خطبههاخطبه ۵۴۵ دقیقه خواندن
روزی در صفین؛ کشته شدن، گرامیترین مرگ
خطبهای از او (ع) در یکی از روزهای صفین
در یکی از روزهای جنگ صفین، پیش از درگیری. علی سپاه را به پایداری و پیشروی بدون فرار برانگیخت. گفت: مرگ بر همه میگذرد؛ بهترین مرگ کشتهشدن در راه خداست؛ حق و قرآن با شماست؛ هزار ضربهٔ شمشیر بر سر بهتر از مرگ در بستر و بیرون از فرمانبرداری خداست. در پایان از چیرگی منافقان بر کارها و از فریب شامیان گله کرد و آنان را نفرین کرد. این متن چند سخن صفین را کنار هم آورده است.
خطاب به: سپاه کوفه و یاران علی در صفین
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۲۳، خطبهٔ ۱۲۴، خطبهٔ ۱۷۱، خطبهٔ ۱۸۰
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
بخشهای این متن (۷)
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
تشویق به پیشروی و هشدار دربارهٔ عقبنشینی
مردم! این میدانی است که هر کس در آن آلوده و بدنام شود، روز قیامت نیز آلوده و بدنام میشود؛ و هر کس در آن پیروز شود، روز قیامت پیروز میشود.
أیّها النّاس؛ إنّ هذا موقف من نطف فیه نطف یوم القیامة، و من فلج فیه فلج یوم القیامة.
هشیار باشید ای مردم! مرگ جویندهای شتابان است؛ نه آن که میماند از دستش میرهد و نه آن که میگریزد ناتوانش میکند.
ألا أیّها النّاس؛ إنّ الموت طالب حثیث، لا یفوته المقیم، و لا یعجزه الهارب.
منابع (۲)
- ورد فی العقد الفرید ج 5 ص 86. مرسلا. و فی وقعة صفین ص 159. عن نصر، عن عمر بن سعد، عن سعد بن طریف، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام.و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 1 ص 306. عن أبی مخنف، عن مسافر ابن عفیف بن أبی الأخنس، عن علی علیه السّلام. و فی الكافی للكلینی ج 5 ص 54 الحدیث 4. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن ابن محبوب، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 172. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن الطوسی، عن محمد بن محمد، عن أبی الحسن علی بن محمد الكاتب، عن الحسن بن علی عبد الكریم الزعفرانی، عن إبراهیم بن محمد الثقفی، عن عبید اللّه بن إسحاق القمی، عن حمزة بن نصر، عن إسماعیل بن الرجا الزبیدی، عن علی علیه السّلام.و فی جواهر المطالب ج 2 ص 37. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 130. مرسلا. و فی ج 2 ص 67. مرسلا. و فی تهذیب الأخلاق ص 105. مرسلا. و فی الذریعة إلی مكارم الشریعة ص 170. مرسلا. باختلاف.
- لا یعجزه المقیم، و لا یفوته الهارب. ورد فی أمالی الطوسی ص 220. مرسلا.
پس پیش بروید و پا پس نکشید.
فأقدموا و لا تنكلوا.
چرا که از مرگ هیچ گریزگاه و راه فراری نیست.
فإنّه لیس عن الموت محید و لا محیص.
و هر کس کشته نشود، میمیرد.
و إنّ من لم یقتل یمت.
منابع (۱)
- إن لم تقتلوا تموتوا. ورد فی الثبات عند الممات ص 65. مرسلا.
و گرامیترین مرگ، کشته شدن است.
و إنّ أكرم الموت القتل.
منابع (۱)
- ورد فی أمالی الطوسی. و فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 209. مرسلا. و فی العقد الفرید ج 5 ص 86. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 2 ص 468. مرسلا. و فی الإرشاد ص 127. مرسلا. و فی الكافی للكلینی ج 5 ص 54 الحدیث 4. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن ابن محبوب، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی الجمل للمفید ص 358. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 1 ص 306. عن أبی مخنف، عن مسافر بن عفیف بن أبی الأخنس، عن علی علیه السّلام. و فی أمالی الطوسی ص 172. عن أبی علی الحسن بن محمد بن الحسن بن علی الطوسی، عن أبیه أبی جعفر محمد بن الحسن الطوسی، عن محمد بن محمد، عن أبی الحسن علی بن محمد الكاتب، عن الحسن بن علی عبد الكریم الزعفرانی، عن إبراهیم بن محمد الثقفی، عن عبید اللّه بن إسحاق القمی، عن حمزة بن نصر، عن إسماعیل بن الرجا الزبیدی، عن علی علیه السّلام. و فی كشف الغمة ج 1 ص 241. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 100 الحدیث 71. من أمالی المفید، عن الكاتب، عن الزعفرانی، عن الثقفی، عن عبید اللّه بن إسحاق الضبی، عن حمزة بن نصر، عن إسماعیل بن الرجا الزبیدی، عن علی علیه السّلام. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 37. مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 130. مرسلا. و فی تهذیب الأخلاق ص 105. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
سوگند به کسی که جان علی بن ابیطالب در دست اوست، هزار ضربهٔ شمشیر بر سر، برایم آسانتر است از مردن در بستر در غیر فرمانبرداری خدا.
و الّذی نفس علیّ بن أبی طالب بیده لألف ضربة بالسّیف علی الرّأس أهون علیّ من میتة علی الفراش فی غیر طاعة اللّه.
منابع (۲)
- ورد فی كتاب الفتوح ج 2 ص 468. مرسلا. و فی الإرشاد ص 127. مرسلا. و فی أمالی الطوسی ص 220. مرسلا. و فی كشف الغمة ج 1 ص 241. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 1 ص 306. عن أبی مخنف، عن مسافر بن عفیف بن أبی الأخنس، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 130. مرسلا.
- ورد فی الإرشاد. و أمالی الطوسی. و فی تهذیب الأخلاق ص 105. مرسلا. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 100 الحدیث 71. من أمالی المفید. عن الكاتب، عن الزعفرانی، عن الثقفی، عن عبید اللّه بن إسحاق الضبی، عن حمزة بن نصر، عن إسماعیل بن الرجا الزبیدی، عن علی علیه السّلام.
پس «جاهِدُوا فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ» در راه خدا چنانکه شایستهٔ جهاد اوست جهاد کنید، و هیچ نیرویی جز به خدا نیست.
ف جاهِدُوا فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ ، و لا قوّة إلاّ باللّه.
منابع (۱)
- الحج/ 78.
میزان علاقهٔ او (ع) به کشته شدن در راه خدا
مردم! چهرههایتان را سپر شمشیرها کنید و سینههایتان را سپر نیزهها؛ و وعدهگاه من و شما پرچم سرخ است.
أیّها النّاس؛ اتّقوا السّیوف بوجوهكم، و الرّماح بصدوركم؛ و موعدی و إیّاكم الرّایة الحمراء.
منابع (۱)
- ورد فی الكافی فی الفقه. ص 253. مرسلا. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 37.مرسلا. باختلاف.
و به خدا سوگند، اگر از شمشیر این جهان زودگذر بگریزید، از شمشیر آخرت در امان نمیمانید.
و أیم اللّه، لئن فررتم من سیف العاجلة لا تسلمون من سیف الآخرة.
منابع (۲)
- سلمتم. ورد فی تاریخ الطبری ج 4 ص 12. عن أبی مخنف، عن عبد الرحمن ابن أبی عمرة الأنصاری، عن أبیه و مولی له، عن علی علیه السّلام.
- الآجلة. ورد فی نسخة العام 400 ص 146. و هامش نسخة ابن المؤدب ص 105. و هامش نسخة الآملی ص 101. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 147. و نسخة الإسترابادی ص 164. و نسخة ابن النقیب ص 107.
و شما بزرگان بخشندهٔ عرب و بلندترین کوهان شتر (برترین و گرامیترین مردم) هستید.
و أنتم لهامیم العرب، و السّنام الأعظم.
پیامدهای فرار از جنگ
در فرار، خشم خدای پاک و برتر، خواریِ جدانشدنی و ننگ ماندگار است.
إنّ فی الفرار موجدة اللّه - سبحانه و تعالی - و الذّلّ اللاّزم و العار الباقی.
منابع (۱)
- ورد فی غرر الحكم ج 1 ص 241 الحدیث 209. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 183. مرسلا. باختلاف.
فراری، نه بر عمرش افزوده میشود و نه میان او و روز مرگش پردهای کشیده میشود.
و إنّ الفارّ لغیر مزید فی عمره، و لا محجوز بینه و بین یومه.
منابع (۱)
- لا محجوب. ورد فی نسخة العام 400 ص 146. و هامش نسخة الآملی ص 101. و ورد لا مؤّخّر عن فی غرر الحكم. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 157.مرسلا.
این سروصداهایی که از دشمنتان میشنوید، نشانهٔ سستی و اختلاف است.
و إنّ هذه الأصوات الّتی تسمعونها من عدوّكم فشل و اختلاف.
به ما فرمان داده میشد که در جنگ خاموش باشیم.
إنّا كنّا نؤمر فی الحرب بالصّمت.
پس دندانها را بر هم بفشارید و در برابر فرود آمدن شمشیرها پایداری کنید. آنان از جایگاهشان تکان نخواهند خورد، مگر با نیزهزدنی پیاپی که جان را بیرون کشد، و ضربهای که سرها را بشکافد، بینیها و استخوانها را به خاک اندازد، ساعدها و پاها را جدا کند، و مچها و پنجهها از آن فرو افتد؛ و تا آنکه پیشانیهایشان با گرزهای آهنین درهم کوبیده شود و ابروهایشان بر سینهها و چانهها و گلوگاهها بپاشد.
فعضّوا علی النّاجذ، و اصبروا لوقع السّیوف؛ ف إنّهم لن یزولوا عن مواقفهم دون طعن دراك یخرج منه النّسیم، و ضرب یفلق الهام، و یطیح الأنوف و العظام، و یندر السّواعد و الأقدام، و تسقط منه المعاصم و الأكفّ؛ و حتّی تشدخ جباههم بعمد الحدید، و تنتثر حواجبهم علی الصّدور و الأذقان و النّحور.
منابع (۴)
- ورد فی الجمل للمفید ص 358. مرسلا.
- هؤلاء. ورد فی تجارب الأمم ج 1 ص 342. مرسلا.
- النّسم. ورد فی تاریخ الطبری ج 4 ص 32. عن هشام، عن أبی مخنف، عن مالك بن أعین الجهنی، عن زید بن وهب الجهنی، عن علی علیه السّلام. و فی الإرشاد ص 142. مرسلا. فی شرح نهج البلاغة لابن میثم ج 3 ص 126. مرسلا.و ورد القشم فی شرح نهج البلاغة لابن میثم.
- ورد فی السقیفة ص 220. عن أبان، عن سلیم، عن علی علیه السّلام.
تشویق او (ع) به جنگیدن با شکیبایی، زیرا حق با آنان است
پس شکیبا و به امید پاداش خدا با آنان بجنگید؛ چرا که کتاب خدا با شماست و سنت (روش پیامبر) با شماست، و هر کس این دو با او باشند، نیرومند است.
فقاتلوهم صابرین محتسبین، فإنّ الكتاب معكم، و السّنّة معكم، و من كانا معه فهو القویّ.
کجایند دینداران و جویندگان پاداش؟
أین أهل الدّین، و طلاّب الأجر؟.
کجایند شکیبایان و جویندگان نیکی؟
أین أهل الصّبر، و طلاّب الخیر؟.
کجاست کسی که جانش را به خدای شکستناپذیر و باشکوه میفروشد؟
أین من یشری وجهه للّه - عزّ و جلّ -؟.
منابع (۱)
- ورد فی المصدر السابق. و تاریخ الطبری. بالسند السابق. و فی الجمل للمفید ص 358. مرسلا. و فی مروج الذهب ج 2 ص 398. مرسلا. و فی وقعة صفین ص 392. عن نصر، عن نمیر بن وعلة، عن عامر الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی الكافی للكلینی ج 5 ص 54 الحدیث 4. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن ابن محبوب، مرفوعا إلی علی علیه السّلام. و فی بحار الأنوار ج 32 ص 506 الحدیث 435. عن نمیر بن وعلة، عن عامر الشعبی، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 405. مرسلا. فی تجارب الأمم ج 1 ص 342. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
کجاست دفاعکننده از حریم، و آن غیور از پاسداران حرمتها که هنگام فرارسیدن نبردهای سخت به میدان میشتابد؟ کیست که شامگاهان به سوی خدای برتر روانه شود، همچون تشنهای که به آب میرسد؟ ننگ پشت سر شماست و بهشت پیش روی شما.
أین المانع للذّمار، و الغائر عند نزول الحقائق من أهل الحفاظ؟. من الرّائح إلی اللّه - تعالی - كالظّمآن یرد الماء؟. العار وراءكم، و الجنّة أمامكم.
منابع (۴)
- رائح. ورد فی نسخة العام 400. ص 146. و نسخة ابن المؤدب ص 105. و نسخة الآملی ص 102. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 147. و نسخة الإسترابادی ص 165. و هامش نسخة عبده ص 291. و نسخة العطاردی ص 144.
- (**) من: من الرّائح. إلی: یرد الماء. و من: الجنّة. إلی: دیارهم. ورد فی خطب الشریف الرضی تحت الرقم 124.
- و الصّابر. ورد فی نسخة العام 550 ص 100 أ.
- ورد فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 183. مرسلا.
بهشت زیر نوک نیزههاست.
الجنّة تحت أطراف العوالی.
امروز خبرها آزموده میشود (حقیقت ادعاها آشکار میگردد).
الیوم تبلی الأخبار.
منابع (۱)
- الأخیار. ورد فی هامش نسخة نصیری ص 67. و هامش نسخة العام 550 ص 68 أ. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 147.
به خدا سوگند، من به رویارویی با آنان مشتاقترم تا آنان به خانههایشان.
و اللّه لأنا أشوق إلی لقائهم منهم إلی دیارهم.
به خدا سوگند، ای مردم عراق! گمان نمیکنم این گروه از شامیان جز این باشند که بر شما چیره شوند.
و اللّه، یا أهل العراق، ما أظنّ هؤلاء القوم من أهل الشّام إلاّ ظاهرین علیكم.
خبر دادن او (ع) از چیرگی شامیان به سبب پراکندگی مردم کوفه
سوگند به کسی که دانه را شکافت و جاندار را آفرید، میبینم که کار آنان بالا گرفته و آتش شما خاموش شده است؛ آنان را در باطلشان جدی میبینم و شما را در حقتان سست؛ آنان را متحد میبینم و شما را پراکنده؛ آنان را فرمانبردارِ رهبرشان میبینم و شما را نافرمانِ خودم.
و الّذی فلق الحبّة و برأ النّسمة إنّی أری أمورهم قد علت، و أری نیرانكم قد خبت، و أراهم جادّین فی باطلهم، و أراكم وانین فی حقّكم، و أراهم مجتمعین، و أراكم متفرّقین، و أراهم لصاحبهم مطیعین و أراكم لی عاصین.
و به خدا سوگند، اگر پس از من بر شما چیره شوند، آنان را فرمانروایانی بد برای خود خواهید یافت.
و أیم اللّه لئن ظهروا علیكم من بعدی لتجدنّهم أرباب سوء لكم.
به خدا سوگند، گویی به زودی آنان را میبینم که در شهرهایتان با شما شریک شدهاند و فیء (دارایی و غنیمت عمومی مسلمانان) شما را به شهرهای خودشان بردهاند.
لكأنّی، و اللّه، أنظر إلیهم عن قریب و قد شاركوكم فی بلادكم، و حملوا إلی بلادهم فیئكم.
منابع (۱)
- ورد فی الغارات ص 351. عن عمرو بن محصن، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 172. مرسلا. و فی الإرشاد ص 146. مرسلا. باختلاف یسیر.
و گویی شما را میبینم که همچون سوسماران خشخش میکنید (از ترس صدای خفه درمیآورید)؛ نه حقی میگیرید و نه جلوی ستمی را میگیرید. و گویی آنان را میبینم که نیکانتان را میکشند، دانایانتان را میترسانند و به قرآنخوانانتان ستم میکنند.
و كأنّی أنظر إلیكم تكشّون كشیش الضّباب؛ لا تأخذون حقّا، و لا تمنعون ضیما. و كأنّی أنظر إلیهم یقتلون صلحاءكم، و یخیفون علماءكم، و یحیفون قرّاءكم.
منابع (۲)
- یكشّ بعضكم علی بعض. ورد فی الغارات. بالسند السابق.
- للّه حرمة. ورد فی المصدر السابق. و الإمامة و السیاسة. و الإرشاد.
و گویی آنان را میبینم که شما را محروم میکنند، پشت درها نگه میدارند و دیگران را به جای شما به خود نزدیک میکنند.
و كأنّی أنظر إلیهم یحرمونكم، و یحجبونكم، و یدنون النّاس دونكم.
پس هنگامی که محرومیت را دیدید و با خواری و پستی و فرود آمدن شمشیر و هجوم ترس روبهرو شدید، پشیمان خواهید شد و بر پراکندگی خود حسرت خواهید خورد، و آسایش و امنیتی را که امروز در آن هستید به یاد خواهید آورد؛ زمانی که یادآوری سودی به حالتان ندارد.
فإذا رأیتم الحرمان، و لقیتم الذّلّ و الهوان، و وقع السّیف، و نزول الخوف، لتندّمتم، و تحسّرتم علی تفرّقكم، و تذاكرتم ما أنتم فیه الیوم من الخفض و العافیة حین لا ینفعكم التّذكار.
منابع (۲)
- تفریطكم فی جهاد عدوّكم. ورد فی الغارات ص 351. عن عمرو بن محصن، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 172. مرسلا. و فی الإرشاد ص 146. مرسلا.
- تذكّرتم. ورد فی الإمامة و السیاسة، و الغارات. بالسند السابق.
اندوه او (ع) از چیرگی منافقان بر زمام کارها
به خدا سوگند، نزدیکترین مردم به نادانی نسبت به خدای شکستناپذیر و باشکوه، و گستاخی در برابر او، و فریبخوردگی، گروهی هستند که پیشوایشان معاویه پسر زن جگرخوار است، و ادبآموزشان پسر نابغه (عمرو عاص)، و ابوالأعور سلمی، و پسر ابیمعیطِ شرابخوار که در اسلام شلاق حد خورده است، و آن راندهشده، مروان.
و اللّه ل أقرب قوم من الجهل باللّه - عزّ و جلّ -، و الجرأة علیه، و الاغترار، قوم قائدهم معاویة ابن آكلة الأكباد، و مؤدّبهم ابن النّابغة، و أبو الأعور السّلمیّ، و ابن أبی معیط شارب الخمر و المجلود حدّا فی الإسلام، و الطّرید مروان.
منابع (۴)
- ورد فی المصدرین السابقین. و الإرشاد. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 31. عن هشام، عن أبی مخنف، عن مالك بن أعین الجهنی، عن زید بن وهب الجهنی، عن علی علیه السّلام. و فی المعیار و الموازنة ص 152. مرسلا. و فی وقعة صفین ص 391. عن نصر، عن رجل، عن مالك الجهنی، عن زید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 403.مرسلا. باختلاف یسیر.
- ورد فی المصادر السابق. باختلاف.
- رئیسهم. ورد فی السقیفة. بالسند السابق.
- ورد فی المصدر السابق. و تاریخ الطبری. بالسند السابق. و المعیار و الموازنة. و ناسخ التواریخ. باختلاف بین المصادر.
همینها برمیخیزند و از من بدگویی و عیبجویی میکنند؛ و پیش از امروز هم با من جنگیدند و دشنامم دادند، در حالی که من آن روز آنان را به اسلام میخواندم و آنان مرا به پرستش بتها میخواندند.
و هم أولاء یقومون فینقصوننی و یجدبوننی؛ و قبل الیوم ما قاتلونی و شتمونی، و أنا إذ ذاك أدعوهم إلی الإسلام، و هم یدعوننی إلی عبادة الأصنام.
منابع (۲)
- الهدی و الحقّ. ورد فی كتاب الفتوح ص 3 ص 141. مرسلا.
- الأوثان. ورد فی السقیفة ص 220. عن أبان، عن سلیم، عن علی علیه السّلام.و فی المعیار و الموازنة ص 152. مرسلا.
پس ستایش از آنِ خداست و جز خدا خدایی نیست.
فالحمد للّه و لا إله إلاّ اللّه.
از دیرباز گناهکارانِ بیپروا با من دشمنی کردند و خدا آنان را به بندگی کشاند (رام و خوارشان ساخت).
و قدیما ما عادانی الفاسقون فعبّدهم اللّه.
آیا در شگفت نمیشوید؟!
ألم تعجبوا؟!!!
این راستی رویدادی بزرگ است که گناهکارانِ بیپروا و منافقانی که نزد ما امین نبودند و از اسلام و اهلش رویگردان بودند، کارشان به جایی رسیده که نیمی از این امت را فریب دادهاند؛ پس دوستیِ فتنه را در دلهایشان نشاندند، و با دروغ و تهمت، خواهشهای نفسشان را به سوی باطل کشاندند، تا آنجا که جنگ را در برابر ما برپا کردند و در خاموش کردنِ نورِ خدای عزوجل کوشیدند، «وَ اللّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ» (و خدا نورِ خود را کامل میکند، هرچند کافران خوش نداشته باشند)!
إنّ هذا لهو الخطب الجلیل، أنّ فسّاقا و منافقین كانوا عندنا غیر مؤتمنین، و عن الإسلام و أهله منحرفین؛ أصبحوا و قد خدعوا شطر هذه الأمّة، فأشربوا قلوبهم حبّ الفتنة، و استمالوا أهواءهم إلی الباطل بالإفك و البهتان، حتّی نصبوا لنا الحرب، و جدّوا فی إطفاء نور اللّه - عزّ و جلّ -، وَ اللّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ !.
منابع (۴)
- غیر مرضیّین. ورد فی المعیار و الموازنة. و فی وقعة صفین ص 391. عن نصر، عن رجل، عن مالك الجهنی، عن زید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ص 3 ص 141. مرسلا. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 31. عن هشام، عن أبی مخنف، عن مالك بن أعین الجهنی، عن زید بن وهب الجهنی، عن علی علیه السّلام. و فی الإرشاد ص 146. مرسلا.
- و علی الإسلام و أهله متخوّفین. ورد فی وقعة صفین. و السقیفة. بالسندین السابقین. و كتاب الفتوح. و تاریخ الطبری. و المعیار و الموازنة. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 403. مرسلا.
- و هبّوا. ورد فی الإرشاد ص 141. مرسلا.
- الصف/ 8. و وردت الفقرات فی المصدر السابق. و فی السقیفة ص 220. عن أبان، عن سلیم، عن علی علیه السّلام. و فی كتاب الفتوح ص 3 ص 141. مرسلا.و فی المعیار و الموازنة ص 152. مرسلا. و فی وقعة صفین ص 391. عن نصر، عن رجل، عن مالك الجهنی، عن زید بن وهب، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 31. عن هشام، عن أبی مخنف، عن مالك بن أعین الجهنی، عن زید بن وهب الجهنی، عن علی علیه السّلام. و فی الغارات ص 351. عن عمرو بن محصن، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة ج 1 ص 172. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 2 ص 403. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
نفرین امام (ع) بر شامیان
خدایا، آنان حق را رد کردند؛ پس جمعشان را از هم بپاش، و سخنشان را پراکنده کن (وحدتشان را بر هم بزن)، و آنان را به سزای گناهانشان به هلاکت بسپار؛ چرا که هر کس را تو دوست بداری خوار نمیشود، و هر کس را تو دشمن بداری سرافراز نمیشود.
اللّهمّ فإنّهم قد ردّوا الحقّ فافضض جماعتهم، و شتّت كلمتهم، و أبسلهم بخطایاهم؛ فإنّه لا یذلّ من والیت، و لا یعزّ من عادیت.
منابع (۵)
- فإن. ورد فی نسخ النهج.
- ورد فی وقعة صفین. بالسند السابق. و ناسخ التواریخ.
- خدمتهم. ورد فی تاریخ الطبری. بالسند السابق.
- و أسلمهم. ورد فی نسخة العام 550 ص 68 أ.
- ورد فی وقعة صفین. و تاریخ الطبری. بالسندین السابقین. و كتاب الفتوح.و المعیار و الموازنة. و ناسخ التواریخ.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۵۴۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن




