کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۷۰۱ دقیقه خواندن

گزارش ماجرای صفین برای مردم شهرها

نامه‌ای از او (ع) که در آن ماجراهای میان خود و اهل صفین را بازگو می‌کند

بازگشت به کوفه و جدا شدن خوارج در حروراءربیع‌الاول ۳۷ قکوفهتاریخ محتمل

امام پس از بازگشت از صفین به کوفه، این نامه را با فرمانداران خود برای مردم شهرها فرستاد تا ماجرای صفین را روشن کند: خدا و پیامبر و دعوت دو سپاه یکی بود و تنها اختلافشان بر سر خون عثمان بود. امام پیشنهاد کرد کار را با خاموش کردن آتش و آرام کردن مردم درمان کنند، تا بعد حق سر جای خودش بنشیند. شامیان نپذیرفتند تا جنگ آنان را از پا انداخت؛ آن‌گاه خودشان به آنچه امام خواسته بود رو آوردند و امام پذیرفت، تا دلیل بر آنان تمام شد.

خطاب به: مردم شهرها و ولایت‌ها (اهل الامصار)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۵۸

روی خط زمان

امام این نامه را پس از بازگشت به کوفه، همراه کارگزارانش برای مردم شهرها فرستاد:

أرسله مع عماله إلی أهل الأمصار بعد رجوعه إلی الكوفة

آغاز کار ما این بود که با شامیان روبه‌رو شدیم. در ظاهر، پروردگارمان یکی است، پیامبرمان یکی است، و دعوتمان در اسلام یکی است. در ایمان به خدا و باور به پیامبر خدا (ص)، نه ما چیزی بیش از این از آنان می‌خواهیم و نه آنان بیش از این از ما می‌خواهند. کار یکی است، مگر اختلافی که در خون عثمان داشتیم؛ و ما از خون او پاک و بی‌گناهیم.

و كان بدء أمرنا أنّا التقینا و القوم من أهل الشّام، و الظّاهر أنّ ربّنا واحد، و نبیّنا واحد، و دعوتنا فی الإسلام واحدة، و لا نستزیدهم فی الإیمان باللّه و التّصدیق برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و لا یستزیدوننا. الأمر واحد إلاّ ما اختلفنا فیه من دم عثمان، و نحن منه براء.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۸
منابع (۳)
  1. لم نعثر مع الأسف علی تمام هذا الكتاب. و نسأل اللّه - تعالی - أن یوفقنا للحصول علیه لاحقا، و إضافته فی الطبعات القادمة.
  2. بالقوم. ورد فی متن شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 17 ص 141.
  3. لرسوله. ورد فی نسخة ابن شذقم ص 645. و نسخة ابن النقیب ص 301.و ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 168. عن نسخة.

پس گفتیم: بیایید کاری را که امروز دستمان به آن نمی‌رسد، با خاموش کردن آتش آشوب و آرام کردن مردم چاره کنیم؛ تا کار استوار و یکپارچه شود و بتوانیم حق را در جایگاه‌های خودش بنشانیم.

فقلنا: تعالوا نداوی ما لا یدرك الیوم بإطفاء النّائرة، و تسكین العامّة، حتّی یشتدّ الأمر و یستجمع، فنقوی علی وضع الحقّ فی مواضعه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۸
منابع (۳)
  1. لا ندرك. ورد فی نسخة العام 400 ص 415. و نسخة الآملی ص 299.
  2. الثّائرة. ورد فی متن مصادر نهج البلاغة و أسانیده ج 3 ص 438.
  3. الحقّ مواضعه. ورد فی نسخة العام 400 ص 415. و نسخة الآملی ص 300.و نسخة ابن أبی المحاسن ص 355. و نسخة عبده ص 629. و نسخة الصالح ص 448.

اما گفتند: بلکه آن را با زور و سرکشی چاره می‌کنیم.

فقالوا: بل نداویه بالمكابرة.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۸
منابع (۱)
  1. بالمكاثرة. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 294.

پس سر باز زدند؛ تا اینکه جنگ سینه بر زمین نهاد و سنگین ایستاد، و آتش‌هایش افروخته و شعله‌ور شد.

فأبوا؛ حتّی جنحت الحرب و ركدت، و وقدت نیرانها و حمشت.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۸
منابع (۱)
  1. حمست. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 294. و نسخة فیض الإسلام ج 6 ص 1033. و نسخة عبده ص 629.

چون جنگ ما و آنان را به دندان گزید و چنگال‌هایش را در ما و آنان فرو برد، آن‌گاه به همان چیزی که به آن فراخوانده بودیمشان، تن دادند.

فلمّا ضرّستنا و إیّاهم، و وضعت مخالبها فینا و فیهم، أجابوا عند ذلك إلی الّذی دعوناهم إلیه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۸

ما نیز به آنچه فراخواندند پاسخ دادیم و به سوی آنچه خواستند شتافتیم؛ تا دلیلِ روشن بر آنان آشکار شد و راه بهانه بر آنان بسته شد.

فأجبناهم إلی ما دعوا، و سارعناهم إلی ما طلبوا؛ حتّی استبانت علیهم الحجّة، و انقطعت منهم المعذرة.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۸

پس هر یک از آنان که بر این کار بماند، کسی است که خدا از نابودی نجاتش داده است؛ و هر که لجبازی کند و در گمراهی پیش برود، همان واژگون‌بختی است که خدا بر دلش زنگار نشانده و گردشِ بدِ روزگار بر سرِ خودش فرود آمده است.

فمن تمّ علی ذلك منهم فهو الّذی أنقذه اللّه من الهلكة؛ و من لجّ و تمادی فهو الرّاكس الّذی ران اللّه علی قلبه، و صارت دائرة السّوء علی رأسه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۸

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۲۲۸. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن