خطبهها
۶۰ خطبه.
خطبهها ۱ تا ۲۶
- خطبه ۱آغاز آفرینش، آدم و فرستادن پیامبرانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که سخنگویان به ستایشش نمیرسند، شمارندگان نعمتهایش را به شمار درنمیآورند، و کوشندگان حقش را ادا نمیکنند. خدایی که همتهایی که تا دوردست میروند او را درنمییابند، و هوشهایی که در ژرفا فرو میروند به او نمیرسند.
- خطبه ۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ اشباح؛ وصف خدا و فرشتگانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که دریغ کردن و نبخشیدن، داراییاش را افزون نمیکند و عطا و بخشش، او را تهیدست نمیسازد؛ چرا که هر بخشندهای جز او، از داراییاش کم میشود و هر دریغکنندهای جز او، نکوهیده است.
- خطبه ۳، ۳۷ قیگانگی خدا، پس از بازگشت از صفینستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشِ خود را به دل بندگانش انداخت، و آنان را با سرشتی آشنا به پروردگاریِ خویش آفرید. با آفریدههایش بر هستیِ خود دلیل آورد، و با نوپدید بودنِ آفریدههایش بر ازلی بودن (بیآغاز بودن) خود گواهی داد، و با شباهتِ آفریدهها به یکدیگر…
- خطبه ۴یگانگی خدا و معنای درست صفتهای اوستایش از آنِ خداست که از نهانِ کارها آگاه است، و نشانههای آشکار بر او گواهی میدهند، و چشمِ بینا را به او راهی نیست؛ پس نه چشمِ کسی که او را ندیده انکارش میکند، و نه دلِ کسی که او را باور کرده او را میبیند. در بلندی پیشی گرفته، پس چیزی بالاتر از او نیست؛ و…
- خطبه ۵یگانگی خدا و دل نبستن به دنیاستایش از آنِ خداست که ستایش را به نعمتها میپیوندد و نعمتها را به شکرگزاری. او را بر نعمتهایش میستاییم، همانگونه که بر بلاهایش میستاییم.
- خطبه ۶، ۴۰ قخدای همیشهزنده و یاری امام حقستایش از آنِ خدایی است که نمیمیرد و شگفتیهایش پایان نمییابد؛ زیرا او «کُلَّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ» (هر روز در کاری است) و پدیدهای نو میآفریند که پیشتر نبوده است.
- خطبه ۷، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ «زهرا»؛ قدرت خدا و رستاخیزستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان، و درود بر محمد، سرور فرستادگان، و بر خاندان پاکش.
- خطبه ۸شگفتی آفرینش طاووس و پشهٔ ریزستایش از آنِ خداست؛ آفرینندهٔ بندگان، گسترندهٔ بستر زمین، روانکنندهٔ آب در درهها و سرسبزکنندهٔ بلندیها. آغازین بودنِ او را سرآغازی نیست و ازلی بودنِ (بیآغاز بودنِ) او را پایانی نیست.
- خطبه ۹شگفتی آفرینش خفاش، مورچه و ملخستایش از آنِ خداست؛ خدایی که وصفها از رسیدن به حقیقتِ شناختش بازماندهاند، و بزرگیاش خردها را عقب رانده تا راهی برای رسیدن به نهایتِ فرمانرواییاش نیابند. اوست خدا، فرمانروای حق و آشکار؛ برحقتر و آشکارتر از هرچه چشمها میبینند.
- خطبه ۱۰، میان ۳۵ تا ۳۶ ققدرت خدا؛ دعوت به تقوا و کار نیکستایش از آنِ خداست که بیدیدن شناخته میشود و بیاندیشیدن میآفریند. او که همیشه برپا و پایدار بوده است؛ آن زمان که نه آسمانی با برجها بود، نه پردههایی با درهای بسته، نه شبی تاریک، نه دریایی آرام، نه کوهی با درّههای گشاد، نه راهی پرپیچوخم در کوه، نه زمینی…
- خطبه ۱۱، میان ۳۸ تا ۴۰ قخطبهٔ قاصعه؛ تکبر ابلیس و تعصب قبیلهایستایش از آنِ خداست؛ خدایی که جامهٔ عزت و کبریایی (بزرگیِ مطلق) را پوشیده و آن دو را تنها برای خودش برگزیده است، نه آفریدگانش. خدا آن دو را قرقگاه و حریمِ ممنوع برای جز خودش قرار داده، برای شکوهِ خود برگزیده، و لعنت را بر هر یک از بندگانش که در آن دو با او به…
- خطبه ۱۲، ربیعالاول ۱۱ قخطبهٔ وسیله؛ اسلام و جایگاه امام در قیامتستایش از آنِ خدایی است که پندارها را از رسیدن به وجودش بازداشت، و خردها را در پرده داشت
- خطبه ۱۳، جمادیالاول ۳۶ قایمان و اسلام، در پاسخ عباد بن قیسپس امام (ع) فرمود: فردا که شد پیش من بیا تا در برابر گوشهای مردم به تو خبر دهم؛ تا اگر سخنم را فراموش کردی، دیگری آن را برایت نگه دارد؛ چون سخن مانند شتر رمیده است؛ یکی آن را میگیرد و دیگری از دستش میدهد.
- خطبه ۱۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ همّام؛ وصف پرهیزگارانوای بر تو ای همّام! از خدای پاک پروا کن و نیکی کن؛ زیرا «إِنَّ اللّهَ مَعَ اَلَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ» خدا با کسانی است که تقوا پیشه کردهاند (از گناه پروا کردهاند) و کسانی که نیکوکارند.
- خطبه ۱۵دل کندن از دنیا و عبرت از گذشتگانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که پایین میآورد و بالا میبرد، زیان میرساند و سود میبخشد، و بخشنده و گشادهدست است. ستایشش باشکوه است و نامهایش راست و درست. بر نهانها و بر هرچه از دلها میگذرد آگاه و مسلط است.
- خطبه ۱۶آماده شدن برای مرگ و روز حسابستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایش را کلیدِ یادِ خود، سببِ فزونیِ بخششِ خود، و نشانهای بر نعمتها و بزرگیِ خود قرار داد. سپاهش شکستناپذیر است و شکوهش بزرگ. به شکرانهٔ نعمتبخشیاش او را میستایم، و به پاسِ بزرگواری و شکوهش ثنایش میگویم.
- خطبه ۱۷خطبهٔ غرّاء، در تشییع یک جنازهاز چه میگریند؟
- خطبه ۱۸برتری پیامبر و خبر از آیندهٔ مسلمانانستایش از آنِ خداست که آغاز است و چیزی پیش از او نیست؛ پایان است و چیزی پس از او نیست؛ آشکار است و چیزی بالاتر از او نیست؛ و پنهان است و چیزی فروتر از او نیست.
- خطبه ۱۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قجایگاه امام نزد پیامبر و برتری اهلبیتستایش از آنِ خداست؛ خدایی که از نشانههای فرمانروایی و شکوهِ بزرگیاش چنان شگفتیهایی از قدرت خود آشکار کرد که مردمکِ چشمها را سرگردان ساخت، و زمزمهها و گذرِ اندیشههای خردها را از شناختِ ژرفای صفتش بازداشت. و گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست؛ گواهیای از…
- خطبه ۲۰، میان ۱۱ تا ۱۳ قخطبهٔ طالوتیه؛ سرزنش مردم پس از رحلت پیامبرستایش از آنِ خداست. آنچه خدا بخواهد همان میشود. بر خدایی توکل کردم که معبودی جز او نیست.
- خطبه ۲۲، جمادیالاول ۳۶ قخطبهٔ مخزون در ذیقار؛ خبر از آخرالزمانستایش از آنِ خداست؛ خدایی که از شباهت به آفریدگان برتر است، از گفتار توصیفکنندگان فراتر است، با شگفتیهای تدبیرش برای بینندگان آشکار است، و با شکوهِ عزتش از اندیشهٔ خیالبافان پنهان است.
- خطبه ۲۳، میان ۳۸ تا ۳۹ قخطبهٔ شقشقیه؛ ماجرای خلافت پس از پیامبربدانید! به خدا سوگند، پسر ابوقحافه خلافت را چون پیراهنی بر تن کرد، در حالی که خوب میدانست جایگاه من نسبت به خلافت، چون جایگاه محور در سنگ آسیاب است. سیل از دامنهام فرو میریزد و پرنده به بلندایم اوج نمیگیرد (در دانش و بزرگی دستنیافتنیام).
- خطبه ۲۴، میان ۳۵ تا ۳۶ قکسی که بیشایستگی میان مردم داوری میکندستایش از آنِ خداست، و درود بر پیامبرش (ص) و خاندان او.
- خطبه ۲۵، صفر ۳۸ قخطبهٔ دیباج؛ سفارش به صدقه، قرآن و دانشستایش از آنِ خداست؛ پدیدآورندهٔ آفریدگان، شکافندهٔ سپیدهدم، زندهکنندهٔ مردگان، و برانگیزندهٔ کسانی که در گورها هستند.
- خطبه ۲۶خطبهٔ بینقطه؛ ستایش خدا و پیامبرستایش از آنِ خداست که سزاوار ستایش و جایگاه آن است؛ استوارترین و شیرینترین ستایش، شتابندهترین و والاترین ستایش، پاکترین و بلندترین ستایش، و گرامیترین و سزاوارترین ستایش از آنِ اوست.
خطبهها ۲۷ تا ۵۱
- خطبه ۲۷خطبهٔ بینقطهٔ عقد ازدواجستایش از آنِ خداست؛ پادشاهِ ستوده، مالکِ پرمهر، صورتبخشِ هر نوزاد، و پناهگاهِ هر راندهشده.
- خطبه ۲۸خطبهٔ بیالف؛ مرگ، گور و قیامتستودم کسی را که بخشش او بزرگ است، و نعمتش فراوان و کامل است، و سخنش تمام است، و خواستش اجرا میشود، و برهانش رساست، و داوریاش عادلانه است، و رحمتش بر خشمش پیشی گرفته است.
- خطبه ۲۹، میان ۳۵ تا ۳۶ قخطبهٔ بالغه؛ نشانههای منافقانستایش از آنِ خداست؛ او که آغاز است و چیزی پیش از او نیست، و پایان است و چیزی پس از او نیست، و پیداست و چیزی بالاتر از او نیست، و پنهان است و چیزی فروتر از او نیست. او را میستاییم بر طاعتی که توفیقش را داد، و گناهی که از آن بازداشت. و پناه میبریم به خدا از…
- خطبه ۳۰، رجب ۳۶ قخطبهٔ منبریه؛ نخستین جمعه در کوفهستایش از آنِ خدایی است که در دیرینگی و ازلی بودن (همیشه بودنِ بیآغاز) یگانه است؛ خدایی که ماندگاریاش پایانی ندارد و خودش آغازی ندارد.
- خطبه ۳۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قروز جمعه؛ دنیای گذرا و فریفتگی مردمستایش از آنِ خداست؛ سرپرستِ ستوده، حکیمِ بزرگوار، که هرچه بخواهد انجام میدهد. دانای پنهانها، پوشانندهٔ عیبها، آفرینندهٔ آفریدگان، فرودآورندهٔ باران، و تدبیرکنندهٔ کار دنیا و آخرت؛ پروردگار آسمانها و زمین، پروردگار جهانیان، و بهترین گشایندگان و داوران.
- خطبه ۳۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قروز جمعه؛ جامع بودن قرآن و بیارزشی دنیاستایش از آنِ خداست که شایستهٔ ستایش و صاحب آن، و نهایتِ ستایش و جایگاه آن است.
- خطبه ۳۳، میان ۳۷ تا ۳۹ قعید غدیر در روز جمعهستایش از آنِ خداست؛ خدایی که بیآنکه نیازی به ستایشگرانش داشته باشد، ستایشِ خود را بر بندگانش نهاد. او ستایش را راهی از راههای اقرار به خدایی، بینیازی، پروردگاری و یگانگیِ خود قرار داد؛ و سببی برای فزونیِ رحمتش، و راهی روشن برای جویندهٔ بخششِ خویش ساخت. و…
- خطبه ۳۴، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید فطر؛ دنیا و زکات فطره«اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ»؛ ستایش از آنِ خدایی است که آسمانها و زمین را آفرید و تاریکیها و روشنایی را پدید آورد؛ با این همه، کسانی که کافر…
- خطبه ۳۵، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید قربان؛ یاد مرگ و حکم قربانیخدا بزرگتر است، خدا بزرگتر است.
- خطبه ۳۶، میان ۳۶ تا ۴۰ قدعای باران در خشکسالیستایش از آنِ خداست که نعمتها را کامل میکند، اندوه را میزداید و جانها را میآفریند. همان که آسمانها را ستونِ کرسی (تخت فرمانروایی) خود، کوهها را میخهای زمین، و زمین را بستری برای بندگان قرار داد. با عزت خود پایههای عرش را برپا کرد، با روشناییِ نورش…
- خطبه ۳۷، ذیالحجه ۲ قخواستگاری از فاطمهٔ زهراامیر مؤمنان (ع) فرمود: سرشار از شادی و سرور از نزد رسول خدا (ص) بیرون آمدم. ابوبکر و عمر با من روبهرو شدند و گفتند: «ای علی، چه خبر داری؟»
- خطبه ۳۸، ۱۱ قپس از رحلت پیامبر؛ کشتی نجات از فتنههاشکیبایی بردباری است، و بردباری زیور است، و تقوا (پروای خدا داشتن و خود را از گناه نگه داشتن) دین است، و حجت (دلیلِ روشنِ خدا بر مردم) محمد (ص) است، و راه، همان راهِ راست (صراط) است.
- خطبه ۳۹، ربیعالاول ۱۱ قوقتی امام را برای بیعت با ابوبکر آوردندستایش از آنِ خداست که محمد (ص) را از میان ما پیامبر برگزید و او را به سوی ما فرستاد.
- خطبه ۴۰، میان ۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت در مدینه؛ آزمون سخت مردمستایش از آنِ خدایی است که بلندمرتبه شد و بر فراز همه جای گرفت، و نزدیک شد اما برتر ماند، و از هر چشماندازی بالاتر رفت.
- خطبه ۴۱، میان ۳۵ تا ۳۶ قپاسخ به معترضان تقسیم برابر بیتالمالستایش از آنِ خداست که سزاوار ستایش و اوج بخشندگی است؛ صفتها به او نمیرسند، در زبانها نمیگنجد و با مرز و نهایت شناخته نمیشود.
- خطبه ۴۲، میان ۳۵ تا ۳۶ قاصول بیعت و کنارهگیری شش تنستایش از آنِ خداست؛ نخستین ستوده، واپسین پرستیده، و نزدیکترین موجود.
- خطبه ۴۳، ربیعالثانی ۳۶ قبه مردم مدینه، پیش از جنگ جملستایش از آنِ خداست؛ خدای یکتای بیهمتا، یگانهٔ بینیاز؛ همان که نه از چیزی پدید آمد و نه آنچه را هست از چیزی آفرید.
- خطبه ۴۴، جمادیالاول ۳۶ قپیمانشکنی طلحه و زبیر و رفتن به بصرهستایشِ بسیار از آنِ خداست، در هر کار و هر حالی، در بامداد و شامگاه. گواهی میدهم که جز خدا خدایی نیست؛ یگانه است و شریکی ندارد، و محمد بنده و فرستادهٔ اوست. خدا او را برای رحمت به بندگان و زندگیِ سرزمینها برانگیخت؛ زمانی که زمین پر از فتنه و گمراهی شده بود و…
- خطبه ۴۵، جمادیالاول ۳۶ قکفش وصلهدار و هدف از حکومتارزش این کفش چقدر است؟
- خطبه ۴۶، جمادیالاول ۳۶ قآداب جنگ، پیش از نبرد جملستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشش در میان آفریدگان فراگیر است، سپاهش پیروز است و شکوهش والا و برتر. او را بر نعمتهای کامل و بخششهای بزرگش میستایم.
- خطبه ۴۷، جمادیالاول ۳۶ قپس از کشته شدن طلحه در جنگ جملستایش از آنِ خداست که پیش از هر آغازی آغاز است و پس از هر پایانی پایان. آغاز بودنش ایجاب میکند که آغازی نداشته باشد، و پایان بودنش ایجاب میکند که پایانی نداشته باشد.
- خطبه ۴۸، جمادیالاول ۳۶ قنکوهش مردم بصره و خبر از بلاهای آیندهستایش از آنِ خدایی است که هیچ حالتی برای او پیش از حالتی دیگر نبوده است تا پیش از آنکه آخر باشد، اوّل باشد و پیش از آنکه پنهان باشد، آشکار باشد. هر که جز او یگانه نامیده شود، اندک است. هر عزیزی جز او خوار است. هر نیرومندی جز او ناتوان است. هر مالکی جز او در…
- خطبه ۴۹، رجب ۳۶ قخطبهٔ بالغه؛ بازگشت از بصره به کوفهستایش از آنِ خداست که دوستش را یاری کرد و دشمنش را بییاور گذاشت؛ راستگویِ برحق را سرافراز ساخت و پیمانشکنِ باطلگرا را خوار کرد.
- خطبه ۵۰، شوال ۳۶ قحرکت به سوی شام، پس از نماز مغربستایش از آنِ خداست هر بار که شبی فرا رسد و تاریک شود؛ و ستایش از آنِ خداست هر بار که ستارهای سر بزند و غروب کند.
- خطبه ۵۱، ۳۶ قدر راه صفین؛ حقیقت معاویه و یارانشستایش از آنِ خدایی است که یگانگی تنها از آنِ اوست؛ خدایی که پیشاپیش بیم و هشدار داده، و هرچه بخواهد همان را انجام میدهد. با نور، از دیدِ آفریدگانش در پرده است. کرانههای قلمرواش بسیار بلند است، عزتش سر به فلک کشیده و فرمانرواییاش باشکوه است. به پاسِ…
خطبهها ۵۲ تا ۶۱
- خطبه ۵۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قدر نبرد صفین؛ برانگیختن یاران به جنگستایش از آنِ خداست، بر نعمتهای فراوانش بر همهٔ آفریدگان، چه نیکوکار و چه بدکار؛ و بر حجتهای (دلایل روشن و تمام) رسایش بر آفریدگان، چه آنان که فرمانش را بردند و چه آنان که نافرمانیاش کردند.
- خطبه ۵۳، ذیالحجه ۳۶ قماجرای بستن آب فرات در صفینستایش از آنِ خداست که آنچه را گسسته است استوار نمیکند، و آنچه را استوار کرده است نمیگسلد. اگر او میخواست، دو نفر از این امت با هم اختلاف پیدا نمیکردند، آدمیان در هیچیک از کارهای او با هم ستیز نمیکردند، و فردِ فروتر حقِّ شخصِ برتر را انکار نمیکرد.
- خطبه ۵۴، میان ۳۶ تا ۳۷ قروزی در صفین؛ کشته شدن، گرامیترین مرگمردم! این میدانی است که هر کس در آن آلوده و بدنام شود، روز قیامت نیز آلوده و بدنام میشود؛ و هر کس در آن پیروز شود، روز قیامت پیروز میشود.
- خطبه ۵۵، صفر ۳۷ قشب هریر در صفین؛ نبرد یکسره تا پیروزیمردم! کارِ شما و کارِ دشمنتان به جایی رسیده است که میبینید؛ دیگر از آنان جز آخرین نفس چیزی نمانده است.
- خطبه ۵۶، ۳۸ قشهادت محمد بن ابیبکر و سقوط مصرخدا را بر هر کاری که حکم رانده، و هر کرداری که مقدر کرده، و بر گرفتار شدنم به شما ستایش میکنم؛ ای گروهی که هرگاه فرمان میدهم فرمان نمیبرید، و هرگاه فرامیخوانم پاسخ نمیدهید! بدانید که مصر را بدکارانِ زورگو و ستمگر گشودند؛ همان کسانی که از راه خدا…
- خطبه ۵۷، رمضان ۳۷ قنیرنگ عمرو عاص به ابوموسی در حکمیتستایش از آنِ خداست، هرچند روزگار گرفتاریِ سنگین و رویدادی بزرگ پیش آوَرَد؛ چراکه هر کس از مرگ بترسد از آن رهایی نمییابد، و به هر کس که ماندن را دوست بدارد ماندگاری نمیبخشند؛ و هر کس در پیِ آرزویش بتازد، با فرارسیدنِ مرگش به زمین میخورد. گواهی میدهم که جز…
- خطبه ۵۸، میان ۳۹ تا ۴۰ قخبرهای پیاپی از چیرگی یاران معاویه بر شهرهاستایش از آنِ خداست؛ خدایی که هیچ آسمانی آسمان دیگر را، و هیچ زمینی زمین دیگر را از او پنهان نمیکند. برای هر چیزی اندازهای قرار داد، و برای هر اندازهای سررسیدی، و برای هر سررسیدی نوشتهای، و برای هر کاری پاداشی، و برای هر چیزی حسابی.
- خطبه ۵۹، میان ۳۷ تا ۳۸ قفراخواندن کوفیان به جهاد با شامیانستایش از آنِ خداست که با آفریدههایش بر آفریدگان خود آشکار شده و با برهانش بر دلهایشان نمایان است. آفریدگان را بیآنکه از پیش بیندیشد و بسنجد آفرید؛ زیرا فکر کردن تنها درخور کسانی است که درون و اندیشه دارند، و او در ذات خود درون و اندیشهای ندارد.
- خطبه ۶۰، رمضان ۴۰ قحق فرمانروا و مردم، روزهای پیش از شهادتستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان، و درود بر فرستادگان، و شریکی برای خدای یکتا و پایدار نیست؛ و درودهای خدا بر محمد و سلام بر او در میان جهانیان.
- خطبه ۶۱، رمضان ۴۰ قخداحافظی با مردم پس از ضربت ابنملجمستایش از آنِ خداست، آنگونه که سزاوار جایگاه اوست، در حالی که پیرو فرمان اوییم. او را میستایم همانگونه که دوست دارد؛ و جز خدا خدایی نیست، خدای یگانه و یکتای بینیاز، همانگونه که خود را وصف کرده است. و گواهی میدهم که محمد (ص) بنده و فرستادهٔ اوست.