کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۱۹۷ دقیقه خواندن

جایگاه امام نزد پیامبر و برتری اهل‌بیت

خطبه‌ای از او (ع) دربارهٔ جایگاهش نزد پیامبر خدا و فضیلت‌های خاندان پیامبری (ع)

میان ۳۶ تا ۴۰ قنامشخص (دوران حکومت)تاریخ تقریبی

خطبه‌ای دربارهٔ پرهیزگاری، نزدیکی خدا به بندگان، پیروی از پیامبر و خاندانش، و جایگاه خود علی (ع) نزد پیامبر. بند آخر مردم را به جنگ با دشمن برمی‌انگیزد و می‌گوید خودش بر راه حق است و دشمنانش بر لغزشگاه باطل‌اند. این نشان می‌دهد در دوران حکومتش گفته شده. مناسبت و جای دقیق آن گزارش نشده.

خطاب به: مردم و یارانش که به جهاد خوانده می‌شوند

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۰۵، خطبهٔ ۸۷، خطبهٔ ۱۹۷

بخش‌های این متن (۱۱)
  1. فراخوان به تقوای الهی و دستاوردهای آن
  2. فراخوان به دعا به درگاه خدای پاک
  3. نهی از خودپسندی و فخرفروشی، و تشویق به برادری
  4. جایگاه خاندان پیامبر و هدفشان از دعوت
  5. نهی از به‌کارگیری نظرِ شخصی در آنچه ژرفایش درک نمی‌شود
  6. هشدار از دوری گزیدن از خاندان پیامبر (ص)
  7. فرمان‌برداریِ مطلق او (ع) از خدای پاک و از پیامبر (ص)
  8. جان‌فشانی او (ع) برای پیامبر (ص) و رازداری او
  9. میزان پایبندی او به پیروی از پیامبر (ص)
  10. نزدیک‌ترین کس بودنِ او به پیامبر (ص) در زندگی و مرگ
  11. میزان پایبندی او به پیروی از پیامبر (ص)

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

ستایش از آنِ خداست؛ خدایی که از نشانه‌های فرمانروایی و شکوهِ بزرگی‌اش چنان شگفتی‌هایی از قدرت خود آشکار کرد که مردمکِ چشم‌ها را سرگردان ساخت، و زمزمه‌ها و گذرِ اندیشه‌های خردها را از شناختِ ژرفای صفتش بازداشت. و گواهی می‌دهم که جز خدا خدایی نیست؛ گواهی‌ای از سرِ ایمان و یقین، و اخلاص و فروتنیِ دل.

الحمد للّه الّذی أظهر من آثار سلطانه، و جلال كبریائه، ما حیّر مقل العیون من عجائب قدرته، و ردع خطرات هماهم العقول عن عرفان كنه صفته. و أشهد أن لا إله إلاّ اللّه، شهادة إیمان و إیقان، و إخلاص و إذعان.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵
منابع (۱)
  1. النّفوس. ورد فی أكثر نسخ النهج، و لكنا أوردنا الوارد فی نسخة العام 400 ص 276.

و گواهی می‌دهم که محمد بنده و فرستادهٔ اوست. خدا او را فرستاد در روزگاری که نشانه‌های هدایت کهنه و فرسوده، و راه‌های دین محو و ناپیدا شده بود؛ پس او حق را آشکارا و با صدای بلند فریاد زد، و خیرخواهِ مردم شد، و به راهِ درست هدایت کرد، و به میانه‌روی فرمان داد؛ درود خدا بر او و خاندانش باد.

و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله؛ أرسله و أعلام الهدی دارسة، و مناهج الدّین طامسة، فصدع بالحقّ، و نصح للخلق، و هدی إلی الرّشد، و أمر بالقصد، صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵

فراخوان به تقوای الهی و دستاوردهای آن

بندگان خدا! شما را به تقوای الهی (خودنگهداری از گناه) سفارش می‌کنم، که تقوا مهار و ستونِ نگه‌دارنده است. پس به رشته‌های استوارش چنگ بزنید و به حقیقت‌هایش پناه ببرید، تا شما را به پناهگاه‌های آسایش، سرزمین‌های گشایش، دژهای امان و جایگاه‌های عزت برساند؛ در روزی که چشم‌ها خیره می‌ماند، کرانه‌های جهان از هراسِ آن تاریک می‌شود، گله‌های شترانِ آبستنِ ده‌ماهه بی‌صاحب رها می‌مانند، و در صور (شیپورِ رستاخیز) دمیده می‌شود. پس هر جانی از تن برمی‌آید، و هر زبانی بند می‌آید، و کوه‌های بلندِ سرافراز و صخره‌های سختِ استوار خوار و فروتن می‌شوند؛ تا آنجا که سنگِ خارا به سرابِ لرزان تبدیل می‌شود، و جایگاهِ شناخته‌شدهٔ آن‌ها دشتی صاف و بی‌گیاه می‌شود. پس نه شفاعت‌کننده‌ای شفاعت می‌کند، نه دوستِ صمیمی و خویشاوندی بلا را دور می‌سازد، و نه عذرخواهی‌ای سود می‌بخشد.

أوصیكم، عباد اللّه، بتقوی اللّه، فإنّها الزّمام و القوام؛ فتمسّكوا بوثائقها، و اعتصموا بحقائقها، تؤل بكم إلی أكنان الدّعة، و أوطان السّعة، و معاقل الحرز، و منازل العزّ؛ فی یوم تشخص فیه الأبصار، و تظلم له الأقطار، و تعطّل فیه صروم العشار، و ینفخ فی الصّور، فتزهق كلّ مهجة، و تبكم كلّ لهجة، و تذلّ‌الشّمّ الشّوامخ، و الصّمّ الرّواسخ، فیصیر صلدها سرابا رقرقا، و معهدها قاعا سملقا؛ فلا شفیع یشفع، و لا حمیم یدفع، و لا معذرة تنفع.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵
منابع (۴)
  1. لتؤول. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 197.
  2. مناقل. ورد فی نسخة العام 400 ص 278. و فی نسخة الآملی ص 170. و هامش نسخة الإسترابادی ص 320.
  3. ضروع. ورد فی نسخة الإسترابادی ص 321.
  4. تدكّ. ورد فی المصدر السابق. و نسخة عبده ص 448.

بندگان خدا! بدانید که خدای پاک شما را بیهوده نیافریده و بی‌حساب رهایتان نکرده است.

و اعلموا، عباد اللّه، أنّه - سبحانه - لم یخلقكم عبثا، و لم یرسلكم هملا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵
منابع (۲)
  1. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 601 الحدیث 30. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 337. مرسلا.
  2. لم یترككم. ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 601 الحدیث 30. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 412. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 337. مرسلا.

او اندازهٔ نعمت‌هایش را بر شما می‌داند و نیکی‌اش را به شما شمرده است.

علم مبلغ نعمه علیكم، و أحصی إحسانه إلیكم.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵

فراخوان به دعا به درگاه خدای پاک

پس از او گشایش بخواهید، از او کامیابی بطلبید، به درگاهش درخواست ببرید و از او بخشش بخواهید؛ که هیچ پرده‌ای شما را از او جدا نکرده و هیچ دری میان شما و او بسته نشده است.

فاستفتحوه و استنجحوه، و اطلبوا إلیه و استمنحوه؛ فما قطعكم عنه حجاب، و لا أغلق عنكم دونه باب.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵
منابع (۱)
  1. استمیحوه. ورد فی هامش نسخة الإسترابادی ص 320. و نسخة العام 550 ص 130 ب.

او در هر جا، در هر زمان و هنگام، و با هر انسان و جنی همراه است.

و إنّه لبكلّ مكان، و فی كلّ حین و أوان، و مع كلّ إنس و جانّ.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵

بخشش به او کاستی وارد نمی‌کند، و عطا از او کم نمی‌کند. هیچ درخواست‌کننده‌ای دارایی او را تمام نمی‌کند، و هیچ عطایی اندوختهٔ او را به پایان نمی‌رساند. نه کسی او را از کسِ دیگر منصرف می‌کند، و نه صدایی او را از صدای دیگر غافل می‌سازد. نه بخشیدنی دستِ او را از بازپس‌گرفتن می‌بندد، نه خشمی او را از رحمت بازمی‌دارد، و نه رحمتی او را از کیفر غافل می‌کند. نه پنهان‌بودن مانعِ آشکاربودنش می‌شود، و نه آشکاربودن او را از پنهان‌بودن جدا می‌کند.

لا یثلمه العطاء، و لا ینقصه الحباء، و لا یستنفده سائل، و لا یستقصیه نائل، و لا یلویه شخص عن شخص، و لا یلهیه صوت عن صوت، و لا تحجزه هبة عن سلب، و لا یشغله غضب عن رحمة، و لا تولهه رحمة عن عقاب، و لا تجنّه البطون عن الظّهور، و لا یقطعه الظّهور عن البطون.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵
منابع (۲)
  1. لا یستنقصه. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 197. و نسخة نصیری ص 128.و نسخة العام 550 ص 130 ب. و نسخة العطاردی ص 230. عن نسخة مكتبة ممتاز العلماء فی لكنهو - الهند.
  2. لا تحجبه. ورد فی هامش نسخة ابن المؤدب ص 197. و نسخة الإسترابادی ص 320.

نزدیک است و در همان حال دور؛ بلندمرتبه است و در همان حال نزدیک؛ آشکار شد و در همان حال پنهان است؛ پنهان است و در همان حال آشکار؛ و او فرمان می‌راند و حساب می‌کشد، و کسی بر او فرمان نمی‌راند و حساب نمی‌کشد.

قرب فنأی، و علا فدنا، و ظهر فبطن، و بطن فعلن، و دان و لم یدن.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵

آفریدگان را با چاره‌اندیشی و ترفند نیافرید، و از سرِ خستگی و درماندگی از آنان یاری نخواست.

لم یذرأ الخلق باحتیال، و لا استعان بهم لكلال.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۰۵

نهی از خودپسندی و فخرفروشی، و تشویق به برادری

اما بعد، ای مردم! سخنم را بشنوید و گفتارم را به دل بسپارید؛ که خودپسندی از گردنکشی است، و فخرفروشی از تکبر؛ و شیطان دشمنی حاضر است که به شما وعدهٔ باطل می‌دهد.

أمّا بعد؛ أیّها النّاس؛ اسمعوا مقالتی، و عوا كلامی؛ فإنّ الخیلاء من التّجبّر، و إنّ النّخوة من التّكبّر؛ و إنّ الشّیطان عدوّ حاضر یعدكم الباطل.

بدانید که مسلمان برادرِ مسلمان است؛ پس با یکدیگر دشمنی و جدایی نکنید و دست از یاریِ هم برندارید؛ زیرا قانون‌های دین یکی است و راه‌هایش سرراست و روشن. هر کس به آن‌ها چنگ بزند، می‌رسد؛ هر کس رهایشان کند، از دین بیرون می‌رود؛ و هر کس از آن‌ها جدا شود، نابود می‌شود.

ألا إنّ المسلم أخو المسلم، فلا تنابذوا و لا تخاذلوا؛ فإنّ شرائع الدّین واحدة، و سبله قاصدة؛ من أخذ بها لحق، و من تركها مرق، و من فارقها محق.

منابع (۱)
  1. فلا تنابزوا. ورد فی أمالی المفید ص 233 الحدیث 5. عن أبی الطیب الحسین ابن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 10. الطوسی، عن أبیه، عن محمد بن محمد، عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی كشف الغمة ج 2 ص 4. مرسلا عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی تحف العقول ص 143. مرسلا.

مسلمان کسی نیست که وقتی امینش می‌شمارند خیانت کند، و نه کسی که وقتی وعده می‌دهد زیرِ قولش بزند، و نه کسی که وقتی سخن می‌گوید دروغ بگوید.

لیس المسلم بالخائن إذا ائتمن، و لا بالمخلف إذا وعد، و لا بالكاذب إذا نطق.

جایگاه خاندان پیامبر و هدفشان از دعوت

و ما خاندانِ رحمتیم؛ گفتارمان حق است و کردارمان عدالت. خاتمِ پیامبران از ماست، و پیشوایانِ اسلام و امینانِ کتابِ خدا در میان ما هستند. شما را به سوی خدا و پیامبرش فرامی‌خوانیم، و به جهاد با دشمنِ او، و سرسختی و استواری در کارِ او، و جستنِ خشنودیِ او، و به برپاداشتنِ نماز، و دادنِ زکات، و حجِ خانهٔ خدا، و روزهٔ ماه رمضان، و رساندنِ کاملِ فیء (مالی که بی‌جنگ به دستِ مسلمانان آمده و از آنِ همه است) به صاحبانِ حقش.

و نحن أهل بیت الرّحمة؛ قولنا الحقّ‌، و فعلنا القسط؛ و منّا خاتم النّبیّین، و فینا قادة الإسلام، و أمناء الكتاب؛ ندعوكم إلی اللّه و رسوله، و إلی جهاد عدوّه، و الشّدّة فی أمره، و ابتغاء رضوانه، و إلی إقام الصّلاة، و إیتاء الزّكاة، و حجّ البیت، و صیام شهر رمضان، و توفیر الفیء لأهله.

منابع (۴)
  1. الصّدق. ورد فی وقعة صفین ص 223، عن عمر بن سعد، عن أبی یحیی، عن محمد بن طلحة، عن أبی سنان الأسلمی، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 164. مرسلا.
  2. حملة. ورد فی هامش المصدر السابق. عن نسخة.
  3. مرضاته. ورد فی هامش أمالی المفید ص 233، عن نسخة. عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 463. مرسلا عن أبی سنان الأسلمی، عن علی علیه السّلام.
  4. ورد فی المصدرین السابقین، و فی وقعة صفین، بالسند السابق. و ناسخ التواریخ.و فی تحف العقول ص 143. مرسلا. و فی أمالی الطوسی ص 10. الطوسی، عن أبیه، عن محمد بن محمد، عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی كشف الغمة ج 2 ص 4. مرسلا عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی الدر النظیم ص 372. مرسلا عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 21. مرسلا. باختلاف یسیر.

ای مردم! این سخن را از خاتمِ پیامبران (ص) فرابگیرید: «هر کس از ما بمیرد، مرده نیست؛ و هر کس از ما پیکرش بپوسد، پوسیده و فانی نیست.»

أیّها النّاس؛ خذوها عن خاتم النّبیّین صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّه یموت من مات منّا و لیس بمیّت، و یبلی من بلی منّا و لیس ببال.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷

پس دربارهٔ آنچه نمی‌شناسید سخن نگویید، که بیشترِ حق در همان چیزهایی است که شما انکار می‌کنید.

فلا تقولوا بما لا تعرفون، فإنّ أكثر الحقّ فیما تنكرون.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷

و عذرِ کسی را بپذیرید که هیچ حجت و دستاویزی بر ضد او ندارید؛ و آن کس منم.

و أعذروا من لا حجّة لكم علیه، و أنا هو.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷

مگر من در میان شما به «ثقلِ اکبر» (میراثِ گران‌قدرِ بزرگ‌ترِ پیامبر، یعنی قرآن) عمل نکردم، و «ثقلِ اصغر» (میراثِ گران‌قدرِ کوچک‌ترِ پیامبر، یعنی خاندان او) را در میان شما به جا نگذاشتم؟

أ لم أعمل فیكم بالثّقل الأكبر، و أترك فیكم الثّقل الأصغر؟.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷

من پرچمِ حق و ایمان را در میان شما استوار کوبیدم، شما را بر مرزهای حلال و حرام آگاه کردم، از عدالتِ خود جامهٔ عافیت و امنیت بر تنتان پوشاندم، با گفتار و کردارِ خود کارِ نیک را برایتان گستراندم، و خوی‌های بزرگوارانه را از وجودِ خودم به شما نشان دادم.

قد ركّزت فیكم رایة الحقّ [و] الإیمان، و وقفتكم علی حدود الحلال و الحرام، و ألبستكم العافیة من عدلی، و فرشتكم المعروف من قولی و فعلی، و أریتكم كرائم الأخلاق من نفسی.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷
منابع (۲)
  1. و. ورد فی نسخة نصیری ص 34. و نسخة الآملی ص 52. و نسخة عبده ص 207.و نسخة العطاردی ص 85.
  2. .. و أركز فیكم... و أقفكم... و ألبسكم... و أفرشكم... و أریكم.ورد فی نسخة العام 550 ص 35 ب.

به راستی با شما به نیکی همنشینی کردم، با همهٔ توانم از پشتِ سرْ نگهبان و پشتیبانتان بودم، و شما را از کمندهای خواری و حلقه‌های ستم آزاد کردم؛ این را به پاسِ نیکیِ اندکِ شما کردم، و از سرِ چشم‌پوشی از زشتی‌ها و کارهای ناپسندِ بسیاری که چشمم دید و تنم از نزدیک گواهِ آن بود.

و لقد أحسنت جواركم، و أحطت بجهدی من ورائكم، و أعتقتكم من ربق الذّلّ، و حلق الضّیم؛ شكرا منّی للبرّ القلیل، و إطراقا عمّا أدركه البصر، و شهده البدن من المنكر الكثیر.

منابع (۱)
  1. (**) من: و لقد أحسنت. إلی: المنكر الكثیر. ورد فی خطب الرضی تحت الرقم 195.

نهی از به‌کارگیری نظرِ شخصی در آنچه ژرفایش درک نمی‌شود

پس در چیزی که نگاه به ژرفایش نمی‌رسد و اندیشه به درونش راه نمی‌یابد، نظر شخصی به کار نبرید. مردم! من این کارِ شما را به گردن گرفتم؛ پس به خدایی سوگند که معبودی جز او نیست، از روزی که کارم را به دست گرفتم، کم و زیاد از مال شما برنداشته‌ام، جز شیشه‌ای کوچک از روغن خوش‌بو که دهقانی (زمین‌داری ایرانی) از یکی از منطقه‌ها به من هدیه داد.

فلا تستعملوا الرّأی فیما لا یدرك قعره البصر، و لا تتغلغل إلیه الفكر. یا معاشر النّاس؛ إنّی تقلّدت أمركم هذا، فو اللّه الّذی لا إله إلاّ هو ما أصبت من مالكم منذ و لیت عملی قلیلا و لا كثیرا إلاّ قویریرة من دهن طیب أهداها إلیّ دهقان من بعض النّواحی.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷
منابع (۳)
  1. منذ دخلتها. ورد فی المصنف للصنعانی ج 8 ص 149 الحدیث 14673. عن عبد الرزاق، عن أبی سفیان، عن معاذ بن العلاء، عن أبیه، عن علی علیه السّلام.و فی أدب القاضی بشرح الحسام الشهید ص 87. عن معاذ بن العلاء، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام. و فی السنة للخلال ص 354 الحدیث 472. عن محمد، عن وكیع، عن معاذ بن العلاء أبی غسان، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام.
  2. قویصرة. ورد فی تاریخ دمشق ج 42 ص 480. عن أبی الفضل الفضیلی، عن أبی القاسم الخلیلی، عن أبی القاسم الخزاعی، عن أبی سعید الهیثمی بن كلیب الشاشی، عن أبی قلابة، عن أبی عاصم، عن معاذ بن العلاء بن عمار، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه السّلام.
  3. ورد فی المصدر السابق. و أدب القاضی بشرح الحسام الشهید. و المصنف للصنعانی. بالأسانید السابقة. و فی خصائص الأئمة ص 79. مرسلا. و فی تاریخ مدینة دمشق ج 42 ص 480. عن أبی القاسم إسماعیل بن محمد بن الفضل، عن منصور بن شكرویه، عن أبی بكر بن مردویه، عن أبی بكر الشافعی، عن معاذ بن المثنی، عن مسدد، عن عبد الوارث، عن أبی عمرو بن العلاء، عن أبیه.و عن أبی العز السلمی، عن محمد بن الحسین، عن المعافی بن زكریا، عن احمد

هشدار از دوری گزیدن از خاندان پیامبر (ص)

پس کجا می‌روید و چگونه به بیراهه کشیده می‌شوید، در حالی که پرچم‌ها برافراشته، نشانه‌ها آشکار و چراغ‌های راهنما برپا است؟! پس شما را به کدام بیراهه می‌برند؟

فأین تذهبون، و أنّی تؤفكون؛ و الأعلام قائمة، و الآیات واضحة، و المنار منصوبة؟!!!. فأین یتاه بكم؟.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷

بلکه چگونه سرگردانید، در حالی که خاندان پیامبرتان میان شمایند و آنان پیشوایان حق، نشانه‌های دین و زبان‌های راست‌گویی‌اند؟!

بل كیف تعمهون؛ و بینكم عترة نبیّكم، و هم أئمّة الحقّ، و أعلام الدّین، و ألسنة الصّدق؟!!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷

پس آنان را در بهترین جایگاه‌های قرآن بنشانید و همچون شترانِ تشنه به سویشان بشتابید.

فأنزلوهم بأحسن منازل القرآن، و ردوهم ورود الهیم العطاش.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۸۷
منابع (۱)
  1. ورد. ورد فی كتاب الطراز ج 1 ص 294. مرسلا.

بدانید از شگفت‌ترینِ شگفتی‌ها این است که معاویه پسر ابوسفیانِ اموی و عمرو عاصِ سهمی، به گمان خودشان مردم را به خواستنِ دین برمی‌انگیزند!

ألا و إنّ من أعجب العجب أنّ معاویة بن أبی سفیان الأمویّ، و عمرو بن العاص السّهمیّ، أصبحا یحرّضان النّاس علی طلب الدّین، بزعمهما!!.

منابع (۱)
  1. ورد فی أمالی المفید ص 233 الحدیث 5. عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 9. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن محمد بن محمد، عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی وقعة صفین ص 223، عن عمر بن سعد (الأسدی)، عن أبی یحیی، عن محمد بن طلحة، عن أبی سنان الأسلمی، عن علی علیه السّلام. و فی -

فرمان‌برداریِ مطلق او (ع) از خدای پاک و از پیامبر (ص)

به خدا سوگند، شما و نگهبانانِ دین از یارانِ محمد (ص) خوب می‌دانید که من یک ساعت هم فرمانِ خدای پاک را رد نکردم و هرگز در هیچ کاری با رسول خدا (ص) مخالفت و از او نافرمانی نکردم. در فرمان‌برداری از او همهٔ تلاشم را به کار بستم و با همهٔ توانم با دشمنانش جهاد کردم.

و اللّه لقد علمتم و علم المستحفظون من أصحاب محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أنّی لم أردّ علی اللّه - سبحانه - ساعة، و لم أخالف رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و لم أعصه فی أمر قطّ. و لقد بذلت فی طاعته، جهدی، و جاهدت أعداءه بكلّ طاقتی.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۹۷
منابع (۴)
  1. ورد فی أمالی المفید ص 233 الحدیث 5. عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 9. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن محمد بن محمد، عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد ابن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام.
  2. ورد فی المصدرین السابقین.
  3. ورد فی المصدرین السابقین. و فی الدر النظیم ص 372. بالسند السابق. و ورد و لا علی رسوله ساعة قطّ فی نسخ النهج.
  4. ورد فی أمالی المفید. و أمالی الطوسی. بالسندین السابقین. و ناسخ التواریخ. و فی ص 458 منه. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 21. مرسلا. و فی غرر الحكم ج 2 ص 788 الحدیث 86. مرسلا. باختلاف یسیر.

جان‌فشانی او (ع) برای پیامبر (ص) و رازداری او

با جانم در میدان‌هایی که پهلوانان در آن‌ها پس می‌کشیدند و بدن‌ها به لرزه می‌افتاد و گام‌ها به عقب می‌رفت، او را یاری دادم؛ دلیری‌ای که خدای پاک با آن مرا گرامی داشت و ستایش از آنِ اوست. و پیامبر از دانش خود چیزی را به من سپرد که به هیچ‌کس جز من نسپرد؛ پس پیوسته راه رسول خدا (ص) را دنبال کردم و از نشانه‌های او پیروی کردم تا به «عَرْج» (منزلی میان مکه و مدینه) رسیدم.

و لقد واسیته بنفسی فی المواطن الّتی تنكص فیها الأبطال، و ترتعد فیها الفرائص، و تتأخّر فیها الأقدام، نجدة أكرمنی بها اللّه - سبحانه -،و له الحمد. و لقد أفضی إلیّ من علمه ما لم یفض إلی أحد غیری فجعلت أتبع مأخذ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فأطأ ذكره حتّی انتهیت إلی العرج.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۹۷
منابع (۶)
  1. كنت أقیه. ورد فی وقعة صفین ص 223، عن عمر بن سعد (الأسدی)، عن أبی یحیی، عن محمد بن طلحة، عن أبی سنان الأسلمی، عن علی علیه السّلام.و فی أمالی المفید ص 233 الحدیث 5. عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 9. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن محمد ابن محمد، عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 21. مرسلا.
  2. ورد فی المصادر السابقة. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 164. مرسلا. و فی الدر النظیم ص 373. مرسلا عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام.
  3. بقوّة. ورد فی أمالی المفید، و أمالی الطوسی، و الدر النظیم. بأسانیدها.
  4. ورد فی وقعة صفین. بالسند السابق.
  5. ورد فی غرر الحكم ج 2 ص 788 الحدیث 86. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 507. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 458. مرسلا.
  6. (**) من: فجعلت. إلی: العرج. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 236.

میزان پایبندی او به پیروی از پیامبر (ص)

رسول خدا (ص) جان سپرد در حالی که سرش بر سینهٔ من بود. جانش در کفِ دستم روان شد و آن را بر چهره‌ام کشیدم.

و لقد قبض رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و إنّ رأسه لعلی صدری. و لقد سالت نفسه فی كفّی، فأمررتها علی وجهی.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۹۷
منابع (۱)
  1. لفی حجری. ورد فی وقعة صفین ص 223، عن عمر بن سعد (الأسدی)، عن أبی یحیی، عن محمد بن طلحة، عن أبی سنان الأسلمی، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی المفید ص 233 الحدیث 5. عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 9. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن محمد بن محمد، عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 21. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 164. مرسلا. و فی الدر النظیم ص 373. مرسلا عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام.

غسل دادنِ او (ص) را به تنهایی و با دستِ خودم بر عهده گرفتم و فرشتگانِ مقرب یارانم بودند؛ خانه و حیاط‌های پیرامونش پر از ناله شد؛ گروهی فرود می‌آمدند و گروهی بالا می‌رفتند.

و لقد ولیت غسله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بیدی وحدی، و الملائكة المقرّبون أعوانی؛ فضجّت الدّار و الأفنیة؛ ملأ یهبط، و ملأ یعرج.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۹۷
منابع (۲)
  1. ورد فی وقعة صفین. و أمالی المفید. و أمالی الطوسی. و الدر النظیم. بالأسانید السابقة. و المستدرك لكاشف الغطاء. و ناسخ التواریخ.
  2. ورد فی أمالی المفید ص 223، عن عمر بن سعد (الأسدی)، عن أبی یحیی، عن محمد بن طلحة، عن أبی سنان الأسلمی، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی المفید ص 233 الحدیث 5. عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 9. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن محمد بن محمد، عن أبی الطیب الحسین بن محمد النحوی التمار، عن محمد بن الحسن، عن أبی نعیم، عن صالح بن عبد اللّه، عن هشام، عن أبی مخنف، عن الأعمش، عن أبی إسحاق السبیعی، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 164. مرسلا. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 21. مرسلا.

و زمزمهٔ فرشتگان که بر او درود می‌فرستادند از گوشم جدا نشد، تا آن‌که او را در آرامگاهش به خاک سپردیم.

و ما فارقت سمعی هینمة منهم، یصلّون علیه، حتّی واریناه فی ضریحه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۹۷

پس چه کسی در زندگی و مرگ، از من به او سزاوارتر است؟!

فمن ذا أحقّ به منّی حیّا و میّتا؟!.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۹۷

نزدیک‌ترین کس بودنِ او به پیامبر (ص) در زندگی و مرگ

به خدا سوگند، هرگز هیچ امتی پس از پیامبرش دچار اختلاف نشد، مگر آن‌که اهل باطلش بر اهل حقش چیره شدند، مگر آن‌چه خدا خواست.

و أیم اللّه؛ ما اختلفت أمّة قطّ بعد نبیّها إلاّ ظهر أهل باطلها علی أهل حقّها إلاّ ما شاء اللّه.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصادر السابقة. و فی الدر النظیم ص 373. مرسلا عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام.

میزان پایبندی او به پیروی از پیامبر (ص)

پس با بینشِ روشن خود پیش بروید و نیت‌هایتان در جهاد با دشمنتان راست باشد؛ که به خدایی سوگند که معبودی جز او نیست، من بر شاهراهِ حقم و آنان بر لغزشگاهِ باطل‌اند. اگر چنین نکنید، راه‌ها شما را پراکنده می‌کند و جایی پشیمان می‌شوید که پشیمانی سودی برایتان ندارد.

فانفذوا علی بصائركم، و لتصدق نیّاتكم فی جهاد عدوّكم؛ فو اللّه الّذی لا إله إلاّ هو إنّی لعلی جادّة الحقّ، و إنّهم لعلی مزلّة الباطل. فإن لم تفعلوا تفرّقت بكم السّبل و ندمتم حیث لا تنفعكم النّدامة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۹۷
منابع (۱)
  1. ورد فی ارشاد القلوب ج 2 ص 225. مرسلا. و فی الإرشاد للمفید ص 167. مرسلا.و فی الخرائج و الجرائح ج 1 ص 200 الحدیث 40. مرسلا.

آن‌چه می‌شنوید را می‌گویم و از خدا برای خودم و شما آمرزش می‌خواهم.

أقول ما تسمعون، و أستغفر اللّه لی و لكم.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۲، صفحهٔ ۴۰۸. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن