کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

خطبه‌هاخطبه ۵۵۱ دقیقه خواندن

شب هریر در صفین؛ نبرد یکسره تا پیروزی

خطبه‌ای از او (ع) در یکی از روزهای صفین

لیلة الهریر و بالا رفتن قرآن‌ها بر نیزهصفر ۳۷ قصفین، اردوگاه علیتاریخ محتمل

شب هَریر در صفین (شب جمعه، حدود ۱۰ تا ۱۲ صفر ۳۷ هجری)، در اوج جنگ و پیش از آنکه شامیان قرآن‌ها را بر نیزه کنند. علی به یاران گفت: کار به جایی رسیده که از دشمن جز آخرین نفس نمانده است. فردا بامداد خودش به سوی آنان می‌رود و با شمشیرش داوری را به خدا می‌سپارد. سپس چند بیت شعر خواند تا یاران را برانگیزد.

خطاب به: سپاهیان و یاران علی در صفین

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۷۶

روی خط زمان

به نام خدای بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

مردم! کارِ شما و کارِ دشمنتان به جایی رسیده است که می‌بینید؛ دیگر از آنان جز آخرین نفس چیزی نمانده است.

یا أیّها النّاس؛ إنّه قد بلغ بكم الأمر و بعدوّكم ما ترون؛ فلم یبق منهم إلاّ آخر نفس.

وقتی کارها رو به پیش می‌آیند، پایانشان از آغازشان شناخته می‌شود.

و إنّ الأمور إذا أقبلت اعتبر آخرها بأوّلها.

نهج‌البلاغه، حکمت ۷۶
منابع (۲)
  1. ورد فی السقیفة ص 216. عن أبان، عن سلیم، عن علی علیه السّلام. و فی وقعة صفین ص 476. عن عمر بن سعد، عن أبی ضرار، عن عمار بن ربیعة، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة ص 143. مرسلا. و فی الأخبار الطوال ص 188. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 82.مرسلا. باختلاف بین المصادر.
  2. ورد فی المصادر السابقة. باختلاف بین المصادر. و ورد اشتبهت فی نسخ النهج. و ورد تشابهت فی غرر الحكم ج 1 ص 221 الحدیث 82. مرسلا. و فی عیون الحكم و المواعظ ص 141. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 6 ص 55. مرسلا.

این جماعت بی‌آنکه دینی داشته باشند در برابر شما تاب آوردند، تا آنجا که ما به آنان آسیبی زدیم که زدیم و آنان هم به شما آسیبی زدند که زدند.

و قد صبر لكم القوم علی غیر دین، حتّی بلغنا منهم ما بلغنا و بلغوا منكم ما بلغوا.

فراخوان او (ع) به نبرد یکسره با دشمن تا پیروزی

پس ـ خدا رحمتتان کند ـ آمادهٔ نبردِ یکسره با دشمنتان شوید تا خدا میان ما و آنان داوری کند، و او بهترینِ داوران است.

فتأهّبوا، رحمكم اللّه، لمناجزة عدوّكم حتّی یحكم اللّه بیننا و بینهم و هو خیر الحاكمین.

و من فردا صبح، اگر خدا بخواهد، خودم به سراغشان می‌روم و با همین شمشیرم آنان را به داوریِ خدای توانا و بزرگ می‌کشانم.

و أنا غاد علیهم بنفسی بالغداة إن شاء اللّه، و محاكمهم بسیفی هذا إلی اللّه - عزّ و جلّ -.

سپس امام (ع) این شعر را خواند:

ثم أنشأ علیه السّلام:

«دبّوا دبیب النّمل لا تفوتوا / و أصبحوا فی حربکم و بیتوا» آرام و پیوسته چون مورچگان پیش بروید تا کار از دستتان نرود، / و صبح و شب در کارِ جنگتان بمانید، «حتّی تنالوا الثّأر أو تموتوا / أو لا فإنّی طالما عصیت» تا خون‌خواهی کنید یا بمیرید؛ / و اگر چنین نکنید، چه بسیار که از من نافرمانی شده است.

دبّوا دبیب النّمل لا تفوتوا و أصبحوا فی حربكم و بیتوا حتّی تنالوا الثّأر أو تموتوا أو لا فإنّی طالما عصیت

«قد قلتم لو جئتنا فجیت / لیس لکم ما شئتم و شیت» گفتید: کاش نزد ما می‌آمدی؛ پس آمدم. / آنچه شما خواستید و من خواستم، در دست شما نیست، «بل ما یرید المحیی الممیت» بلکه آن چیزی می‌شود که زنده‌کننده و میراننده می‌خواهد.

قد قلتم لو جئتنا فجیت لیس لكم ما شئتم و شیت بل ما یرید المحیی الممیت

منابع (۱)
  1. ورد فی السقیفة ص 216. عن أبان، عن سلیم، عن علی علیه السّلام. و فی وقعة صفین ص 476. عن عمر بن سعد، عن أبی ضرار، عن عمار بن ربیعة، عن علی علیه السّلام. و فی الإمامة و السیاسة ص 143. مرسلا. و فی الأخبار الطوال ص 188. مرسلا. و فی مناقب الخوارزمی ص 189. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 7. مرسلا. و فی ص 82. مرسلا. و فی جمهرة خطب العرب ج 1 ص 382 الرقم 273. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۴، صفحهٔ ۵۵۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن