کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۱۷۱ دقیقه خواندن

ستمگر یا ستمدیده؛ فراخوان کوفیان از ذی‌قار

نامه‌ای از امام (ع) به مردم کوفه

اردوگاه ذی‌قار و فراخواندن کوفیانجمادی‌الاول ۳۶ قذی‌قار، میان کوفه و بصرهتاریخ محتمل

در ذی‌قار، وقتی از فرستادگانش به کوفه خبری نیامد و کار به تأخیر افتاد، امام دوباره به کوفی‌ها نوشت. دربارهٔ کسانی می‌نویسد که شک دارند او ستمگر است یا ستمدیده، و کوفی‌ها را به خدا سوگند می‌دهد که به سویش بیایند: اگر ستمگر بوده جلویش را بگیرند و اگر ستمدیده بوده یاری‌اش کنند. می‌گوید طلحه و زبیر نخستین بیعت‌کنندگان و نخستین بیعت‌شکنان بودند. راوی می‌گوید پس از این نامه دوازده هزار مرد از کوفه به سوی او رفتند.

خطاب به: مردم کوفه (مؤمنان و مسلمانانِ آنجا)

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۵۱

روی خط زمان

نامه‌ای دیگر از امام (ع) به مردم کوفه

كتاب له علیه السّلام إلی أهل الكوفة أیضا

هنگامی که خبر فرستادگانش به سوی آنان دیر شد:

لمّا استبطأ خبر رسله إلیهم

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مؤمنان و مسلمانانی که در کوفه‌اند.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی من بالكوفة من المؤمنین و المسلمین.

منابع (۱)
  1. ورد فی شرح الأخبار ج 1 ص 383 الحدیث 324. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 11. مرسلا عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة ج 17 ص 20. بالسند الوارد فی شرح ابن أبی الحدید. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 95. مرسلا.

سلام بر شما.

[سلام علیكم].

اما بعد، از دید کسی که در کار من تردید دارد، من در این بیرون آمدنم یا ستمگرم و یا ستم‌دیده، و یا سرکشم و یا بر من سرکشی شده است.

أمّا بعد؛ فإنّی، عند من شكّ فی أمری، قد خرجت مخرجی هذا إمّا ظالما و إمّا مظلوما، و إمّا باغیا و إمّا مبغیّا علیه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۱
منابع (۲)
  1. ورد فی شرح الأخبار. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 121. مرسلا.
  2. ورد فی الكامل فی التاریخ. و شرح ابن أبی الحدید. و منهاج البراعة. و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 512. عن عمر بن شبّة، عن أبی الحسن، عن بشیر بن عاصم، عن ابن أبی لیلی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 74. مرسلا. و فی الدر النظیم ص 345. مرسلا. و ورد من (عن) حیّی فی نسخ النهج.

من هر که را این نامه‌ام به او می‌رسد، به خدای ارجمند و بزرگ سوگند می‌دهم که حتماً به سوی من حرکت کند؛ پس اگر سرکش باشم مرا بازگرداند، و اگر بر من سرکشی شده باشد یاری‌ام کند، و اگر نیکوکار باشم کمکم کند، و اگر بدکار باشم از من بخواهد از خطایم دست بکشم.

و أنا أذكّر اللّه - عزّ و جلّ - من بلغه كتابی هذا لمّا نفر إلیّ؛ فإن كنت باغیا ردّنی، و إن كنت مبغیّا علیّ نصرنی، و إن كنت محسنا أعاننی، و إن كنت مسیئا استعتبنی.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۵۱
منابع (۶)
  1. إنّی. ورد فی نسخة عبده ص 628. و نسخة الصالح ص 448.
  2. أنشد. ورد فی شرح الأخبار ج 1 ص 383 الحدیث 324. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 11. مرسلا عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة. بالسند الوارد فی شرح ابن أبی الحدید.
  3. ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 512. عن عمر بن شبّة، عن أبی الحسن، عن بشیر ابن عاصم، عن ابن أبی لیلی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام.
  4. ورد فی شرح الأخبار.
  5. مظلوما. ورد فی تاریخ الطبری. و شرح ابن أبی الحدید. و منهاج البراعة.بالسندین السابقین. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 121. مرسلا. و فی فتح الباری ج 13 ص 49. مرسلا عن ابن أبی لیلی، عن الحسن المجتبی، عن علی علیهما السّلام.
  6. ظالما أخذ منّی. ورد فی تاریخ الطبری. بالسند السابق. و الكامل فی التاریخ.و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 74. مرسلا.

به خدا سوگند، طلحه و زبیر نخستین کسانی بودند که با من بیعت کردند (پیمان فرمان‌برداری بستند)، و نخستین کسانی که بیعتم را شکستند؛ در حالی که نه مالی را ویژهٔ خود کردم و نه حکمی را تغییر دادم!

و اللّه إنّ طلحة و الزّبیر لأوّل من بایعنی، و أوّل من نكثا [بیعتی]؛ و لم أستأثر بمال، و لا بدّلت حكما؟.

فراخوان امام (ع) به مردم برای پیوستن به او در جنگ با لشکر جمل

پس حرکت کنید؛ به نیکی فرمان دهید و از بدی بازدارید.

فانفروا؛ فمروا بمعروف، و انهوا عن منكر.

و سلام.

و السّلام.

راوی می‌گوید: پس دوازده هزار مرد از کوفه به سوی امام (ع) بیرون آمدند.

قال الراوی: فخرج إلیه علیه السّلام من الكوفة إثنا عشر ألف رجل.

منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 512. عن عمر بن شبّة، عن أبی الحسن، عن بشیر ابن عاصم، عن ابن أبی لیلی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 121. مرسلا. و فی شرح الأخبار ج 1 ص 383 الحدیث 324.مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 11. مرسلا عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة. بالسند الوارد فی شرح ابن أبی الحدید. و فی فتح الباری ج 13 ص 49. مرسلا عن ابن أبی لیلی، عن الحسن المجتبی، عن علی علیهما السّلام. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 74. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۵۴. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن