نامههانامه ۱۷۱ دقیقه خواندن
ستمگر یا ستمدیده؛ فراخوان کوفیان از ذیقار
نامهای از امام (ع) به مردم کوفه
در ذیقار، وقتی از فرستادگانش به کوفه خبری نیامد و کار به تأخیر افتاد، امام دوباره به کوفیها نوشت. دربارهٔ کسانی مینویسد که شک دارند او ستمگر است یا ستمدیده، و کوفیها را به خدا سوگند میدهد که به سویش بیایند: اگر ستمگر بوده جلویش را بگیرند و اگر ستمدیده بوده یاریاش کنند. میگوید طلحه و زبیر نخستین بیعتکنندگان و نخستین بیعتشکنان بودند. راوی میگوید پس از این نامه دوازده هزار مرد از کوفه به سوی او رفتند.
خطاب به: مردم کوفه (مؤمنان و مسلمانانِ آنجا)
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۵۱
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
نامهای دیگر از امام (ع) به مردم کوفه
كتاب له علیه السّلام إلی أهل الكوفة أیضا
هنگامی که خبر فرستادگانش به سوی آنان دیر شد:
لمّا استبطأ خبر رسله إلیهم
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مؤمنان و مسلمانانی که در کوفهاند.
من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی من بالكوفة من المؤمنین و المسلمین.
منابع (۱)
- ورد فی شرح الأخبار ج 1 ص 383 الحدیث 324. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 11. مرسلا عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة ج 17 ص 20. بالسند الوارد فی شرح ابن أبی الحدید. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 95. مرسلا.
سلام بر شما.
[سلام علیكم].
اما بعد، از دید کسی که در کار من تردید دارد، من در این بیرون آمدنم یا ستمگرم و یا ستمدیده، و یا سرکشم و یا بر من سرکشی شده است.
أمّا بعد؛ فإنّی، عند من شكّ فی أمری، قد خرجت مخرجی هذا إمّا ظالما و إمّا مظلوما، و إمّا باغیا و إمّا مبغیّا علیه.
منابع (۲)
- ورد فی شرح الأخبار. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 121. مرسلا.
- ورد فی الكامل فی التاریخ. و شرح ابن أبی الحدید. و منهاج البراعة. و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 512. عن عمر بن شبّة، عن أبی الحسن، عن بشیر بن عاصم، عن ابن أبی لیلی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 74. مرسلا. و فی الدر النظیم ص 345. مرسلا. و ورد من (عن) حیّی فی نسخ النهج.
من هر که را این نامهام به او میرسد، به خدای ارجمند و بزرگ سوگند میدهم که حتماً به سوی من حرکت کند؛ پس اگر سرکش باشم مرا بازگرداند، و اگر بر من سرکشی شده باشد یاریام کند، و اگر نیکوکار باشم کمکم کند، و اگر بدکار باشم از من بخواهد از خطایم دست بکشم.
و أنا أذكّر اللّه - عزّ و جلّ - من بلغه كتابی هذا لمّا نفر إلیّ؛ فإن كنت باغیا ردّنی، و إن كنت مبغیّا علیّ نصرنی، و إن كنت محسنا أعاننی، و إن كنت مسیئا استعتبنی.
منابع (۶)
- إنّی. ورد فی نسخة عبده ص 628. و نسخة الصالح ص 448.
- أنشد. ورد فی شرح الأخبار ج 1 ص 383 الحدیث 324. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 11. مرسلا عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة. بالسند الوارد فی شرح ابن أبی الحدید.
- ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 512. عن عمر بن شبّة، عن أبی الحسن، عن بشیر ابن عاصم، عن ابن أبی لیلی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام.
- ورد فی شرح الأخبار.
- مظلوما. ورد فی تاریخ الطبری. و شرح ابن أبی الحدید. و منهاج البراعة.بالسندین السابقین. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 121. مرسلا. و فی فتح الباری ج 13 ص 49. مرسلا عن ابن أبی لیلی، عن الحسن المجتبی، عن علی علیهما السّلام.
- ظالما أخذ منّی. ورد فی تاریخ الطبری. بالسند السابق. و الكامل فی التاریخ.و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 74. مرسلا.
به خدا سوگند، طلحه و زبیر نخستین کسانی بودند که با من بیعت کردند (پیمان فرمانبرداری بستند)، و نخستین کسانی که بیعتم را شکستند؛ در حالی که نه مالی را ویژهٔ خود کردم و نه حکمی را تغییر دادم!
و اللّه إنّ طلحة و الزّبیر لأوّل من بایعنی، و أوّل من نكثا [بیعتی]؛ و لم أستأثر بمال، و لا بدّلت حكما؟.
فراخوان امام (ع) به مردم برای پیوستن به او در جنگ با لشکر جمل
پس حرکت کنید؛ به نیکی فرمان دهید و از بدی بازدارید.
فانفروا؛ فمروا بمعروف، و انهوا عن منكر.
و سلام.
و السّلام.
راوی میگوید: پس دوازده هزار مرد از کوفه به سوی امام (ع) بیرون آمدند.
قال الراوی: فخرج إلیه علیه السّلام من الكوفة إثنا عشر ألف رجل.
منابع (۱)
- ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 512. عن عمر بن شبّة، عن أبی الحسن، عن بشیر ابن عاصم، عن ابن أبی لیلی، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 121. مرسلا. و فی شرح الأخبار ج 1 ص 383 الحدیث 324.مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 14 ص 11. مرسلا عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة. بالسند الوارد فی شرح ابن أبی الحدید. و فی فتح الباری ج 13 ص 49. مرسلا عن ابن أبی لیلی، عن الحسن المجتبی، عن علی علیهما السّلام. و فی الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمة ص 74. مرسلا. باختلاف بین المصادر.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۵۴. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن



