کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۴۰۲ دقیقه خواندن

بیماری و آمرزش گناه؛ در بازگشت از صفین

سخنی از امام (ع) با مردی دربارهٔ بیماری‌اش

بازگشت به کوفه و جدا شدن خوارج در حروراءربیع‌الاول ۳۷ قنزدیکی کوفه، در بازگشت از صفینتاریخ محتمل

امام از صفین به کوفه برمی‌گشت. وقتی کوفه از دور پیدا شد، به پیرمرد بیماری برخورد که در سایهٔ خانه‌ای نشسته بود. سلام کرد، علت بیماری را پرسید و به او مژده داد که صبرش پاداش دارد. مرد گفت تب مانع رفتن خودش به این جنگ شده. امام با آیهٔ ۹۱ سورهٔ توبه (بر ناتوانان و بیماران گناهی نیست) دلداری‌اش داد. گفت بیماری گناه‌ها را مثل برگ درخت می‌ریزد، اما پاداش در گفتار و کردار و نیت درست است.

خطاب به: پیرمردی بیمار که در سایهٔ خانه‌ای نزدیک کوفه نشسته بود (نامش نیامده)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۴۲

روی خط زمان

هنگامی که امیر مؤمنان (ع) از صفین بازگشت و به کوفه نزدیک می‌شد، به پیرمردی برخورد که در سایهٔ خانه‌ای نشسته بود و بر چهره‌اش اثر بیماری دیده می‌شد.

لمّا عاد أمیر المؤمنین علیه السّلام من صفین مرّ و هو مشرف علی الكوفة علی شیخ جالس فی ظل بیت و علی وجهه أثر المرض.

امام به سوی او رفت و سلام کرد. آن مرد هم به گرمی پاسخ داد.

فأقبل إلیه و سلم علیه. فردّ الرجل ردّا حسنا.

پس امام (ع) به آن مرد فرمود:

فقال علیه السّلام للرجل:

چرا تو را رنگ‌پریده و تکیده می‌بینم؟ این از چیست؟ آیا از بیماری است؟

ما لی أراك منكفتا؛ ممّ ذلك، أمن مرض؟.

مرد گفت: بله.

فقال الرجل: نعم.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

شاید از آن ناخشنود شدی؟

فلعلّك كرهته؟.

مرد گفت: دوست ندارم این بیماری به جای من سراغ کس دیگری می‌رفت.

فقال الرجل: ما أحب أنه یكون بغیری.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

مگر نه اینکه در آنچه از این بیماری به تو رسیده، امید خیر و پاداش داری؟

أ لیس احتسابا للخیر فیما أصابك منه؟.

مرد گفت: چرا.

فقال الرجل: بلی.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

پس مژده باد بر تو رحمت پروردگارت و آمرزش گناهت.

فأبشر برحمة ربّك، و غفران ذنبك.

سپس از آن مرد پرسید:

ثم سأل الرجل:

آیا در این جنگ همراه ما بودی؟

هل شهدت معنا غزاتنا هذه؟.

مرد گفت: نه به خدا سوگند، در آن حاضر نبودم. خیلی می‌خواستم بیایم، ولی این لاغری و ناتوانی ناشی از تب که در من می‌بینی، نگذاشت همراهتان باشم.

فقال الرجل: لا و اللّه، ما شهدتها. و لقد أردتها، و لكن ما تری بی من لحب الحمّی خذلنی عنها.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

«لَیْسَ عَلَی الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَی الْمَرْضی وَ لا عَلَی الَّذِینَ لا یَجِدُونَ ما یُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلّهِ وَ رَسُولِهِ ما عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِنْ سَبِیلٍ وَ اللّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ» (بر ناتوانان و بیماران و کسانی که چیزی برای انفاق نمی‌یابند گناهی نیست، هرگاه برای خدا و پیامبرش خیرخواهی کنند. بر نیکوکاران هیچ راه سرزنشی نیست و خدا آمرزندهٔ مهربان است).

لَیْسَ عَلَی الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَی الْمَرْضی وَ لا عَلَی الَّذِینَ لا یَجِدُونَ ما یُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلّهِ وَ رَسُولِهِ ما عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِنْ سَبِیلٍ وَ اللّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ .

منابع (۱)
  1. التوبة/ 91.

و هنگامی که امام (ع) می‌خواست برود، به آن مرد فرمود:

و لمّا همّ علیه السّلام إلی الإنصراف قال للرجل:

منابع (۱)
  1. ورد فی المعیار و الموازنة ص 193. مرسلا. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 43. عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی وقعة صفین ص 528. عن عمر، عن عبد الرحمن بن جندب، عن علی علیه السّلام. باختلاف یسیر.

خدا رنج و بیماریت را مایهٔ پاک شدن گناهانت قرار دهد؛ چرا که بیماری خودش پاداشی ندارد، ولی گناهان را می‌زداید و آن‌ها را همچون برگ‌های درخت فرو می‌ریزد. پاداش تنها در سخن گفتن با زبان و کار کردن با دست‌ها و پاهاست.

جعل اللّه ما كان من شكواك حطّا لسیّئاتك؛ فإنّ المرض لا أجر فیه؛ و لكنّه یحطّ السّیّئات، و یحتّها حتّ الأوراق. و إنّما الأجر فی القول باللّسان، و العمل بالأیدی و الأقدام.

نهج‌البلاغه، حکمت ۴۲

و خدای پاک و برتر، با کرم و بخشش خود، به پاس نیت راستین و درون پاک، هر که از بندگانش را بخواهد به بهشت می‌برد.

و إنّ اللّه - سبحانه و تعالی - بكرمه و فضله ل یدخل بصدق النّیّة و السّریرة الصّالحة من یشاء من عباده الجنّة.

نهج‌البلاغه، حکمت ۴۲
منابع (۳)
  1. ورد فی المعیار و الموازنة. و فی أمالی الطوسی ص 613 مجلس سلخ شهر ربیع الأول. عن أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن جماعة، عن أبی المفضل، عن أبی احمد عبید اللّه بن الحسین بن إبراهیم العلوی النصیبی، عن أبیه، عن عبد العظیم بن عبد اللّه الحسنی، عن محمد الباقر، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. باختلاف بین المصادر.
  2. صالح السّریرة. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 233 الحدیث 168. مرسلا.
  3. عالما جمّا. ورد فی تاریخ الطبری ج 4 ص 43. عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن بن جندب، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی وقعة صفین ص 528.عن عمر، عن عبد الرحمن بن جندب، عن علی علیه السّلام. و فی المعیار و الموازنة ص 193. مرسلا. و فی تفسیر العیاشی ج 1 ص 104 الحدیث 99. عن مرسلا عن عبد الرحمن بن حرب، عن علی علیه السّلام. باختلاف.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۲۴۸. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن