
آغاز خلافت و جنگ جملخُرَیبه، بیرون بصرهٔ قدیم
جنگ جمل
دو سپاه بیرون بصره روبهرو شدند و علی تا آخرین لحظه کوشید با گفتوگو جلوی جنگ را بگیرد. زبیر پس از یادآوری سخنی از پیامبر از میدان کنار رفت و در راه کشته شد؛ طلحه به گزارش بسیاری با تیر مروان از سپاه خودش از پا درآمد، و جنگ پیرامون شتر عایشه سخت شد تا شتر را پی کردند. علی پس از پیروزی عایشه را با احترام به مدینه بازگرداند.
دیدگاههای دیگر دربارهٔ تاریخ:
- نیمهٔ جمادیالثانی ۳۶ ق (حدود ۹ دسامبر ۶۵۶ م) (گزارشی در طبری)
- ۸ دسامبر ۶۵۶ م (ویکیپدیای انگلیسی، به پیروی از پژوهشگران غربی)
- جمادیالاول یا نیمهٔ جمادیالثانی ۳۶ ق (ویکیشیعه)
سخنان این رخداد
- خطبه ۴۶آداب جنگ، پیش از نبرد جملستایش از آنِ خداست؛ خدایی که ستایشش در میان آفریدگان فراگیر است، سپاهش پیروز است و شکوهش والا و برتر. او را بر نعمتهای کامل و بخششهای بزرگش میستایم.
- خطبه ۴۷پس از کشته شدن طلحه در جنگ جملستایش از آنِ خداست که پیش از هر آغازی آغاز است و پس از هر پایانی پایان. آغاز بودنش ایجاب میکند که آغازی نداشته باشد، و پایان بودنش ایجاب میکند که پایانی نداشته باشد.
- سخن ۱۰۷به ابنعباس: با زبیر دیدار کن، نه طلحههرگز با طلحه دیدار نکن؛ چون اگر با او روبهرو شوی، او را همچون گاوِ نری مییابی که شاخش به عقب پیچیده است؛ بر مَرکب سرکش سوار میشود و میگوید: رام است! اما با زبیر دیدار کن؛ چون او نرمخوتر است. پس به او سلام برسان و به او بگو:
- سخن ۱۰۸با کلیب جرمی، فرستادهٔ مردم بصرهبا من بیعت کن (پیمان فرمانبرداری ببند).
- سخن ۱۰۹دلیل قرآنیِ جنگ با سپاه جملبر پایهٔ آیهای در کتاب خدای برتر که جنگیدن با آنان را برایم حلال کرده است.
- سخن ۱۱۰سپردن پرچم پیامبر به محمد حنفیه در جملاین پرچمی است که هرگز عقب رانده نشده و تا ابد هم عقب رانده نخواهد شد.
- سخن ۱۱۱خبر از کشندهٔ خود، پیش از دیدار زبیراو قاتل من نیست.
- سخن ۱۱۳بر سر پیکر طلحه و دیگر کشتگان جمل«إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمیگردیم.
- سخن ۱۱۴همدلانی که هنوز زاده نشدهاند، شریک پیروزی جملآیا دل و خواستِ برادرت با ما بود؟