کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۶۵۱ دقیقه خواندن

پذیرش داوری به خاطر قرآن، نه معاویه

نامهٔ امام (ع) به معاویه دربارهٔ پذیرش حکمیت (داوریِ دو داور)

لیلة الهریر و بالا رفتن قرآن‌ها بر نیزهصفر ۳۷ قصفین، کنار فراتتاریخ محتمل

پاسخ علی به معاویه در صفین، بعد از اینکه قرآن‌ها را بر نیزه‌ها بالا بردند و معاویه او را به «حکم قرآن» خواند. علی می‌گوید معاویه اهل قرآن نیست و خود علی داوری را برای پذیرفتن قرآن پذیرفته، نه برای پذیرفتن معاویه. به او دربارهٔ دنیا و کیفر خدا هشدار می‌دهد.

خطاب به: معاویه بن ابی‌سفیان

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۴۸

روی خط زمان

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی معاویة بن أبی سفیان.

اما بعد، برترین چیزی که مسلمان خودش را به آن مشغول می‌کند، پیروی از چیزی است که کردارش به آن نیکو شود، شایستهٔ برتری و خوبی‌اش شود، و از عیبش در امان بماند.

أمّا بعد؛ فإنّ أفضل ما شغل به المرء المسلم نفسه اتّباع ما حسن به فعله، و استوجب فضله، و سلم من عیبه.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 493. مرسلا. و فی كتاب الفتوح ج 4 ص 191. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 2 ص 225. عن نصر و إبراهیم (بن الحسین ابن علی بن مهران بن دیزیل الكسائی الهمذانی فی كتاب صفین)، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 100. مرسلا. باختلاف یسیر.

سرکشی و ستم و دروغ، انسان را در دین و دنیایش نابود می‌کنند، و سستی و کاستی‌اش را نزد کسی که از او عیب می‌گیرد آشکار می‌سازند.

و إنّ البغی و الزّور یوتغان بالمرء فی دینه، و دنیاه، و یبدیان خلله عند من یعیبه.

منابع (۳)
  1. (**) - من: و أنّ البغی. إلی: یعیبه. ورد فی كتب الشریف الرضی تحت الرقم 48.
  2. یذیعان. ورد فی نسخة ابن المؤدب ص 273. و هامش نسخة الآملی ص 278.و هامش نسخة الإسترابادی ص 456. و نسخة ابن النقیب ص 280. و نسخة عبده ص 594. و نسخة العطاردی ص 363. عن نسخة مكتبة جامعة علیكره - الهند.و ورد یزریان فی ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید. بالسند السابق.و وقعة صفین.
  3. من یغنیه ما استرعاه اللّه ما یغنی عنه تدبیره. ورد فی وقعة صفین ص 493. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 100. مرسلا. باختلاف یسیر.

هشدار امام (ع) به معاویه دربارهٔ دنیا و نابودیِ شادی‌های آن

ای معاویه! از دنیا بپرهیز؛ زیرا در هیچ چیزی که از دنیا به دست آورده‌ای، شادمانی نیست.

فاحذر الدّنیا، یا معاویة، فإنّه لا فرح فی شیء وصلت إلیه منها.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصدرین السابقین. و فی كتاب الفتوح ج 4 ص 191. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 2 ص 225. عن نصر و إبراهیم (بن الحسین ابن علی بن مهران بن دیزیل الكسائی الهمذانی فی كتاب صفین)، مرسلا عن علی علیه السّلام. باختلاف بین المصادر.

به خوبی دانسته‌ای که تو به چیزی که از دست رفتنش حتمی شده است نمی‌رسی. گروهی کاری را به ناحق خواستند و به دروغ بر خدای بزرگ و توانا سوگند خوردند؛ پس خدا دروغ‌شان را آشکار کرد، اندکی برخوردارشان ساخت و سپس به عذابی سخت کشاندشان.

و لقد علمت أنّك غیر مدرك ما قضی فواته. و قد رام أقوام أمرا بغیر الحقّ فتألّوا علی اللّه - جلّ و عزّ -فأكذبهم، و متّعهم قلیلا ثمّ اضطرّهم إلی عذاب غلیظ‌.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۴۸
منابع (۳)
  1. فتأوّلوا. ورد فی نسخة العام 400 ص 186. و نسخة ابن المؤدب ص 273.و نسخة الآملی ص 278. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 329. و نسخة الإسترابادی ص 456. و نسخة عبده ص 594. و نسخة العطاردی ص 363.
  2. ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید. بالسند السابق. و وقعة صفین. و ورد تعالی فی نسخة من وقعة صفین.
  3. ورد فی المصدرین السابقین. و كتاب الفتوح. و وقعة صفین. باختلاف یسیر.

پس بپرهیز از روزی که در آن، هر که سرانجامِ کارش ستوده شود شادمان است؛ و هر که افسار خود را به دست شیطان سپرده و کشمکش نکرده تا آن را پس بگیرد، و دنیا فریبش داده و به دنیا دل بسته است، در آن روز پشیمان می‌شود.

فاحذر یوما یغتبط فیه من أحمد عاقبة عمله، و یندم فیه من أمكن الشّیطان من قیاده فلم یجاذبه، و غرّته الدّنیا و اطمأنّ إلیها.

منابع (۲)
  1. و لم یحادّه. ورد فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 2 ص 225. عن نصر و إبراهیم (بن الحسین بن علی بن مهران بن دیزیل الكسائی الهمذانی فی كتاب صفین)، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی وقعة صفین ص 493. مرسلا.
  2. ورد فی المصدرین السابقین. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 100. مرسلا.

می‌بینم که ما را به داوریِ قرآن فراخوانده‌ای.

و أراك قد دعوتنا إلی حكم القرآن.

منابع (۱)
  1. ورد فی شرح ابن أبی الحدید. بالسند السابق. و وقعة صفین. و فی كتاب الفتوح ج 4 ص 191. مرسلا. باختلاف.

و به خوبی می‌دانم که تو اهل قرآن نیستی و داوریِ آن را نمی‌خواهی.

و لقد علمت أنّك لست من أهله، و لا حكمه ترید.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصادر السابقة. و ناسخ التواریخ.

و از خدا یاری خواسته می‌شود.

و اللّه المستعان.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصادر السابقة. و فی الأخبار الطوال ص 191. مرسلا. باختلاف.

ما به تو پاسخ ندادیم، بلکه به داوریِ قرآن پاسخ دادیم؛ و هر که به قرآن خشنود نباشد، در گمراهیِ دورودرازی افتاده است.

و لسنا إیّاك أجبنا، و لكنّا أجبنا القرآن فی حكمه؛ و من لم یرض بالقرآن فقد ضلّ ضلالا بعیدا.

منابع (۱)
  1. ورد فی المصادر السابقة. و فی ناسخ التواریخ ج 3 ص 101.

و درود بر بندگان شایستهٔ خدا.

و السّلام علی عباد اللّه الصّالحین.

منابع (۱)
  1. ورد فی كتاب الفتوح.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۲۱۹. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن