خطبههاخطبه ۳۷۱۲ دقیقه خواندن
خواستگاری از فاطمهٔ زهرا
خطبهٔ او (ع) هنگامی که پیامبر (ص) فرمانش داد برای خودش از زهرا (ع) خواستگاری کند
عقد ازدواج علی و فاطمهٔ زهرا(س) در مدینه. پیامبر(ص) در مسجد، در حضور مهاجران و انصار، به فرمان خدا ازدواج فاطمه با علی را اعلام کرد و از علی خواست خطبهٔ عقد را بخواند. علی خدا را ستود، ازدواج را گرامی داشت، فاطمه را به همسری خواست و پیامبر پذیرفت؛ مهریه پانصد درهم گزارش شده است. علی پس از آن سجدهٔ شکر کرد. این روایت را جابر انصاری نقل کرده و از راه طبری امامی در کتابهای شیعه آمده است؛ پس گفتهٔ خود علی بخش کوتاهی از یک روایت بلند است.
خطاب به: پیامبر(ص) و مهاجران و انصار حاضر در مسجد مدینه
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
بخشهای این متن (۱۲)
- مقدمات خواستگاری از زهرا (ع)
- خطبهٔ پیامبر (ص) اندکی پیش از خطبهٔ علی (ع) برای خواستگاری از زهرا
- درخواست پیامبر (ص) از علی (ع) برای خواندن خطبهٔ خواستگاریِ زهرا
- خطبهٔ علی (ع) در عقد زهرا (ع)
- ستایش امام (ع) برای خدای پاک و وصف نعمتها و بخششهای او
- اهمیت ازدواج و خواستگاری از زهرا (ع)
- خواستگاری علی از زهرا (ع) و موافقت پیامبر (ص) با آن
- چگونگی پخش کردنِ ولیمه به دست پیامبر (ص) میان مردم
- گذاشتن دست علی در دست زهرا (ع) به دست پیامبر (ص)
- چگونگی جابهجایی زهرا و علی به خانههای پیامبر (ص)
- گفتوگوی پیامبر (ص) و امایمن
- خبر دادن پیامبر (ص) به امایمن از فضیلتهای زهرا (ع)
مقدمات خواستگاری از زهرا (ع)
ابن جریر طبری در دو کتاب «نوادر المعجزات» و «دلائل الامامه» و نیز دیگران، از جابر بن عبدالله انصاری ـ که خدا از او خشنود باد ـ روایت کردهاند: زمانی که خواستگاران فاطمهٔ زهرا، سرور زنان جهانیان (ع)، بسیار شدند، رسول خدا (ص) فرمود: «من تنها بشری همچون شما هستم؛ از شما زن میگیرم و به شما زن میدهم، مگر فاطمه؛ چراکه ازدواج او از آسمان فرود میآید.»
روی ابن جریر الطبری فی نوادر المعجزات و دلائل الإمامة و غیره عن جابر بن عبد اللّه الأنصاری رضی اللّه عنه، أنه لمّا كثر الخاطبون لفاطمة الزهراء سیدة نساء العالمین علیها السّلام قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنما أنا بشر مثلكم أتزوّجكم و أزوّجكم إلاّ فاطمة فإن تزویجها ینزل من السماء.
سپس هنگامی که امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب (ع)، از او خواستگاری کرد، پیامبر (ص) به او فرمود: «خوش آمدی و صفا آوردی!» و بر این دو واژه چیزی نیفزود.
ثم إنه لما خطبها أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب علیه السّلام قال له النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: مرحبا و أهلا؛ لم یزد علیهما.
چون روز دوم رسید، نزد پیامبر آمد. پیامبر فرمود: «برادرم، ای علی! نزد من بیا.» پس علی شتافت.
و لما كان الیوم الثانی أتاه فقال: أخی یا علی؛ إلیّ فأسرع.
هنگامی که در خانهٔ امسلمه بر پیامبر وارد شد و پیامبر او را دید، چهرهاش شکفت و چنان لبخند زد که درخشش سفیدیِ دندانهای نیش او دیده شد.
فلما دخل علیه، و هو فی بیت أم سلمة، و أبصره تهلل و تبسم حتی رؤی بیاض أنیابه له بریق.
سپس فرمود: «ای علی، نزدیک بیا؛ که خدای برتر، دغدغهٔ کار ازدواج تو را از دلم برداشت.»
فقال: هلمّ یا علی، فإن اللّه - تعالی - قد كفانی ما أهمنی من أمر تزویجك.
آنگاه به او فرمود: «ای علی، به سوی مسجد بیرون برو؛ من هم در پیِ تو میآیم و در حضور مردم او را به همسری تو درمیآورم و از برتریهای تو سخنانی میگویم که چشمت به آن روشن شود.»
ثم قال له: أخرج یا علی إلی المسجد، فإنی خارج فی أثرك و مزوّجك بحضرة الناس و ذاكر من فضلك ما تقرّ به عینك.
امیر مؤمنان (ع) فرمود: سرشار از شادی و سرور از نزد رسول خدا (ص) بیرون آمدم. ابوبکر و عمر با من روبهرو شدند و گفتند: «ای علی، چه خبر داری؟»
قال أمیر المؤمنین علیه السّلام: فخرجت من عند رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم ممتلئا فرحا و سرورا، فاستقبلنی أبو بكر و عمر، فقالا لی: ما وراءك یا علی؟.
گفتم: «رسول خدا (ص) فاطمه را به همسری من درمیآورد؛ و به من خبر داد که هنگامی که از او خواستگاری کردم، خدا پیشتر در آسمان او را به عقد من درآورده بود.
فقلت: یزوّجنی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فاطمة؛ و أخبرنی أنی ما خطبتها إلاّ و اللّه زوّجنی إیّاها فی السماء.
و اینک رسول خدا (ص) در پیِ من میآید تا این را در حضور مردم بگوید.»
و هذا رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی أثری لیذكر ذلك بحضرة الناس.
امام (ع) فرمود: وارد مسجد شدم و ابوبکر و عمر هم با من وارد شدند. به خدا سوگند، هنوز به میانهٔ مسجد نرسیده بودیم که رسول خدا (ص) به ما پیوست، در حالی که چهرهاش از شادی و سرور میدرخشید.
قال علیه السّلام: فدخلت المسجد، و دخل معی أبو بكر و عمر؛ فو اللّه ما توسطناه حتی لحق بنا رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و إن وجهه لیتهلل فرحا و سرورا.
پس بلال و مقداد و سلمان و ابوذر را صدا زد و فرمانشان داد در گوشهوکنار مدینه ندا دهند تا مهاجران (مسلمانانی که از مکه به مدینه کوچیدند) و انصار (یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) و مسلمانان گرد هم آیند.
فنادی بلالا و المقداد و سلمان و أباذر، و أمرهم بالنداء فی جنبات المدینة لیجتمع المهاجرون و الأنصار و المسلمون.
خطبهٔ پیامبر (ص) اندکی پیش از خطبهٔ علی (ع) برای خواستگاری از زهرا
چون مردم گرد آمدند، رسول خدا (ص) بالای منبر رفت و بر بالاترین پلهٔ آن نشست و خطبهای رسا خواند (که طبری آن را در دو کتاب خود آورده است) و در پایانش فرمود:
فلمّا اجتمعوا، صعد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم المنبر فجلس فی أعلی درجته، و خطب خطبة بلیغة، (ذكرها الطبری فی كتابیه)، قال فی آخرها:
«ای مردم! پیامبران تنها حجتهای خدای عزوجل در زمین او هستند؛ همانان که به کتاب او زبان میگشایند، به وحی او سخن میگویند و به دانش او دانایند. و پروردگار عزوجل به من فرمان داده است که دختر گرامیام فاطمه را به همسریِ برادرم و پسرعمویم و سزاوارترینِ مردم به من، علی بن ابیطالب، درآورم.
معاشر الناس؛ إنما الأنبیاء حجج اللّه - عزّ و جلّ - فی أرضه، الناطقون بكتابه، القائلون بوحیه، العالمون بعلمه. ثم إن ربی - عزّ و جلّ - أمرنی أن أزوّج كریمتی فاطمة من أخی و ابن عمی و أولی الناس بی علی بن أبی طالب.
جبرئیل (ع) بر من فرود آمد و همراهش از سنبل و میخک و عطر بهشت بود و گفت: ای محمد! خدای بلندمرتبه در آسمان، از فراز عرش خود، فاطمه را به عقد علی درآورد و برگزیدگانِ فرشتگانش را بر آن گواه گرفت. پس تو نیز در زمین او را به عقد علی درآور و برگزیدگانِ امتت را بر آن گواه بگیر، و مهریهاش را برای او پانصد درهم قرار بده؛ سپس این مهریه سنتی در میان توانگرانِ امت تو خواهد بود، و برای کمدارهایشان هر مقداری است که بر آن توافق کنند.»
و لقد نزل علیّ جبریل علیه السّلام، و معه من سنبل الجنة و قرنفلها و طیبها، فقال: یا محمد؛ إن اللّه - عزّ شأنه - قد زوّج فاطمة علیا من فوق عرشه فی السماء، و أشهد علی ذلك خیار ملائكته؛ فزوّجها منه فی الأرض، و أشهد علی ذلك خیار أمّتك، و اجعل له نحلتها خمسمائة درهما، ثم تكون سنّة فی أمتك من أغنیائهم، و المقلّ فیهم ما تراضوا علیه.
منابع (۱)
- أربعمائة درهما. ورد فی تاریخ مدینة دمشق ج 52 ص 444. عن أبی القاسم علی بن إبراهیم، عن أبی الحسین محمد بن عبد الرحمن بن عثمان التمیمی، عن عبد المحسن بن عمر بن یحیی بن سعید الصفار، عن أبی نعیم محمد بن -
درخواست پیامبر (ص) از علی (ع) برای خواندن خطبهٔ خواستگاریِ زهرا
سپس رسول خدا (ص) نشست و به من فرمود: «ای علی، فدایت شوم، برخیز و برای خودت خطبهٔ خواستگاری بخوان؛ که امروز روزِ ارجمندیِ تو نزد خدا و نزد پیامبر اوست.»
ثم جلس رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و قال لی: قم یا علی؛ فدیتك، فاخطب لنفسك فإن هذا یوم كرامتك عند اللّه و عند رسوله.
گفتم: «ای رسول خدا! آیا با اینکه تو حاضری من خطبه بخوانم؟»
فقلت: یا رسول اللّه؛ أأخطب و أنت حاضر؟.
رسول خدا (ص) فرمود: «نزد من خطبهٔ خواستگاریِ او را بخوان؛ جبرئیل اینگونه به من فرمان داده است که به تو فرمان دهم برای خودت خطبه بخوانی...»
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أخطب بها لدیّ؛ فهكذا أمرنی جبریل أن آمرك أن تخطب لنفسك...
خطبهٔ علی (ع) در عقد زهرا (ع)
سپس علی (ع) برخاست و فرمود:
ثم قام علی علیه السّلام فقال:
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
ستایش از آنِ خداست که با سرآغازهای دانش خود به گویندگان الهام بخشید، و با پرتوهای نافذِ بزرگیاش دلهای پرهیزگاران را روشن ساخت، و با راهنماهای احکامش راههای رهروان را آشکار کرد، و با پسرعمویم مصطفی راهِ روشن را پیش پای جهانیان گذاشت؛ تا اینکه دعوت او بر ادعاهای بیدینان برتری یافت، و سخنش بر باطلهای اهل باطل چیره شد. و خدا او را آخرینِ پیامبران و سرورِ فرستادگان قرار داد؛ او نیز پیام پروردگارش را رساند، و فرمانش را آشکارا اعلام کرد، و نشانههای خدا را از سوی او روشن ساخت.
الحمد للّه الّذی ألهم بفواتح علمه النّاطقین، و أنار بثواقب عظمته قلوب المتّقین، و أوضح بدلائل أحكامه طرق السّالكین، و أنهج بابن عمّی المصطفی العالمین؛ حتّی علت دعوته دعاوی الملحدین، و استظهرت كلمته علی بواطل المبطلین؛ و جعله خاتم النّبیّین، و سیّد المرسلین، فبلّغ رسالة ربّه، و صدع بأمره، و أنار من اللّه آیاته.
منابع (۱)
- و بلّغ عن اللّه آیاته. ورد فی مدینة المعاجز ج 1 ص 387 الحدیث 587. من مسند فاطمة علیها السّلام، عن الشریف أبی محمد الحسن بن احمد العلوی المحمدی النقیب، عن أبی الحسن محمد بن هارون بن موسی التلعكبری، عن أبیه، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن أبی الغریب الضبی، عن محمد بن زكریا ابن دینار الغلابی، عن شعیب بن واقد، عن اللیثی، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده علیهم السّلام، عن جابر، عن علی علیه السّلام. و فی نوادر المعجزات ص 87 الحدیث 8. عن محمد بن زكریا الغلابی، عن شعیب بن واقد، عن اللیثی، عن جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن جده علیهم السّلام، عن جابر، عن علی علیه السّلام.
و ستایش از آنِ خداست که بندگان را با قدرت خود آفرید، و با دین خود سرافرازشان کرد، و با پیامبرش محمد (ص) گرامیشان داشت، و رحمت آورد و کرامت بخشید و شرافت داد و بزرگ داشت.
و الحمد للّه الّذی خلق العباد بقدرته، و أعزّهم بدینه، و أكرمهم بنبیّه محمّد صلّی اللّه علیه و آله، و رحم، و كرّم، و شرّف، و عظّم.
ستایش امام (ع) برای خدای پاک و وصف نعمتها و بخششهای او
و ستایش از آنِ خداست که به ستایشگرانش نزدیک است، و به درخواستکنندگانش نزدیک، و به کسی که از او پروا کند نوید بهشت داده، و کسی را که نافرمانیاش کند از آتش بیم داده است.
و الحمد للّه الّذی قرب من حامدیه، و دنا من سائلیه، و وعد الجنّة من یتّقیه، و أنذر بالنّار من یعصیه.
منابع (۱)
- و قطع بالنّار عذر من یعصیه. ورد فی نثر الدر ج 1 ص 303. مرسلا.
او را بر احسانِ دیرینه و نعمتهایش میستاییم، و سپاسش میگزاریم؛ سپاسِ کسی که میداند خدا آفریننده و پدیدآورنده و صورتگر و نوآفرینِ اوست، و میراننده و زندهکنندهٔ اوست، و عذابکننده و نجاتدهندهٔ اوست، و پاداشدهنده و جزادهندهٔ اوست.
نحمده علی قدیم إحسانه و أیادیه، و نشكره شكر من یعلم أنّه خالقه و باریه و مصوّره و منشیه، و ممیته و محییه، و معذّبه و منجیه، و مثیبه و مجازیه.
منابع (۲)
- جمیع نعمائه. ورد فی نوادر المعجزات ص 87 الحدیث 8. عن محمد بن زكریا الغلابی، عن شعیب بن واقد، عن اللیثی، عن جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن جده علیهم السّلام، عن جابر، عن علی علیه السّلام. و فی دلائل الإمامة ص 20. عن أبی الحسن محمد بن هارون بن موسی التلعكبری، عن أبیه، عن أبی الحسن احمد بن محمد بن أبی العرب الضبی، عن محمد بن زكریا بن دینار الغلابی، عن شعیب بن واقد، عن اللیثی، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده علیهم السّلام، عن جابر، عن علی علیه السّلام. و فی الهدایة الكبری ص 114.الحسین بن حمدان الخصیبی، عن یعقوب بن بشر، عن زید بن عامر الطاطری، عن زید بن شهاب الأزدی، عن زید بن كثیر اللخمی، عن أبی سمیة محمد بن علی بن أبی بصیر، عن جعفر الصادق علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.
- و مسائله عن مساویه. ورد فی مناقب آل أبی طالب ج 3 ص 399. عن ابن مردویه، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی مناقب علی بن أبی طالب لابن مردویه ص 107 الحدیث 274. مرسلا.
و گواهی میدهیم که جز خدا خدایی نیست؛ یگانه است و شریکی ندارد؛ گواهیِ خالصانهای که به او میرسد و خشنودش میسازد. و گواهی میدهیم که محمد، محبوبِ خدا، بنده و فرستادهٔ اوست. درود خدا بر او باد؛ درودی که او را مقرب و بهرهمند سازد، و سرافراز و بلندمرتبهاش کند، و شرافتش بخشد و برگزیندش، و بالایش ببرد و انتخابش کند.
و نشهد أن لا إله إلاّ اللّه وحده لا شریك له شهادة إخلاص تبلغه و ترضیه؛ و أنّ محمّدا حبیب اللّه عبده و رسوله، صلّی اللّه علیه صلاة تزلفه و تحظیه، و تعزّه و تعلیه، و تشرّفه و تجتبیه، و ترفعه و تصطفیه.
اهمیت ازدواج و خواستگاری از زهرا (ع)
اما بعد، ازدواج از کارهایی است که خدای عزوجل به آن فرمان داده و اجازهاش را صادر کرده است، و این نشستِ ما از کارهایی است که خدای والا بر آن حکم رانده و به آن خشنود شده است. و این محمد بن عبدالله، فرستادهٔ خدا (ص)، دخترش فاطمه را با مهریهٔ پانصد درهم به همسری من درآورده است.
أمّا بعد؛ فإنّ النّكاح ممّا أمر اللّه - عزّ و جلّ - به و أذن فیه، و إنّ مجلسنا هذا ممّا قضاه اللّه - تعالی - و رضیه. و هذا محمّد بن عبد اللّه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قد زوّجنی ابنته فاطمة علی صداق خمسمائة درهم.
منابع (۲)
- قدّر اللّه - تعالی - و أذن فیه. ورد فی مناقب آل أبی طالب ج 3 ص 399.عن ابن مردویه، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی نثر الدر ج 1 ص 303. مرسلا.و فی الأوائل للعسكری ص 79. عن أبی احمد، عن أبی الحسین النسابة، عن سعید بن العباس، عن الزبیر بن بكار، عن أبی سعید الأصمعی، عن علی علیه السّلام. و فی مناقب الخوارزمی ص 252. عن أبی المظفر عبد الملك بن علی بن محمد الهمدانی، عن محمد بن عبد الباقی بن محمد الأنصاری و أبی القاسم هبة اللّه بن عبد الواحد بن الحصین، عن أبی القاسم علی بن المحسن التنوخی، عن أبی بكر احمد بن إبراهیم بن عبد الصمد بن الحسن بن محمد بن شاذان البزاز، عن أبی بكر محمد بن الحسن بن الحسین بن الخطاب بن فرات بن حیان العجلی، عن الحسن بن محمد الصفار الضریر، عن عبد الوهاب بن جابر، عن محمد بن عمرو، عن أیوب، عن عاصم الأحول، عن ابن سیرین، عن أم سلمة و سلمان الفارسی و علی بن أبی طالب علیه السّلام. و فی العسل المصفی ج 1 ص 155. الحدیث 57. مرسلا. و فی مناقب علی بن أبی طالب لابن مردویه ص 107 الحدیث 274. مرسلا. باختلاف یسیر.
- و صداقها علیّ خمسمائة درهم. ورد فی الهدایة الكبری ص 114. الحسین ابن حمدان الخصیبی، عن یعقوب بن بشر، عن زید بن عامر الطاطری، عن زید ابن شهاب الأزدی، عن زید بن كثیر اللخمی، عن أبی سمیة محمد بن علی بن أبی بصیر، عن جعفر الصادق، عن علی علیهما السّلام.
من هم به این کار خشنود شدهام؛ پس از فرستادهٔ خدا بپرسید و بر من گواه باشید، و خدا برای گواهی بس است.
و قد رضیت بذلك فاسألوا رسول اللّه و اشهدوا علیّ، و كفی باللّه شهیدا.
خواستگاری علی از زهرا (ع) و موافقت پیامبر (ص) با آن
سپس فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «ای علی! مژده باد بر تو؛ من دخترم فاطمه را بر پایهٔ همانچه خدای رحمان از فراز عرشِ خود به همسری تو درآورد، به همسری تو درآوردم، و برای تو و او به همانچه خدا برایتان پسندید، خشنود شدم. تو چه نیکو برادری هستی، و چه نیکو دامادی هستی، و چه نیکو همنشینی هستی، و خشنودیِ خدا برایت بس است. پس گواه باشید؛ خدا رحمتتان کند».
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: یا علی؛ أبشر فإنی قد زوّجتك ابنتی فاطمة علی ما زوّجك الرحمن من فوق عرشه، و قد رضیت لك و لها بما رضی اللّه لكما؛ فنعم الأخ أنت، و نعم الختن أنت، و نعم الصاحب أنت، و كفاك برضا اللّه رضی. فاشهدوا رحمكم اللّه.
سپس پیامبر (ص) به علی (ع) فرمود: «همسرت را تحویل بگیر، که تو امروز از من به او سزاوارتری.
ثم قال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم لعلی علیه السّلام: دونك أهلك فإنك أحق بها الیوم منی.
جبرئیل به من خبر داد که بهشت و بهشتیان مشتاقِ شما دو نفرند؛ و اگر این نبود که خدای والا اراده کرده است از شما دو نفر کسانی را پدید آورد که به وسیلهٔ آنان بر آفریدگان حجت بیاورد، خواستهٔ بهشت و بهشتیان را دربارهٔ شما برآورده میکرد».
و لقد أخبرنی جبرئیل أن الجنة و أهلها مشتاقون إلیكما؛ و لو لا أن اللّه - تعالی - أراد أن یتخذ منكما ما یتخذ به علی الخلق حجة لأجاب فیكما الجنة و أهلها.
آنگاه علی (ع) به سجده افتاد و در حالی که خدای والا را سپاس میگزارد، میگفت:
فخرّ علی علیه السّلام ساجدا شاكرا للّه - تعالی - و هو یقول:
«رَبِّ أَوْزِعْنِی أَنْ أَشْکُرَ نِعْمَتَکَ الَّتِی أَنْعَمْتَ عَلَیَّ» پروردگارا، به من الهام کن که شکرِ نعمتی را که به من بخشیدی به جا آورم.
رَبِّ أَوْزِعْنِی أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِی أَنْعَمْتَ عَلَیَّ .
منابع (۱)
- النمل/ 19.
وقتی سر برداشت، فرستادهٔ خدا (ص) به او فرمود: «خدا کار شما دو نفر را سامان و پیوند دهد، و بختتان را خجسته کند، و برایتان برکت قرار دهد، و در کارتان برکت نهد، و بر شما برکت فروفرستد، و از شما دو نفر نسلِ فراوان و پاک پدید آورد».
فلمّا رفع رأسه قال له رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: جمع اللّه شملكما، و أسعد جدّكما، و بارك لكما، و بارك فیكما، و بارك علیكما، و أخرج منكما الكثیر الطیّب.
چگونگی پخش کردنِ ولیمه به دست پیامبر (ص) میان مردم
سپس فرستادهٔ خدا (ص) بلال را صدا زد و فرمود: «ای بلال!
ثم دعا رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بلالا فقال: یا بلال:
من دخترم را به همسریِ پسرعمویم درآوردم، و دوست دارم غذا دادن هنگامِ ازدواج از سنتِ امتم باشد؛ پس به سراغ گوسفندان برو و یک گوسفند و چهار مُد (پیمانهای برابرِ دو مشتِ پر) آرد بگیر، و برایم یک کاسهٔ بزرگِ غذا درست کن؛ شاید مهاجران (مسلمانانِ کوچیده از مکه) و انصار را بر سرِ آن گرد آورم. هر وقت از آماده کردنِ آن فارغ شدی، خبرم کن».
إنی قد زوّجت ابنتی ابن عمی، و أنا أحب أن یكون من سنة أمتی الطعام عند النكاح؛ فائت الغنم فخذ شاة و أربعة أمداد من الطحین، و اجعل لی قصعة لعلّی أجمع علیها المهاجرین و الأنصار؛ فإذا فرغت منها فآذنّی بها.
بلال آنچه را فرستادهٔ خدا (ص) به او فرمان داده بود انجام داد؛ سپس کاسهٔ بزرگی آورد و پیش روی او گذاشت. فرستادهٔ خدا (ص) دست خود را در بالای آن کاسه فرو برد و فرمود: «مردم را دستهدسته نزد من بیاور، و هیچ دستهای را با دستهای دیگر قاطی نکن (یعنی هرگاه دستهای فارغ شد، بار دوم بازنگردد)».
ففعل بلال ما أمره به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، ثم جاء بقصعة فوضعها بین یدیه؛ فطعن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلم فی رأسها، ثم قال: أدخل الناس علیّ زقّة زقّة، فلا تغادرنّ زقّة إلی غیرها (یعنی إذا فرغت زقّة لا تعود ثانیة).
مردم پیدرپی میآمدند؛ هرگاه دستهای فارغ میشد، دستهٔ دیگری وارد میشد، تا اینکه همهٔ مردم فارغ شدند، و آنان بیشتر از چهار هزار مرد بودند.
فجعل الناس یردون؛ كلما فرغت زقّة وردت أخری، حتی فرغ الناس، و هم أكثر من أربعة آلاف رجل.
سپس پیامبر (ص) به سراغ آنچه از غذا مانده بود رفت و آن را در ظرفهایی ریخت، و از خدا برای آن برکت خواست. آنگاه به بلال فرمود: «این ظرفها را نزد مادرانت (همسران پیامبر) ببر و به آنان بگو: بخورید و به هر کس که نزدتان آمد نیز بخورانید».
ثم عمد النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إلی ما فضل منها فجعلها فی صحاف، و دعا اللّه بالبركة فیها، ثم قال لبلال: إحملها إلی أمهاتك، و قل لهن: كلن و أطعمن من غشیكن.
سپس کاسهای برداشت و در آن خوراکی گذاشت و فرمود: «این برای فاطمه و شوهرش است.»
ثم أخذ صحیفة و جعل فیها طعاما و قال: هذا لفاطمة و بعلها.
سپس پیامبر (ص) برخاست و نزد زنان رفت و فرمود: «من دخترم را به همسری پسرعمویم درآوردم، و شما جایگاه او را نزد من میدانید، و اکنون به خواست خدا او را به وی میسپارم؛ پس به دخترتان برسید.»
ثم إن النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قام حتی دخل علی النساء فقال: إنی زوجت ابنتی ابن عمی، و قد علمتن منزلتها منی، و أنا دافعها إلیه الآن إن شاء اللّه؛ فدونكن ابنتكن.
زنان برخاستند و فاطمه (ع) را از عطرهای خود خوشبو کردند، و از لباسهای خود به او پوشاندند، و با زیورهای خود او را آراستند.
فقمن النساء فغّلفن فاطمة علیها السّلام من طیبهن، و ألبسنها من ثیابهن، و حلّینها من حلیّهن.
گذاشتن دست علی در دست زهرا (ع) به دست پیامبر (ص)
فرستادهٔ خدا (ص) در حالی که علی (ع) در مسجد بود به دنبال او فرستاد. علی در یکی از اتاقهای پیامبر بر او وارد شد، در حالی که از شرم سر به زیر انداخته بود. پیامبر او را در سمت راست خود نشاند و به او فرمود: «بگو: به نام خدا، با برکت خدا، هر چه خدا خواست، هیچ نیرویی نیست مگر به یاری خدا، بر خدا توکل کردم.»
و قد أرسل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إلی علی علیه السّلام و هو بالمسجد، فدخل علیه فی إحدی حجراته و هو مطرق رأسه حیاء، فأجلسه عن یمینه، و قال له: قل بسم اللّه، علی بركة اللّه، و ما شاء اللّه، و لا قوة إلاّ باللّه، توكلت علی اللّه.
سپس به امسلمه و امایمن دستور داد که فاطمه (ع) را نزد او بیاورند.
ثم أمر أم سلمة و أم أیمن أن تأتیا بفاطمة علیها السّلام إلیه.
فاطمه نزد او آمد در حالی که از شرمِ فرستادهٔ خدا (ص) عرق از سر و رویش میریخت؛ پس پایش لغزید. فرستادهٔ خدا (ص) به او فرمود: «خدا تو را در دنیا و آخرت از لغزش نگه دارد.» سپس او را در سمت چپ خود نشاند و روپوش را از چهرهاش کنار زد تا علی (ع) او را دید.
فأتت إلیه و هی تتصبب عرقا استحیاء من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فعثرت، فقال لها رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلم: أقالك اللّه العثرة فی الدنیا و الآخرة. ثم أجلسها عن یساره، و كشف الرداء عن وجهها حتی رآها علی علیه السّلام.
آنگاه دست فاطمه را گرفت و در دست علی گذاشت و فرمود: «ای علی! خدا دختر فرستادهٔ خدا را بر تو مبارک کند. ای علی! چه خوب همسری است فاطمه. و ای فاطمه! چه خوب شوهری است علی.»
ثم أخذ یدها فوضعها فی ید علی، و قال: یا علی؛ بارك اللّه لك فی ابنة رسول اللّه. یا علی؛ نعم الزوج فاطمة. و یا فاطمة؛ نعم البعل علی.
سپس دو دستش را بالا برد و فرمود: «خدایا! این دو محبوبترین آفریدگان تو نزد من هستند؛ پس دوستشان بدار، و در فرزندانشان برکت بگذار، و از سوی خود نگهبانی بر آنان بگمار؛ و من آن دو و فرزندانشان را از شیطان راندهشده به تو پناه میدهم.»
ثم رفع یدیه و قال: اللهم إنهما أحب خلقك إلیّ، فأحبّهما، و بارك فی ذریتهما، و اجعل علیهما منك حافظا، و إنی أعیذهما و ذریتهما من الشیطان الرجیم.
چگونگی جابهجایی زهرا و علی به خانههای پیامبر (ص)
سپس روزی پیامبر (ص) به علی (ع) فرمود:
ثم إن النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال لعلی علیه السّلام یوما:
«خانهای پیدا کن تا فاطمه را به آنجا ببری.»
أطلب منزلا حتی تحوّل فاطمة إلیه.
علی خانهای پیدا کرد که اندکی از پیامبر (ص) دورتر بود و در آنجا با زهرا (ع) زندگی مشترک را آغاز کرد.
فأصابه مستأخرا عن النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قلیلا فبنی بالزهراء علیها السّلام فیه.
روزی فرستادهٔ خدا (ص) نزد فاطمه آمد و فرمود: «من میخواهم تو را به نزدیک خودم بیاورم.»
فجاء رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إلیها یوما فقال: إنی أرید أن أحوّلك إلیّ.
فاطمه (ع) به فرستادهٔ خدا (ص) گفت:
فقالت فاطمة علیها السّلام لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم:
«پس با حارثه بن نعمان سخن بگو تا خانهاش را برای من خالی کند.»
فكلّم حارثة بن النعمان أن یتحول عنی.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «به خدا سوگند از حارثه شرمنده شدهایم؛ بیشتر خانههایش را گرفتهایم.»
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: و اللّه لقد استحیینا من حارثة، قد أخذنا عامة منازله.
این خبر به حارثه رسید؛ پس از خانهاش جابهجا شد و نزد پیامبر (ص) آمد و گفت: «ای فرستادهٔ خدا! به من خبر رسیده که میخواهی فاطمه را به نزدیک خودت بیاوری.
فبلغ ذلك حارثة فتحول، و جاء إلی النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فقال: یا رسول اللّه؛ بلغنی أنك تحوّل فاطمة إلیك.
اینها خانههای من است و از همهٔ خانههای بنینجار به تو نزدیکتر است؛ و من و داراییام تنها از آنِ خدا و فرستادهٔ او هستیم.
و هذه منازلی و هی أسقب بیوت بنی النجار بك. و إنما أنا و مالی للّه و لرسوله.
ای فرستادهٔ خدا! به خدا سوگند، داراییای که از من میگیری نزدم محبوبتر از داراییای است که باقی میگذاری.»
و اللّه یا رسول اللّه؛ المال الذی تأخذ منی أحب إلی من المال الذی تدع.
فرستادهٔ خدا (ص) فرمود: «راست گفتی. خدا به تو برکت دهد.»
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: صدقت. بارك اللّه علیك.
پس فرستادهٔ خدا (ص) فاطمه را به خانهٔ حارثه برد.
فحوّل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فاطمة إلی بیت حارثة.
و اسماء دختر عمیس میگوید: «هنگامی که فاطمه به خانهٔ علی بن ابیطالب برده شد، در خانهٔ او جز ریگی گسترده، بالشی پرشده از لیف خرما، کوزهای و لیوانی نیافتیم.»
و قالت أسماء بنت عمیس: لمّا أهدیت فاطمة إلی علی بن أبی طالب لم نجد فی بیته إلاّ رملا مبسوطا و وسادة حشوها لیف و جرّة و كوزا.
گفتوگوی پیامبر (ص) و امایمن
و جابر بن عبدالله انصاری میگوید: روزی امایمن گریان نزد پیامبر (ص) آمد. پیامبر به او فرمود: «چه چیز تو را به گریه انداخته است؟ خدا چشمانت را نگریاند!»
و قال جابر بن عبد اللّه الأنصاری: دخلت أم أیمن یوما علی النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و هی تبكی، فقال لها: ما یبكیك لا أبكی اللّه عینیك؟.
امایمن گفت: «من به خانهٔ مردی از انصار رفتم که دخترش را به همسری مردی از انصار درآورده بود، و از بادام و شکر، آنقدر که خدا میداند، بر سرش ریختند؛ پس به یاد ازدواج دخترت فاطمه، سرور زنان، با علی بن ابیطالب افتادم که چیزی بر سرش نریختند. پس گریه کردم.
قالت أم أیمن: إنی دخلت منزل رجل من الأنصار قد زوّج ابنته رجلا من الأنصار فنثر علی رأسها من اللوز و السكّر ما علم اللّه، فذكرت تزویجك ابنتك فاطمة سیدة النساء من علی بن أبی طالب و لم ینثر علیها شیء. فبكیت.
چون پیامبر (ص) مرا دید، فرمود: گریه نکن ای امایمن! سوگند به کسی که مرا با کرامت برانگیخت و به پیامبری ویژه ساخت، من او را به همسری علی درنیاوردم، بلکه خدا او را به همسری وی درآورد؛ و من خشنود نشدم تا علی خشنود شد، و فاطمه خشنود نشد تا خدا، پروردگار جهانیان، خشنود شد.»
فلما رآنی النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: لا تبكی یا أم أیمن، فو الذی بعثنی بالكرامة و اختصنی بالرسالة ما أنا زوّجته و لكن اللّه زوّجه؛ و ما رضیت حتی رضی علی، و ما رضیت فاطمة حتی رضی اللّه رب العالمین.
خبر دادن پیامبر (ص) به امایمن از فضیلتهای زهرا (ع)
ای امایمن! هنگامی که خدای بزرگ و برتر فاطمه را به همسری علی درآورد، به فرشتگان مقرب فرمان داد که گرد عرش حلقه بزنند. جبرئیل و میکائیل و اسرافیل هم در میان آنان بودند؛ پس گرد عرش حلقه زدند. به بهشتها فرمان داد آراسته شوند، پس آراسته شدند؛ و به حورالعین (زنان بهشتی) فرمان داد خود را بیارایند، پس خود را آراستند. خطبهخوان، خدا پروردگار جهانیان بود؛ نویسنده، جبرئیل؛ و گواهان، فرشتگان بودند. سپس خدا به درخت طوبی (درختی در بهشت) فرمان داد که بر سر آنان شاباش بریزد؛ پس مروارید تازه و درخشان را همراه دُرّ سپید و یاقوت سرخ و زبرجد سبز فرو ریخت. حورالعین با شتاب از بهشتها پیش دویدند و در حالی که در زیورها و جامههای فاخر خرامان راه میرفتند، آن گوهرها را برمیچیدند و میگفتند: «این از شاباشِ فاطمه دختر محمد و همسرش علی است.» آنان تا روز قیامت به آن بر یکدیگر میبالند و آن را به هم هدیه میدهند.
یا أم أیمن؛ إن اللّه - تبارك و تعالی - لمّا أن زوّج فاطمة من علی أمر الملائكة المقربین أن یحدقوا بالعرش، فیهم جبریل و میكائیل و إسرافیل، فأحدقوا بالعرش، و أمر الجنان أن تتزخرف فتزخرفت، و أمر الحور العین أن یتزیّنّ فتزیّنّ، و كان الخاطب اللّه رب العالمین، و الكاتب جبرئیل، و الشهود الملائكة؛ ثم أمر اللّه شجرة طوبی أن تنثر علیهم، فنثرت اللؤلؤ الرطب مع الدّر الأبیض مع الیاقوت الأحمر مع الزبرجد الأخضر؛ فابتدر الحور العین من الجنان یرفلن فی الحلیّ و الحلل یلتقطنه و یقلن: هذا من نثار فاطمة بنت محمد و زوجها علی؛ فهن یتفاخرن و یتهادینه بینهن إلی یوم القیامة.
و بهزودی برای آن دو، دو پسر زاده میشود که دو سرور اهل بهشتاند و اهل بهشت به آن دو آراسته میشوند.
و سیولد لهما ولدان هما سیدا أهل الجنة، و بهما یتزین أهل الجنة.
و عبدالله بن عباس گفت: شبی که فاطمه دختر پیامبر (ص) را به خانهٔ علی بن ابیطالب (ع) میبردند، رسول خدا (ص) پیشاپیش او راه میرفت، جبرئیل در سمت راستش بود، میکائیل در سمت چپش، و هفتاد هزار فرشته پشت سرش خدای بزرگ و برتر را تسبیح میگفتند و به پاکی میستودند تا سپیده دمید.
و قال عبد اللّه بن عباس: لمّا أن كانت اللیلة التی زفّت فیها فاطمة بنت النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إلی علی بن أبی طالب علیه السّلام كان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یمشی قدّامها، و جبرائیل عن یمینها، و میكائیل عن یسارها، و سبعون ألف ملك من ورائها یسبحون اللّه - تبارك و تعالی - و یقدسونه حتی طلع الفجر.
منابع (۱)
- ورد فی نثر الدر ج 1 ص 304. مرسلا. و فی دلائل الإمامة ص 20. عن أبی الحسن محمد بن هارون بن موسی التلعكبری، عن أبیه، عن أبی الحسن احمد بن محمد ابن أبی العرب الضبی، عن محمد بن زكریا بن دینار الغلابی، عن شعیب بن واقد، عن اللیثی، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده علیهم السّلام، عن جابر، عن علی علیه السّلام. و فی تفسیر فرات ص 414 الحدیث 552-1. عن أبی القاسم عبد الرحمن بن محمد بن عبد الرحمن الحسینی، عن فرات بن إبراهیم الكوفی، عن محمد بن علی بن عمرو بن طریف الحجری، عن عقبة بن مكرم الضبی، عن أبی تراب عمرو بن عبد اللّه بن هارون الطوسی الخراسانی، عن احمد ابن عبد اللّه أبی علی الهروی الشیبانی، عن محمد بن جعفر الصادق، عن أبیه، عن آبائه، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی عیون أخبار الرضا علیه السّلام ج 2 ص 201 الباب 21. عن أبی الحسن محمد بن علی الشاه، عن أبی العباس احمد ابن مظفر بن الحسین، عن أبی عبد اللّه محمد بن زكریا البصری، عن المهدی بن سابق، عن علی الرضا، عن أبیه، عن جعفر الصادق، عن أبیه، عن جده، عن علی علیه و علیهم السّلام. و فی الإعتقادات ص 86. مرسلا. و فی نوادر المعجزات ص 89 الحدیث 8. عن محمد بن زكریا الغلابی، عن شعیب بن واقد، عن اللیثی، عن جعفر الصادق، عن أبیه محمد الباقر، عن جده علیهم السّلام، عن جابر، عن علی علیه السّلام. و فی الأوائل للعسكری ص 79. عن أبی احمد، عن أبی الحسین النسابة، عن سعید بن العباس، عن الزبیر بن بكار، عن أبی سعید الأصمعی، عن علی علیه السّلام. و عن أبی احمد، عن محمد بن الحسین بن إسماعیل، عن الغلابی، عن سعید بن واقد، عن الحسین بن زید بن علی، عن عبد اللّه بن الحسین ابن الحسن بن علی، عن زید بن علی السجاد، عن أبیه، عن جده علیهم السّلام، عن جابر، عن علی علیه السّلام. و عن أبی احمد، عن محمد بن الحسین بن إسماعیل، عن الغلابی، عن احمد بن عیسی بن زید، عن الحسین بن زید، عن عمومته و أهله، عن علی علیه السّلام. و فی الهدایة الكبری ص 114. الحسین بن حمدان الخصیبی، عن یعقوب بن بشر، عن زید بن عامر الطاطری، عن زید بن شهاب الأزدی، عن زید بن كثیر اللخمی، عن أبی سمیة محمد بن علی بن أبی
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۲۹۰. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن




