کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۱۰۹۲ دقیقه خواندن

دلیل قرآنیِ جنگ با سپاه جمل

سخنی از امام (ع) هنگامی که در روز جمل مردی از او پرسید و گفت: «ای علی! بر سر چه با یاران رسول خدا (ص) و کسانی می‌جنگی که گواهی می‌دهند جز خدا خدایی نیست و محمد فرستادهٔ خداست؛ در حالی که دین یکی است، نماز یکی است و آیین‌های عبادت یکی است؟»

جنگ جملجمادی‌الاول ۳۶ قمیدان نبرد جمل، الخُرَیبه در بیرون بصرهتاریخ قطعی

روز جنگ جمل، مردی از میان لشکر از امام پرسید چرا با کسانی می‌جنگد که به یکتایی خدا و پیامبری محمد گواهی می‌دهند و دین و نماز و آیین‌های عبادی‌شان یکی است. امام با آیهٔ ۲۵۳ سورهٔ بقره پاسخ داد؛ این آیه جنگِ پس از اختلاف را، بعد از روشن‌شدن حق، شدنی می‌داند. مرد قانع شد، به لشکر حمله برد و کشته شد.

خطاب به: مردی از یاران خودش که روز جمل پرسید و سپس در همان جنگ کشته شد

روی خط زمان

سخنی از امام (ع) هنگامی که در روز جمل مردی از او پرسید و گفت: «ای علی! بر سر چه با یاران رسول خدا (ص) و کسانی می‌جنگی که گواهی می‌دهند جز خدا خدایی نیست و محمد فرستادهٔ خداست؛ در حالی که دین یکی است، نماز یکی است و آیین‌های عبادت یکی است؟»

كلام له علیه السّلام لمّا سأله رجل یوم الجمل فقال: یا علی؛ علام تقاتل أصحاب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و من یشهد أن لا إله إلا اللّه و أن محمدا رسول اللّه؛ الدین واحد، و الصلاة واحدة، و المناسك واحدة؟.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

بر پایهٔ آیه‌ای در کتاب خدای برتر که جنگیدن با آنان را برایم حلال کرده است.

علی آیة فی كتاب اللّه - تعالی - أباحت لی قتالهم.

آن مرد گفت: «آن آیه چیست؟ من هر آیه‌ای را که در کتاب خداست نمی‌دانم؛ پس آن را به من بیاموز.»

فقال الرجل: و ما هی؟. ما كلّ آیة فی كتاب اللّه أعلمه؛ فعلّمنیه.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

مگر نشنیده‌ای که خدای برتر در کتابش، در سورهٔ بقره، می‌فرماید: «تِلْکَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ کَلَّمَ اللّهُ وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ وَ آتَیْنا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّناتِ وَ أَیَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ لَوْ شاءَ اللّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِینَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَیِّناتُ وَ لکِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَ مِنْهُمْ مَنْ کَفَرَ» (این پیامبران، برخی از آنان را بر برخی دیگر برتری دادیم؛ از آنان کسی بود که خدا با او سخن گفت، و برخی را درجه‌هایی بالا برد؛ و به عیسی پسر مریم نشانه‌های روشن دادیم و او را با روح‌القدس نیرو بخشیدیم. و اگر خدا می‌خواست، کسانی که پس از آنان آمدند، بعد از آنکه نشانه‌های روشن برایشان آمد، با یکدیگر نمی‌جنگیدند؛ ولی اختلاف کردند، پس برخی از آنان ایمان آوردند و برخی کفر ورزیدند)؟

أما سمعت اللّه - تعالی - یقول فی كتابه فی سورة البقرة: تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللّهُ وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ وَ آتَیْنا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّناتِ وَ أَیَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ لَوْ شاءَ اللّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِینَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَیِّناتُ وَ لكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَ مِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ ؟.

منابع (۱)
  1. البقرة/ 253.

آن مرد گفت: «چرا.»

قال الرجل: نعم.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

پس هنگامی که اختلاف پیش آمد، ما به خدای ارجمند و بزرگ، به کتابش، به پیامبر (ص) و به حق سزاوارتر بودیم؛ پس ماییم کسانی که ایمان آوردیم، و آنانند کسانی که کفر ورزیدند. و خدا از ما خواست با آنان بجنگیم، پس به خواست و ارادهٔ پروردگارمان خدا با آنان جنگیدیم.

فلمّا وقع الإختلاف كنّا نحن أولی باللّه - عزّ و جلّ -، و بكتابه، و بالنّبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و بالحقّ؛ فنحن الّذین آمنّا، و هم الّذین كفروا. و شاء اللّه منّا قتالهم فقاتلناهم بمشیئة اللّه ربّنا و إرادته.

آن مرد گفت: «ای امیر مؤمنان! به پروردگار کعبه سوگند، کافرند!»

قال الرجل: یا أمیر المؤمنین؛ كفّار و رب الكعبة.

سپس به آن گروه حمله برد و پیوسته جنگید تا کشته شد؛ خدا رحمتش کند.

ثم حمل علی القوم و بقی یقاتل حتی قتل رحمه اللّه.

منابع (۱)
  1. ورد فی تفسیر القمی ج 1 ص 84. مرسلا. و فی تفسیر فرات الكوفی 70 الحدیث 40-17. فرات، عن أبیه، عن احمد بن موسی، عن محول، عن عبد الرحمن، عن علی بن حروز، عن الأصبغ بن نباتة، عن علی علیه السّلام. و فی تفسیر العیاشی ج

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۴۴۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن