ایمان و تقوا
۷۵ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۱ تا ۱۱ قمدینه: ده سال در کنار پیامبر۱
۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۵
- سخن ۷۳، ۱۱ قپاسخ به سخن یک یهودی دربارهٔ اختلاف مسلماناندروغ گفتی.
- سخن ۷۸، میان ۱۵ تا ۱۸ قبه عمر: خودت به جنگ روم نروتو خوب میدانی که خدا، خدای بزرگ و برتر، پیامبرش محمد (ص) را برانگیخت در حالی که نفر دومی با او نبود؛ نه در زمین یاوری داشت و نه کسی بود که دشمنش را از او بازدارد.
- سخن ۷۹، میان ۱۹ تا ۲۱ قبه عمر: خودت به جنگ نهاوند نروپیروزی یا شکستِ این کار، به زیادی یا کمیِ نفرات نبوده است. این تنها دین خداست که او پیروزش کرده، و سپاه اوست که سربلندش ساخته و با فرشتگان یاریاش داده است؛ تا به جایی رسید که رسید و هر جا که سر برآورد، سر برآورد.
- سخن ۸۵، میان ۲۹ تا ۳۱ قبدرقهٔ ابوذر به تبعیدگاه ربذهای ابوذر! تو فقط برای خدا ـ خدای پاک ـ به خشم آمدی؛ پس به کسی امید ببند که برایش به خشم آمدی. این قوم بر سر دنیایشان از تو ترسیدند، و تو بر سر دینت از آنان ترسیدی؛ پس با کینه و دشمنی تو را آزمودند، و به بیابان تبعیدت کردند.
- سخن ۸۴، میان ۲۴ تا ۳۰ قبه ابوذر: درونت را درست کنای ابوذر! هر کس درون خود را درست کند،
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۱۲
- خطبه ۲۴، میان ۳۵ تا ۳۶ قکسی که بیشایستگی میان مردم داوری میکندستایش از آنِ خداست، و درود بر پیامبرش (ص) و خاندان او.
- خطبه ۲۹، میان ۳۵ تا ۳۶ قخطبهٔ بالغه؛ نشانههای منافقانستایش از آنِ خداست؛ او که آغاز است و چیزی پیش از او نیست، و پایان است و چیزی پس از او نیست، و پیداست و چیزی بالاتر از او نیست، و پنهان است و چیزی فروتر از او نیست. او را میستاییم بر طاعتی که توفیقش را داد، و گناهی که از آن بازداشت. و پناه میبریم به خدا از…
- سخن ۹۶، میان ۳۵ تا ۳۶ قبه ابنعباس: معاویه را بر شام نمیگمارمای پسر عباس! به خدا سوگند شک ندارم که این نظر برای سامان دادن به کار همین دنیای نقد (دنیای زودگذر) بهتر است.
- سخن ۱۰۴، ۳۶ قپاسخ به زبیر: بیعت با دست، نه دلسخنی از امام (ع) در پاسخ به ادعای زبیر که بیعت (پیمانِ وفاداری با رهبر) خود را توریه خوانده بود: ادعا میکند با دستش بیعت کرده و با دلش بیعت نکرده است! پس به بیعت اعتراف کرده و ادعای پنهانکاری در دل دارد.
- سخن ۱۰۳، ۳۶ قکنارهگیری سعد، اسامه و ابنعمر از جنگ جملاز شما خبرهای ناخوشایندی به من رسیده که برایتان نمیپسندم.
- سخن ۱۰۵، ربیعالثانی ۳۶ قبه عمار: مغیره بن شعبه را رها کنای عمار! رهایش کن. به خدا سوگند، او از دین جز آنچه به دنیا نزدیکش کند، چیزی برنداشته است؛ و از روی عمد کار را بر خودش مبهم کرده تا تردیدها را بهانهای برای لغزشهایش قرار دهد.
- خطبه ۴۶، جمادیالاول ۳۶ قآداب جنگ، پیش از نبرد جملستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشش در میان آفریدگان فراگیر است، سپاهش پیروز است و شکوهش والا و برتر. او را بر نعمتهای کامل و بخششهای بزرگش میستایم.
- سخن ۱۰۸، جمادیالاول ۳۶ قبا کلیب جرمی، فرستادهٔ مردم بصرهبا من بیعت کن (پیمان فرمانبرداری ببند).
- سخن ۱۰۹، جمادیالاول ۳۶ قدلیل قرآنیِ جنگ با سپاه جملبر پایهٔ آیهای در کتاب خدای برتر که جنگیدن با آنان را برایم حلال کرده است.
- سخن ۱۱۴، جمادیالاول ۳۶ قهمدلانی که هنوز زاده نشدهاند، شریک پیروزی جملآیا دل و خواستِ برادرت با ما بود؟
- خطبه ۱۳، جمادیالاول ۳۶ قایمان و اسلام، در پاسخ عباد بن قیسپس امام (ع) فرمود: فردا که شد پیش من بیا تا در برابر گوشهای مردم به تو خبر دهم؛ تا اگر سخنم را فراموش کردی، دیگری آن را برایت نگه دارد؛ چون سخن مانند شتر رمیده است؛ یکی آن را میگیرد و دیگری از دستش میدهد.
- خطبه ۱۰، میان ۳۵ تا ۳۶ ققدرت خدا؛ دعوت به تقوا و کار نیکستایش از آنِ خداست که بیدیدن شناخته میشود و بیاندیشیدن میآفریند. او که همیشه برپا و پایدار بوده است؛ آن زمان که نه آسمانی با برجها بود، نه پردههایی با درهای بسته، نه شبی تاریک، نه دریایی آرام، نه کوهی با درّههای گشاد، نه راهی پرپیچوخم در کوه، نه زمینی…
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۹
- خطبه ۳۰، رجب ۳۶ قخطبهٔ منبریه؛ نخستین جمعه در کوفهستایش از آنِ خدایی است که در دیرینگی و ازلی بودن (همیشه بودنِ بیآغاز) یگانه است؛ خدایی که ماندگاریاش پایانی ندارد و خودش آغازی ندارد.
- سفارش ۸، شوال ۳۶ قمهار نفس و دانشآموزی؛ به فرماندهان پیشاهنگ سپاهای زیاد! هر صبح و شام، تقوای خدا (پرهیزگاری و خویشتنداری) پیشه کن.
- دعا ۱۲، شوال ۳۶ قپناه از رنج سفر، در آغاز راه صفینبه نام خدا.
- نامه ۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قشادی و اندوه برای دنیا؛ به ابن عباساز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- سخن ۱۲۳، صفر ۳۷ قبرانگیختن سپاه پس از عقبنشینی در صفینسخنی از امام (ع) در جنگ صفین که در آن سپاهش را به یورش بردن برانگیخت: من پراکندگی شما و عقبنشینیتان را از
- سخن ۱۲۴، صفر ۳۷ قسواران زرهپوش شام و آموزش شیوهٔ جنگای مسلمانان! این سرافکندگی و زبونی برای چیست؟!
- سخن ۱۲۸، صفر ۳۷ قسوگواری بر عمار یاسر در صفینکسی که از کشته شدن عمار مصیبتی به او نرسد، بهرهای از اسلام ندارد.
- سخن ۱۳۰، صفر ۳۷ قشامیان جز با جنگ پیاپی به حق برنمیگردنداین مردم هرگز به سوی حق بازنمیگشتند و سخنِ عادلانهٔ میان ما و خودشان را نمیپذیرفتند، مگر اینکه دستههای پیشتازِ سوارهنظام پیاپی به سویشان روانه شوند،
- نامه ۲۳، رجب ۳۶ قحقگویی و هشدار دربارهٔ فتنههای بصرهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۹
- سخن ۲، ۳۷ قمعنای قضا و قدر؛ پاسخ به پیرمرد شامیآری، ای برادر شامی!
- سخن ۴۰، ربیعالاول ۳۷ قبیماری و آمرزش گناه؛ در بازگشت از صفینچرا تو را رنگپریده و تکیده میبینم؟ این از چیست؟ آیا از بیماری است؟
- سخن ۱۳۱، ربیعالاول ۳۷ قیاد خباب و سلام بر اهل گورهای کوفهخدا خَبّاب را رحمت کند! از سرِ شوق اسلام آورد، به فرمانبرداری هجرت کرد، جهادگرانه زیست، در پایان به بلایی در تنش آزموده شد، به اندازهٔ نیاز قناعت کرد و از خدا خشنود بود. سپس امام (ع) پیش رفت تا به گورها نزدیک شد و فرمود:
- خطبه ۵۹، میان ۳۷ تا ۳۸ قفراخواندن کوفیان به جهاد با شامیانستایش از آنِ خداست که با آفریدههایش بر آفریدگان خود آشکار شده و با برهانش بر دلهایشان نمایان است. آفریدگان را بیآنکه از پیش بیندیشد و بسنجد آفرید؛ زیرا فکر کردن تنها درخور کسانی است که درون و اندیشه دارند، و او در ذات خود درون و اندیشهای ندارد.
- سخن ۱۱۸، ۳۷ قپند به عمرو عاص دربارهٔ پیروی از حقسخنی از امام (ع) در پند دادن به عمرو عاص: برترینِ مردم نزد خدای توانا و بزرگ کسی است که عمل کردن به حق را بیشتر دوست داشته باشد، هرچند به او کاستی برساند و او را به اندوه و سختی بیندازد.
- سخن ۱۴۸، میان ۳۷ تا ۳۸ قرد طالعبینی پیش از حرکت به نهروانای دهقان (بزرگِ ایرانی) که خبرها را پیشگویی میکنی و از سرنوشتها میترسانی! آیا تویی که ستارگان روان را به حرکت درمیآوری، به زیان من بر رخدادها حکم میرانی، و آنها را با دقیقهها و ساعتها جابهجا میکنی؟!
- سخن ۱۵۲، صفر ۳۸ قبر کشتگان نهروان: شیطان و نفس فریبشان دادبدبختی بر شما باد! کسی که فریبتان داد، سخت به شما زیان رساند.
- سخن ۱۳۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قسوگ سهل بن حنیف: اگر کوهی دوستم بدارداگر کوهی مرا دوست بدارد، فرو میریزد.
- سخن ۱۴۷، میان ۳۷ تا ۳۸ قخواب با یقین بهتر از نماز با شکخوابیدن با یقین، بهتر از نماز خواندن با شک است. ما خاندان محمد، مایهٔ نجات هر مؤمنی هستیم.
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۳
- نامه ۷۷، میان ۳۸ تا ۳۹ قبه زیاد بن خصفه در کار بنیناجیهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن خصفه.
- خطبه ۶۱، رمضان ۴۰ قخداحافظی با مردم پس از ضربت ابنملجمستایش از آنِ خداست، آنگونه که سزاوار جایگاه اوست، در حالی که پیرو فرمان اوییم. او را میستایم همانگونه که دوست دارد؛ و جز خدا خدایی نیست، خدای یگانه و یکتای بینیاز، همانگونه که خود را وصف کرده است. و گواهی میدهم که محمد (ص) بنده و فرستادهٔ اوست.
- سخن ۱۵۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قپس از من با خوارج نجنگیدسخنی از او (ع) دربارهٔ بازداشتن یارانش از جنگ با خوارج پس از او: پس از من با خوارج نجنگید.
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۱۲
- خطبه ۱۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ همّام؛ وصف پرهیزگارانوای بر تو ای همّام! از خدای پاک پروا کن و نیکی کن؛ زیرا «إِنَّ اللّهَ مَعَ اَلَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ» خدا با کسانی است که تقوا پیشه کردهاند (از گناه پروا کردهاند) و کسانی که نیکوکارند.
- خطبه ۱۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قجایگاه امام نزد پیامبر و برتری اهلبیتستایش از آنِ خداست؛ خدایی که از نشانههای فرمانروایی و شکوهِ بزرگیاش چنان شگفتیهایی از قدرت خود آشکار کرد که مردمکِ چشمها را سرگردان ساخت، و زمزمهها و گذرِ اندیشههای خردها را از شناختِ ژرفای صفتش بازداشت. و گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست؛ گواهیای از…
- سخن ۱۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قهر روزِ بیگناه برای ما عید استاین چیست که به نمایش گذاشتهاند؟
- سخن ۱۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قشیرینی نوروز و حرام نکردن نعمتهای پاکپس هر روز برایمان اینگونه نوروز بگیرید!
- سخن ۱۴، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید فطر، عید چه کسی است؟و این روز تنها برای کسی عید است که خدای پاک روزهاش را پذیرفته، شبزندهداریاش را ارج نهاده، از تلاشش خشنود شده و گناهش را بر او آمرزیده است.
- سخن ۲۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قگفتوگوی شبانه با نوف بکالی و حبّهٔ عرنیای حبّه! خوابیدهای یا بیدار و چشمگشوده؟
- سخن ۲۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قچگونه صبح کردی؟ پاسخ به امام حسینچگونه صبح میکند کسی که از سوی خدا دو نگهبان (دو فرشتهٔ ثبت اعمال) بر او گماشته شده است، و میداند که خطاهایش در دیوان (کارنامهٔ اعمال) نوشته شده است؛ پس اگر پروردگارش به او رحم نکند، بازگشتگاهش آتشهاست؟
- سخن ۲۸، میان ۳۶ تا ۴۰ قدوستان و دشمنان اهلبیت؛ پاسخ به حنششامگاه را آغاز کردم در حالی که دوستدارِ دوستدارمان هستم و دشمنِ دشمنمان.
- سخن ۳۷، میان ۳۶ تا ۴۰ قسه دستهٔ مردم و ارزش دانش؛ با کمیلای کمیل بن زیاد! این دلها ظرفاند، و بهترینشان دلی است که دانش را بیشتر در خود نگه دارد.
- سخن ۴۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قتسلیت به اشعث بن قیس در مرگ پسرشای اشعث! اگر بر پسرت اندوهگین شوی، پیوند خویشاوندی از تو سزاوار این اندوه است؛ و اگر شکیبایی کنی، در پاداش خدای برتر جایگزینی برای هر مصیبت هست.
- نامه ۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قاندرزهای زندگی به حارث همدانیاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به حارث هَمدانی.
- عهدنامه ۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه مخنف بن سلیم: فروتنی در گرفتن زکاتاین فرمانِ بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مخنف بن سلیم أزدی در پیماننامهاش به اوست، هنگامی که او را برای گردآوری زکات فرستاد.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۲۴
- خطبه ۵یگانگی خدا و دل نبستن به دنیاستایش از آنِ خداست که ستایش را به نعمتها میپیوندد و نعمتها را به شکرگزاری. او را بر نعمتهایش میستاییم، همانگونه که بر بلاهایش میستاییم.
- خطبه ۱۵دل کندن از دنیا و عبرت از گذشتگانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که پایین میآورد و بالا میبرد، زیان میرساند و سود میبخشد، و بخشنده و گشادهدست است. ستایشش باشکوه است و نامهایش راست و درست. بر نهانها و بر هرچه از دلها میگذرد آگاه و مسلط است.
- خطبه ۱۶آماده شدن برای مرگ و روز حسابستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایش را کلیدِ یادِ خود، سببِ فزونیِ بخششِ خود، و نشانهای بر نعمتها و بزرگیِ خود قرار داد. سپاهش شکستناپذیر است و شکوهش بزرگ. به شکرانهٔ نعمتبخشیاش او را میستایم، و به پاسِ بزرگواری و شکوهش ثنایش میگویم.
- خطبه ۱۷خطبهٔ غرّاء، در تشییع یک جنازهاز چه میگریند؟
- خطبه ۲۸خطبهٔ بیالف؛ مرگ، گور و قیامتستودم کسی را که بخشش او بزرگ است، و نعمتش فراوان و کامل است، و سخنش تمام است، و خواستش اجرا میشود، و برهانش رساست، و داوریاش عادلانه است، و رحمتش بر خشمش پیشی گرفته است.
- سخن ۴ارزش یاد خدا و وصف اهل آنخدای پاک و برتر، یادِ خود را جلای دلها قرار داد؛ دلها با آن پس از سنگینیِ گوش میشنوند، پس از کمبینایی میبینند، و پس از سرکشی رام میشوند.
- سخن ۱۶آمادهٔ کوچ شوید؛ ندای پس از نماز عشاای مردم! خدا رحمتتان کند، آماده شوید که در میان شما بانگ کوچ سر داده شده است. کمتر در دنیا درنگ کنید.
- سخن ۲۹دنیا، سجدهگاه دوستان خدا؛ پاسخ به بدگوی دنیامردمی که به دروغ ادعای زهد (دل نبستن به دنیا) در دنیا دارند، چه شده است که از دنیا بدگویی میکنند؟!
- سخن ۳۰معنای زهد در دو جمله از قرآنسخنی از امام (ع) دربارهٔ معنای زهد: همهٔ زهد در دو سخن از قرآن است:
- سخن ۳۲از کدام فتنه باید به خدا پناه برد؟هیچیک از شما هرگز نگوید: «خدایا، از فتنه به تو پناه میبرم»؛ چون هیچکس نیست مگر اینکه فتنهای (آزمایشی) در بر دارد.
- سخن ۳۳بیشترِ دلمشغولیات برای زن و فرزندت نباشدمبادا بیشترِ سرگرمی و دلمشغولیات برای زن و فرزندانت باشد.
- سخن ۳۹کار نیک، گنجی از بهترین گنجهاکار نیک گنجی از برترین گنجها، کِشتی از پربارترین کِشتها، و دژی از استوارترین دژهاست.
- سخن ۵۳به دو مردی که به نیاکانشان مینازیدندآیا به تنهای پوسیده و جانهای ماندگار در آتش دوزخ میبالید؟!
- سخن ۵۶صدقهٔ بسیار، وقتی پذیرش اعمال معلوم نیستبه خدا سوگند، من اگر میدانستم خدای برتر حتی یک کار واجب را از من پذیرفته است، حتماً دست نگه میداشتم.
- سخن ۶۰سه جملهای که دانایان در نامهها مینوشتندنادانترین مردم کسی است که نامهاش را با سخنان بیهوده پر کند.
- سفارش ۲چهارصد سفارش برای دین و دنیامردم! از آرزوی باطل بپرهیزید؛ چه بسیار کسی که روزی را آغاز میکند و به پایانش نمیرساند، و چه بسیار کسی که در آغاز شب به حالش غبطه میخورند و در پایان شب، گریهکنندگانش به پا میخیزند.
- دعا ۲پناه به خدا برای راه درست و آمرزشخدایا! تو برای دوستدارانت، مونسترینِ مونسانی، و برای آنان که به تو توکل میکنند، از همه برای کارگشایی آمادهتری. آنان را در نهانشان میبینی، از درونشان باخبری و اندازهٔ بینششان را میدانی؛ پس رازهایشان برایت آشکار است و دلهایشان بیقرار و مشتاق توست.
- دعا ۳آمرزش وعدههای شکسته و لغزشهای زبانخدایا! برای من بیامرز آنچه را تو از من به آن داناتری؛ پس اگر به آن بازگشتم، تو هم با آمرزش به سویم بازگرد. خدایا! برای من بیامرز آنچه را از سوی خودم وعده دادم و نزد من وفایی به آن نیافتی.
- دعا ۴پناه از یکی نبودن درون و بیرونخدایا! به تو پناه میبرم از اینکه در نگاهِ تیزِ چشمها ظاهرم نیکو شود، و در آنچه برای تو در دل پنهان میدارم باطنم زشت شود؛ و با همهٔ آنچه تو از من آگاهی، در پیِ خودنماییِ خودم برای مردم بمانم؛ پس خوبیِ ظاهرم را به مردم نشان دهم و با بدیِ کارم به سوی تو…
- دعا ۵سپاس سلامت و درخواست بینیازی از خداستایش از آنِ خداست که صبح کردم و مرده نبودم و نه بیمار؛ نه رگهایم به دردی و بلایی زده شده و نه به بدترین کارم بازخواست شدهام؛ نه نسلم بریده و نه از دینم برگشتهام؛ نه منکر پروردگارم شدهام و نه از ایمانم رمیده و بیگانهام؛ نه عقلم آشفته شده و نه به عذاب…
- دعا ۶سحرگاه: پیری، مرگ و امید به رحمت خداخدای من! بر محمد و خاندان محمد درود فرست و به من رحم کن؛ روزی که نشانم از دنیا بریده شود، یادم از میان آفریدگان پاک شود، و همچون کسی که فراموش شده، در شمار فراموششدگان درآیم.
- دعا ۷آمرزشخواهی پس از دو رکعت نماز صبحخدایا، به یاریِ خودت تو را ستایش میکنم بر نعمتهایی که به سببِ آنها توانِ ستایشت را یافتم؛ و در برابرت، به زیانِ خود، به آنچه تو شایسته و سزاوارِ آنی و به اندازهٔ تباهیِ نیتم و ناتوانیِ جانم اعتراف میکنم.
- دعا ۱۱پیش از نبرد: درخواست شهادت در راه خداخدایا! تو راهی از راههایت را نشانهگذاری و نمایان کردی که خشنودیات را در آن نهادی، و دوستانت را به آن فراخواندی، و آن را نزد خودت پرپاداشترین و باارزشترین راهت، و خوشسرانجامترین و گرامیترین راه در پیشگاهت، و دوستداشتنیترین روش به سویت قرار دادی. سپس…
- نامه ۳۷به بزرگان یاران: اسلام، قبر و میراث پیامبریبه نزدیکان درگاه در عالم سایهها (پیش از آفرینش این جهان)، آزمودهشدگان به بلا و گرفتاری، شتابندگان در فرمانبرداری، و یقیندارندگان به بازگشت (برگشتن به دنیا پیش از قیامت).