاد داری؟
- سخن ۸۱دو ستون پادشاهی: بردباری و آهستگیکدام خوی او بر وجودش چیرهتر بود؟
- سخن ۸۲قاضیان سه دستهاند و پنج ویژگی قاضیآیا ناسخ (حکمِ تازهای که حکمِ پیشین را برمیدارد) را از منسوخ (حکمِ برداشتهشده) میشناسی؟
- سخن ۸۳، میان ۲۳ تا ۲۴ قروز شورا، پیش از بیعت با عثمانبهترین چیزی که آغازکنندگان با آن آغاز کردهاند، گویندگان به زبان آوردهاند و سخنگویان بر لب راندهاند، سپاس خدا و ستایش اوست آنگونه که سزاوار اوست، و درود بر پیامبر، محمد و خاندانش.
- سخن ۸۴، میان ۲۴ تا ۳۰ قبه ابوذر: درونت را درست کنای ابوذر! هر کس درون خود را درست کند،
- سخن ۸۵، میان ۲۹ تا ۳۱ قبدرقهٔ ابوذر به تبعیدگاه ربذهای ابوذر! تو فقط برای خدا ـ خدای پاک ـ به خشم آمدی؛ پس به کسی امید ببند که برایش به خشم آمدی. این قوم بر سر دنیایشان از تو ترسیدند، و تو بر سر دینت از آنان ترسیدی؛ پس با کینه و دشمنی تو را آزمودند، و به بیابان تبعیدت کردند.
- سخن ۸۶، میان ۳۲ تا ۳۳ قبه عثمان: عمار را تبعید نکنای عثمان! از خدا پروا کن و دست از سرِ عمار و دیگر صحابه (یاران پیامبر) بردار؛
- سخن ۸۷، میان ۳۳ تا ۳۵ قسرزنش مغیره بن اخنس در بگومگو با عثمانای پسرِ ملعونِ بینسل، و ای درختی که نه ریشه دارد و نه شاخه! ای پسرِ بردهٔ فراری! تو شرّ مرا کم میکنی؟!
- سخن ۸۸، میان ۳۰ تا ۳۴ قپاسخ به هدیهٔ اندک سعید بن عاصبنیامیه میراث رسول خدا (ص) را اندکاندک و قطرهقطره به من میدهند.
- سخن ۸۹، میان ۳۴ تا ۳۵ قدعوت عثمان به توبه در برابر شکایت مردمای عثمان! حق، سنگین و گواراست، و باطل، سبک و بیمارکننده است.
- سخن ۹۰، میان ۳۰ تا ۳۱ قبه عیبجویان عثمان که به خود زیان میزدندشما و این عیبجوییهایی که از عثمان میکنید، فقط مانند کسی هستید که به تنِ خودش نیزه میزند تا کسی را که پشت سرش سوار است بکشد.
- سخن ۹۱، میان ۳۴ تا ۳۵ قمیانجی مردم نزد عثمانمردم پشت سر مناند. دربارهٔ کار تو با من سخن گفتهاند و مرا میان خودشان و تو میانجی و فرستاده کردهاند. به خدا سوگند، نمیدانم به تو چه بگویم!
- سخن ۹۲، ۳۵ قآخرین سرزنش عثمان دربارهٔ مروانتو از مروان راضی نشدی و او هم از تو راضی نشد، مگر با بیرون بردن تو از دینت و فریب دادن عقلت.
- سخن ۹۳، ذیالقعده ۳۵ قبه ابنعباس: عثمان مرا شتر آبکش میخواهدای پسر عباس! عثمان فقط میخواهد مرا شترِ آبکشی با دلوِ بزرگ کند که پیوسته جلو بیایم و عقب بروم. برایم پیام فرستاد که بیرون بروم.
- سخن ۹۴، ذیالحجه ۳۵ قپس از قتل عثمان: دیگری را بجوییدمرا به کار شما نیازی نیست.
- سخن ۹۵، میان ۳۵ تا ۳۶ قپاسخ به خواست کیفر شورشیان علیه عثمانای برادران من! من از آنچه شما میدانید بیخبر نیستم؛ اما چگونه توانی داشته باشم، در حالی که این شورشیان در اوج قدرت و شوکت خود هستند؟ آنان بر ما مسلطاند و ما بر آنان مسلط نیستیم!
- سخن ۹۶، میان ۳۵ تا ۳۶ قبه ابنعباس: معاویه را بر شام نمیگمارمای پسر عباس! به خدا سوگند شک ندارم که این نظر برای سامان دادن به کار همین دنیای نقد (دنیای زودگذر) بهتر است.
- سخن ۹۷، میان ۳۵ تا ۳۶ قشرطهای بیعت ولید، سعید و مرواناما اینکه گفتید من شما را داغدار کردهام و به شما آسیب زدهام؛ این حق بوده که شما را داغدار کرده و به شما آسیب زده است.
- سخن ۹۸، میان ۳۵ تا ۴۰ قبه عبدالله بن زمعه که مال خواستاین مال نه از آنِ من است و نه از آنِ تو؛ این تنها فیء (غنایم و دارایی عمومی) مسلمانان و دستاورد شمشیرهایشان است.
- سخن ۹۹، میان ۳۵ تا ۳۶ قگلهٔ طلحه و زبیر از سهم برابرو شما چه میخواهید؟
- سخن ۱۰۰، میان ۳۵ تا ۳۶ قگلهٔ طلحه و زبیر از مشورت نکردنبر چیز اندکی خرده گرفتید و چیزهای بسیار را رها کردید؛ پس از خدا آمرزش بخواهید تا شما را بیامرزد. چرا به من نمیگویید در چه چیزی حقی داشتید و من شما را از آن کنار زدم؟
سخنان ۱۰۱ تا ۱۲۵
- سخن ۱۰۱، ۳۶ قرفتن طلحه و زبیر به بهانهٔ عمرهآن دو برای عمره از من اجازه خواستند؛ من هم با سوگندهای محکم از آنان پیمان گرفتم که خیانت نکنند، پیمانشکنی نکنند و تباهی به بار نیاورند، و سپس به آنان اجازه دادم.
- سخن ۱۰۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قپاسخ به تهمت بنیامیه دربارهٔ خون عثماندروغ گفتند! آنان فقط فرمانروایی را میخواهند.
- سخن ۱۰۳، ۳۶ قکنارهگیری سعد، اسامه و ابنعمر از جنگ جملاز شما خبرهای ناخوشایندی به من رسیده که برایتان نمیپسندم.
- سخن ۱۰۴، ۳۶ قپاسخ به زبیر: بیعت با دست، نه دلسخنی از امام (ع) در پاسخ به ادعای زبیر که بیعت (پیمانِ وفاداری با رهبر) خود را توریه خوانده بود: ادعا میکند با دستش بیعت کرده و با دلش بیعت نکرده است! پس به بیعت اعتراف کرده و ادعای پنهانکاری در دل دارد.
- سخن ۱۰۵، ربیعالثانی ۳۶ قبه عمار: مغیره بن شعبه را رها کنای عمار! رهایش کن. به خدا سوگند، او از دین جز آنچه به دنیا نزدیکش کند، چیزی برنداشته است؛ و از روی عمد کار را بر خودش مبهم کرده تا تردیدها را بهانهای برای لغزشهایش قرار دهد.
- سخن ۱۰۶، ربیعالثانی ۳۶ قدر ربذه، پاسخ به پیشنهادهای فرزندش حسن (ع)بنشین، پسرم! و مانند کنیزکان نزد من ناله و زاری مکن؛ و از آنچه من بهتر از تو میدانم دست نگه دار.
- سخن ۱۰۷، جمادیالاول ۳۶ قبه ابنعباس: با زبیر دیدار کن، نه طلحههرگز با طلحه دیدار نکن؛ چون اگر با او روبهرو شوی، او را همچون گاوِ نری مییابی که شاخش به عقب پیچیده است؛ بر مَرکب سرکش سوار میشود و میگوید: رام است! اما با زبیر دیدار کن؛ چون او نرمخوتر است. پس به او سلام برسان و به او بگو:
- سخن ۱۰۸، جمادیالاول ۳۶ قبا کلیب جرمی، فرستادهٔ مردم بصرهبا من بیعت کن (پیمان فرمانبرداری ببند).
- سخن ۱۰۹، جمادیالاول ۳۶ قدلیل قرآنیِ جنگ با سپاه جملبر پایهٔ آیهای در کتاب خدای برتر که جنگیدن با آنان را برایم حلال کرده است.
- سخن ۱۱۰، جمادیالاول ۳۶ قسپردن پرچم پیامبر به محمد حنفیه در جملاین پرچمی است که هرگز عقب رانده نشده و تا ابد هم عقب رانده نخواهد شد.
- سخن ۱۱۱، جمادیالاول ۳۶ قخبر از کشندهٔ خود، پیش از دیدار زبیراو قاتل من نیست.
- سخن ۱۱۲، جمادیالاول ۳۶ قبیعت مروانِ اسیر و آیندهٔ فرزندانشمگر پس از کشته شدن عثمان با من بیعت نکرد؟
- سخن ۱۱۳، جمادیالاول ۳۶ قبر سر پیکر طلحه و دیگر کشتگان جمل«إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمیگردیم.
- سخن ۱۱۴، جمادیالاول ۳۶ قهمدلانی که هنوز زاده نشدهاند، شریک پیروزی جملآیا دل و خواستِ برادرت با ما بود؟
- سخن ۱۱۵، جمادیالاول ۳۶ قپاسخ به عباد بن قیس دربارهٔ غنیمتهای بصرهای مردی از قبیلهٔ بکر! تو مردی سستفکری.
- سخن ۱۱۶، جمادیالاول ۳۶ قخانهٔ بزرگ علاء و دنیاگریزی برادرش عاصمدر دنیا با این خانهٔ بزرگ چه میخواهی بکنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری؟ آری، اگر بخواهی با همین خانه به آخرت میرسی: در آن از مهمان پذیرایی میکنی، پیوند خویشاوندی را به جا میآوری، و حقها را از آن به صاحبان و جاهای خودش میرسانی؛ آن وقت است که با…
- سخن ۱۱۷، جمادیالاول ۳۶ قدیدار جوانان قبیلهٔ قیس پس از جملکجایند فرماندهانتان؟
- سخن ۱۱۸، ۳۷ قپند به عمرو عاص دربارهٔ پیروی از حقسخنی از امام (ع) در پند دادن به عمرو عاص: برترینِ مردم نزد خدای توانا و بزرگ کسی است که عمل کردن به حق را بیشتر دوست داشته باشد، هرچند به او کاستی برساند و او را به اندوه و سختی بیندازد.
- سخن ۱۱۹، رجب ۳۶ قدرنگ در جنگ با شام تا مهلت جریرآماده شدن من برای جنگ با شامیان در حالی که جریر نزد آنان است، بستنِ راه شام است و بازداشتن مردمش از خیر، اگر خیر بخواهند.
- سخن ۱۲۰، شوال ۳۶ قنپذیرفتن تعظیم و هدیهٔ بزرگان انباراما این کاری که پنداشتید خوی و عادتی در میان شما برای بزرگداشت امیران است؛ به خدا سوگند، امیرانتان از این کار سودی نمیبرند. شما با این کار در دنیایتان خود را به سختی میاندازید و در آخرتتان بدبخت میشوید.
- سخن ۱۲۱، میان ۳۶ تا ۳۷ قدرنگ در صفین؛ نه ترس، نه شکاما این سخن شما که همهٔ اینها از ناخوشداشتنِ مرگ است؛ من کِی و کجا هرگز از جنگ بدم آمده است؟!
- سخن ۱۲۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قاجل نگهبان است؛ پاسخ به درخواست محافظتسخنی از امام (ع) در جنگ صفین، هنگامی که از او خواستند از خود محافظت کند: همین بس که اجل (پایانِ مهلتِ عمر) نگهبان است.
- سخن ۱۲۳، صفر ۳۷ قبرانگیختن سپاه پس از عقبنشینی در صفینسخنی از امام (ع) در جنگ صفین که در آن سپاهش را به یورش بردن برانگیخت: من پراکندگی شما و عقبنشینیتان را از
- سخن ۱۲۴، صفر ۳۷ قسواران زرهپوش شام و آموزش شیوهٔ جنگای مسلمانان! این سرافکندگی و زبونی برای چیست؟!
- سخن ۱۲۵، میان ۳۶ تا ۳۷ قبه شامیان دشنام ندهید؛ برای آشتی دعا کنیدچرا.
سخنان ۱۲۶ تا ۱۵۰
- سخن ۱۲۶، میان ۳۶ تا ۳۷ قبازداشتن حسن از میدان برای حفظ نسل پیامبرمردم! به خاطر من جلوِ این جوان را بگیرید، تا از دست دادنش کمرم را نشکند.
- سخن ۱۲۷، میان ۳۶ تا ۳۷ قشایعهٔ مرگ معاویه در صفینهرگز! سوگند به کسی که جانم در دست اوست، او هرگز هلاک نخواهد شد تا زمانی که این از این رنگین شود (و به ریش و سرش اشاره کرد)، و بر همین جایی که زیر پای من است فرمانروا شود، و این امت بر او گرد آیند، و پسرِ زنِ جگرخوار این امت را به بازی بگیرد.
- سخن ۱۲۸، صفر ۳۷ قسوگواری بر عمار یاسر در صفینکسی که از کشته شدن عمار مصیبتی به او نرسد، بهرهای از اسلام ندارد.
- سخن ۱۲۹، صفر ۳۷ قدیروز فرمانده، امروز فرمانبر؛ پس از ماجرای داوریسخنی از او (ع) خطاب به مردم، پس از آنکه دربارهٔ داوری به آشفتگی افتادند و از کنار او پراکنده شدند: مردم! کار من با شما همواره همانطور بود که دوست داشتم، تا اینکه جنگ شما را فرسود و از پا درآورد.
- سخن ۱۳۰، صفر ۳۷ قشامیان جز با جنگ پیاپی به حق برنمیگردنداین مردم هرگز به سوی حق بازنمیگشتند و سخنِ عادلانهٔ میان ما و خودشان را نمیپذیرفتند، مگر اینکه دستههای پیشتازِ سوارهنظام پیاپی به سویشان روانه شوند،
- سخن ۱۳۱، ربیعالاول ۳۷ قیاد خباب و سلام بر اهل گورهای کوفهخدا خَبّاب را رحمت کند! از سرِ شوق اسلام آورد، به فرمانبرداری هجرت کرد، جهادگرانه زیست، در پایان به بلایی در تنش آزموده شد، به اندازهٔ نیاز قناعت کرد و از خدا خشنود بود. سپس امام (ع) پیش رفت تا به گورها نزدیک شد و فرمود:
- سخن ۱۳۲، ربیعالاول ۳۷ قشیون زنان همدان بر کشتگان صفینبدانید! من گواهی میدهم هر کس از آنان که بردبارانه و به امید پاداش خدا کشته شده، به شهادت رسیده است.
- سخن ۱۳۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قسوگ سهل بن حنیف: اگر کوهی دوستم بدارداگر کوهی مرا دوست بدارد، فرو میریزد.
- سخن ۱۳۴، میان ۳۷ تا ۴۰ قچرا موی سپیدم را رنگ نمیکنم«خضاب (رنگ کردن مو و ریش) آرایش است، و ما مردمی مصیبتزدهایم.» و گفته شده است که امام (ع) پاسخ داد:
- سخن ۱۳۵، میان ۳۷ تا ۴۰ قحساب کشتگان دو سپاه با من و معاویهحسابرسی تنها بر دوش من و بر دوش معاویه است.
- سخن ۱۳۶، میان ۳۵ تا ۴۰ قتصمیم به برچیدن بدعتهای تازه در دینسخنی از او (ع) دربارهٔ تصمیمش برای برچیدنِ بدعتهای نوساخته: اگر گامهایم از این لغزشگاهها بیرون آید و استوار شود، چیزهایی را دگرگون میکنم.
- سخن ۱۳۷، میان ۳۸ تا ۳۹ قگریز مصقله بن هبیره به نزد معاویهخدا مصقله را رسوا و اندوهگین کند! کار بزرگان را کرد و خیانتِ بدکاران را مرتکب شد و چون بردگان گریخت.
- سخن ۱۳۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قدرخواست گواهی بر غدیر از یاران پیامبرشما را به خدا سوگند میدهم، هر مرد مسلمانی را — و فقط یاران محمد (ص) را سوگند میدهم — که از فرستادهٔ خدا (ص) شنید و شاهد بود که او در بازگشت از حجةالوداع (واپسین حج پیامبر) در روز غدیر خم به من میفرمود:
- سخن ۱۳۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قپرسش مرد اسدی: چرا شما را کنار زدندای برادرِ بنیاسد! تو تنگِ کجاوهات شُل است (ناآرام و مضطربی)،...
- سخن ۱۴۰، صفر ۳۸ قبیتابی بر کشته شدن محمد بن ابیبکربدانید که اندوه ما بر او به اندازهٔ شادی آنان از این کار است؛ جز اینکه از دشمنان آنان یکی کم شد و از دوستان ما یکی کاسته شد.
- سخن ۱۴۱، ربیعالاول ۳۷ قبه خوارج: قرآن را داور کردیم، نه مردانپس امام (ع) فرمود: ما مردان را داور قرار ندادیم؛ ما تنها قرآن را داور قرار دادیم.
- سخن ۱۴۲، ۳۷ قشعار خوارج، حقی که از آن باطل میخواهندخدا بزرگتر است!
- سخن ۱۴۳، ۳۷ قپاسخ به بُرج بن مُسهِر، شاعر خوارجخاموش باش، خدا زشتت کند، ای دندانریخته! به خدا سوگند، زمانی که حق آشکار شد، در آن میان وجودت ناچیز بود و صدایت پنهان؛ تا وقتی که آشوب پدیدار شد و باطل نعره کشید، همچون شاخ بز سر برآوردی!
- سخن ۱۴۴، میان ۳۷ تا ۳۸ قنپذیرفتن خواستهٔ خوارج برای اقرار به کفربادِ سنگباران بر شما ببارد و هیچکس از شما زنده نماند!
- سخن ۱۴۵، میان ۳۷ تا ۳۸ قگفتوگو با خوارج در اردوگاه نهروانآیا همهٔ شما با ما در صفین حاضر بودید؟
- سخن ۱۴۶، میان ۳۷ تا ۳۸ قخبر کوچ بنیناجیه و خریت بن راشدآیا خاطرجمع شدند و ماندند، یا ترسیدند و کوچ کردند؟
- سخن ۱۴۷، میان ۳۷ تا ۳۸ قخواب با یقین بهتر از نماز با شکخوابیدن با یقین، بهتر از نماز خواندن با شک است. ما خاندان محمد، مایهٔ نجات هر مؤمنی هستیم.
- سخن ۱۴۸، میان ۳۷ تا ۳۸ قرد طالعبینی پیش از حرکت به نهروانای دهقان (بزرگِ ایرانی) که خبرها را پیشگویی میکنی و از سرنوشتها میترسانی! آیا تویی که ستارگان روان را به حرکت درمیآوری، به زیان من بر رخدادها حکم میرانی، و آنها را با دقیقهها و ساعتها جابهجا میکنی؟!
- سخن ۱۴۹، صفر ۳۸ قخوارج از پل نهروان نگذشتهاندهرگز! از آن نگذشتهاند.
- سخن ۱۵۰، صفر ۳۸ قپس از نهروان: خوارج هنوز تمام نشدهاندباد شکمِ الاغ (سخنی بیپایه و یاوه است)! باد شکمِ الاغ!
سخنان ۱۵۱ تا ۱۵۹
- سخن ۱۵۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قپس از من با خوارج نجنگیدسخنی از او (ع) دربارهٔ بازداشتن یارانش از جنگ با خوارج پس از او: پس از من با خوارج نجنگید.
- سخن ۱۵۲، صفر ۳۸ قبر کشتگان نهروان: شیطان و نفس فریبشان دادبدبختی بر شما باد! کسی که فریبتان داد، سخت به شما زیان رساند.
- سخن ۱۵۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قپاسخ به پیشنهاد مالبخشی برای جلب مردماما آنچه دربارهٔ رفتار و روش عادلانهٔ ما گفتی، خدای شکستناپذیر و باشکوه میفرماید: «مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَیْها وَ ما رَبُّکَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِیدِ» (هر کس کار شایستهای کند به سود خود اوست، و هر کس بدی کند به زیان خود اوست، و…
- سخن ۱۵۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قپاسخ به پیشنهاد اصلاح عراق با شمشیراگر آنان را چیزی جز تباهیِ من به راه نیاورد، خدا به راهشان نیاورد.
- سخن ۱۵۵، میان ۳۷ تا ۳۸ قدر سوگ مالک اشترآفرینِ خدا بر مالک!
- سخن ۱۵۶، میان ۳۹ تا ۴۰ قلشکرکشی بُسر به حجاز؛ چرا خودم نمیرومشما را چه شده است؟! آیا لال شدهاید که سخن نمیگویید؟!
- سخن ۱۵۷، ۳۹ قغارت انبار و گلایه از ستم مردم خودبه خدا سوگند، شما شرّ خودتان را هم از سر من کم نمیکنید؛ پس چگونه شرّ دیگران را از سرم کم میکنید؟! اگر مردمِ پیش از من از ستمِ حاکمانشان شکایت میکردند، من امروز از ستمِ مردمم شکایت میکنم!
- سخن ۱۵۸، رمضان ۴۰ قدیدار پیامبر در خواب سحرگاه ضربتپسرم! من امشب هر اندازه که خدا روزیام کرد نماز خواندم. شب را به بیدار کردن خانوادهام برای نماز گذراندم، چون شب جمعه بود. وقتی سحر شد...
- سخن ۱۵۹، رمضان ۴۰ قبه دوستدارانی که پس از ضربت گرد آمدندچه چیزی شما را اینجا نشانده است؟