نامههانامه ۵۹۲ دقیقه خواندن
رد اتهام کشتن طلحه و زبیر
نامهٔ امام (ع) در پاسخ به معاویه
معاویه در نامهای علی را متهم کرده بود که طلحه و زبیر را کشته، عایشه را آواره کرده و «میان دو شهر» (کوفه و بصره) مانده است، و گفته بود با مهاجران و انصار به دیدار او میآید. علی در عراق، بعد از جمل و پیش از حرکت به شام (سال ۳۶ قمری) پاسخ داد: اینها را از او دور دانست، با یادآوری بدر و کشتهشدن خویشان معاویه او را تهدید کرد و بیخردیاش را سرزنش کرد.
خطاب به: معاویه بن ابیسفیان
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۶۴
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی معاویة بن أبی سفیان.
منابع (۱)
آمادگی امام (ع) برای رویارویی با معاویه در میدان
اما بعد، ما و شما، همانطور که گفتی، با هم الفت و همبستگی داشتیم؛ اما دیروز این میان ما و شما جدایی انداخت که ما ایمان آوردیم و شما کافر شدید، و امروز این که ما بر راه راست ماندیم و شما به فتنه افتادید. مسلمانِ شما هم جز به ناچار اسلام نیاورد، آن هم پس از آنکه همهٔ بزرگان اسلام یکپارچه یار و همصفِ رسول خدا (ص) شده بودند.
أمّا بعد؛ فإنّا كنّا نحن و أنتم، علی ما ذكرت، من الألفة و الجماعة، ففرّق بیننا و بینكم أمس أنّا آمنّا و كفرتم، و الیوم أنّا استقمنا و فتنتم. و ما أسلم مسلمكم إلاّ كرها، و بعد أن كان أنف الإسلام كلّه لرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم حزبا.
منابع (۱)
- أنّ اللّه بعث رسوله منّا ف. ورد فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 101. مرسلا.
گفتی که من طلحه و زبیر را کشتم، عایشه را فراری و آواره کردم، و میان دو شهر فرود آمدم.
و ذكرت أنّی قتلت طلحة و الزّبیر، و شرّدت بعائشة، و نزلت بین المصرین.
این کاری است که تو در آن غایب بودی و حضور نداشتی؛ و اگر حاضر بودی، حقیقتش را میدانستی.
و ذلك أمر غبت عنه و لم تحضره، و لو حضرته لعلمته.
منابع (۱)
- ورد فی الإمامة و السیاسة لابن قتیبة ج 1 ص 101. مرسلا.
پس در این کار، نه جنایتی در حق تو شده است و نه عذرخواهیای به تو بدهکارم.
فلا الجنایة[فیه] علیك، و لا العذر فیه إلیك.
منابع (۱)
- ورد فی الإحتجاج للطبرسی ج 1 ص 179. مرسلا.
و گفتی که به همراه مهاجران (مسلمانانی که از مکه به مدینه کوچ کردند) و انصار (یارانِ پیامبر از مردمِ مدینه) به سراغ من میآیی؛ در حالی که هجرت روزی که برادرت اسیر شد، پایان یافت.
و ذكرت أنّك زائری فی المهاجرین و الأنصار؛ و قد انقطعت الهجرة یوم أسر أخوك.
پس اگر شتابی در تو هست، آرام بگیر؛ چراکه اگر من به سراغت بیایم، جا دارد که خدای ارجمند و بزرگ مرا فقط برای انتقام گرفتن از تو به سویت فرستاده باشد.
فإن كان فیك عجل فاسترفه؛ فإنّی إن أزرك فذلك جدیر أن یكون اللّه - عزّ و جلّ - إنّما بعثنی إلیك للنّقمة منك.
منابع (۱)
- ورد فی المصدر السابق.
و اگر تو به سراغ من بیایی، همان میشود که مرد بنیاسد گفت:
و إن تزرنی فكما قال أخو بنی أسد:
«مستقبلین ریاح الصّیف تضربهم / بحاصب بین أغوار و جلمود» به پیشواز بادهای تابستانی میروند، در حالی که باد با طوفانِ شن و سنگریزه، میان گودالها و صخرهها بر سر و رویشان میکوبد.
مستقبلین ریاح الصّیف تضربهم بحاصب بین أغوار و جلمود
و همان شمشیری نزد من است که آن را در یک میدان، به جان پدربزرگت و داییات و برادرت انداختم و به دندانش دادم.
و عندی السّیف الّذی أعضضته بجدّك و خالك و أخیك فی مقام واحد.
به خدا سوگند، تا جایی که من شناختهام، تو دلی در غلاف (بسته و نفهم) و عقلی کم و کوتاه داری.
و إنّك، و اللّه، ما علمت، الأغلف القلب، المقارب العقل.
و سزاوارتر است به تو گفته شود: تو از نردبانی بالا رفتی که تو را به جایگاه بدی رساند؛ به زیان تو، نه به سود تو.
و الأولی أن یقال لك: إنّك رقیت سلّما أطلعك مطلع سوء علیك لا لك.
چراکه تو دنبال گمشدهای رفتی که مال تو نبود، چرندهای را چراندی که از آنِ تو نبود، و چیزی را خواستی که نه اهل آن هستی و نه در جایگاه و خاستگاه آن.
لأنّك نشدت غیر ضالّتك، و رعیت غیر سائمتك، و طلبت أمرا لست من أهله و لا فی معدنه.
پس چقدر گفتارت از کردارت دور است!
فما أبعد قولك من فعلك.
و چقدر شبیه عموها و داییهایت شدی! همانها که بدبختی و آرزوی باطل، آنان را به انکار محمد (ص) واداشت؛ پس در همان جا که میدانی، به خاک هلاکت افتادند. نه بلای بزرگی را از خود دور کردند و نه از حریمی دفاع کردند؛ با ضربهٔ شمشیرهایی که میدان جنگ از آنها خالی نماند و سستی و مدارا با آنها همراه نشد.
و قریب مّا أشبهت من أعمام و أخوال؛ حملتهم الشّقاوة و تمنّی الباطل علی الجحود بمحمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فصرعوا مصارعهم حیث قد علمت؛ لم یدفعوا عظیما، و لم یمنعوا حریما؛ بوقع سیوف ما خلا منها الوغی، و لم تماشها الهوینا.
منابع (۲)
- ورد فی كتاب الفتوح ج 2 ص 536. مرسلا.
- تماسّها. ورد فی متن شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 17 ص 250. و متن منهاج البراعة ج 20 ص 369.
و درود بر کسی که شایستهٔ آن است.
و السّلام لأهله.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۱۸۸. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن



