کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده
تصویر خیالی

۳۵ تا ۳۶ ق (۶۵۶ تا ۶۵۷ م)

آغاز خلافت و جنگ جمل

پس از کشته شدن عثمان، مردم با اصرار با علی بیعت کردند. او از روزهای اول بیت‌المال را برابر تقسیم کرد و والیان را عوض کرد، و چند ماه بعد طلحه و زبیر و عایشه در بصره در برابرش ایستادند.

  1. چند روز پس از کشته شدن عثمان، ذی‌الحجهٔ ۳۵ ق (۱۷–۲۴ ژوئن ۶۵۶ م) علی ۵۸ ساله

    بیعت مردم با علی

    مسجد پیامبر، مدینه

    پس از کشته شدن عثمان، مردم به خانهٔ علی هجوم آوردند و از او خواستند خلافت را بپذیرد. او ابتدا نپذیرفت و گفت سراغ دیگری بروید، اما با اصرار مردم پذیرفت، به شرط آنکه بیعت آشکار و در مسجد باشد. چند نفر، مانند سعد بن ابی‌وقاص و عبدالله بن عمر، از بیعت کناره گرفتند.

    همهٔ ۷ متن این رخداد
  2. روزهای نخست خلافت (ذی‌الحجه ۳۵ و محرم ۳۶ ق) (حدود ژوئن–ژوئیه ۶۵۶ م) علی حدود ۵۸ ساله

    برابری در بیت‌المال و پس گرفتن زمین‌های بخشیده‌شده

    مدینه

    علی در نخستین روزهای حکومت اعلام کرد سهم همه از بیت‌المال برابر است و پیشینه یا خویشاوندی کسی سهم بیشتری نمی‌آورد. او زمین‌ها و اموالی را که از بیت‌المال به نزدیکان خلیفهٔ پیشین بخشیده شده بود، به بیت‌المال برگرداند. این سخت‌گیری بزرگانی مانند طلحه و زبیر را رنجاند.

    صفحهٔ این رخداد
  3. محرم ۳۶ ق (ژوئن–ژوئیه ۶۵۶ م) علی ۵۹ ساله

    فرستادن والیان تازه و نامه به معاویه

    مدینه

    علی بیشتر والیان عثمان را برکنار کرد: عثمان بن حنیف را به بصره، قیس بن سعد را به مصر و عبیدالله بن عباس را به یمن فرستاد. فرستادهٔ او به شام در راه بازگردانده شد و معاویه بیعت نکرد. ابوموسی اشعری در کوفه ماند.

    صفحهٔ این رخداد
  4. ربیع‌الاول و ربیع‌الثانی ۳۶ ق (اوت–اکتبر ۶۵۶ م) علی ۵۹ ساله

    پیمان‌شکنی طلحه و زبیر و حرکت سپاه عایشه به بصره

    مکه

    طلحه و زبیر به بهانهٔ عمره از مدینه به مکه رفتند و با عایشه و گروهی از بنی‌امیه همراه شدند. آنان خون‌خواهی عثمان را شعار کردند و با سپاهی که با پول کارگزاران پیشین فراهم شده بود به سوی بصره راه افتادند. علی این کار را شکستن بیعت دانست.

    همهٔ ۳ متن این رخداد
  5. اواخر ربیع‌الثانی ۳۶ ق (به گزارش طبری، که جمل را نیمهٔ جمادی‌الثانی می‌داند) (حدود سپتامبر–اکتبر ۶۵۶ م) علی حدود ۵۹ ساله

    بیرون رفتن از مدینه به سوی عراق

    مدینه

    علی با چند صد نفر از مدینه بیرون رفت تا جلوی سپاه جمل را بگیرد، اما آنان زودتر به بصره رسیدند. او در ربذه راه را به سوی کوفه گرداند و از مردم کوفه یاری خواست. علی دیگر هرگز به مدینه بازنگشت.

    همهٔ ۵ متن این رخداد
  6. اواخر ربیع‌الثانی ۳۶ ق (حدود سپتامبر–اکتبر ۶۵۶ م) علی حدود ۵۹ ساله

    تسخیر بصره به دست سپاه جمل

    بصره (شهر قدیم، نزدیک زبیر امروزی)

    سپاه طلحه و زبیر و عایشه به بصره رسید و پس از درگیری و یک توافق موقت، شبانه بر شهر چیره شد. عثمان بن حنیف، فرماندار علی، را آزردند و از شهر بیرون کردند. نگهبانان بیت‌المال و گروهی از هواداران علی، از جمله حکیم بن جبله و یارانش، کشته شدند.

    صفحهٔ این رخداد
  7. کمی پیش از جنگ جمل، حدود جمادی‌الاول ۳۶ ق (حدود ۱۵ روز در ذی‌قار) (حدود اکتبر–نوامبر ۶۵۶ م) علی حدود ۵۹ ساله

    اردوگاه ذی‌قار و فراخواندن کوفیان

    ذی‌قار، میان کوفه و بصره

    علی در ذی‌قار، میان کوفه و بصره، اردو زد و حسن، عمار یاسر و مالک اشتر را به کوفه فرستاد تا مردم را به یاری بخوانند، با آنکه ابوموسی، فرماندار کوفه، مردم را از رفتن بازمی‌داشت. هزاران کوفی به او پیوستند. ابن‌عباس می‌گوید در همین‌جا علی را دید که کفش کهنه‌اش را وصله می‌زد و گفت این کفش نزد من از حکومت بر شما محبوب‌تر است، مگر آنکه حقی را برپا کنم یا باطلی را از میان بردارم.

    همهٔ ۷ متن این رخداد
  8. پنجشنبه ۱۰ جمادی‌الاول ۳۶ ق (به گزارش مفید، مسعودی و یعقوبی) یا نیمهٔ جمادی‌الثانی ۳۶ ق (به گزارش طبری) (حدود ۳ یا ۴ نوامبر ۶۵۶ م (یا حدود ۸ دسامبر ۶۵۶ م، به گزارش طبری)) علی حدود ۵۹ ساله

    جنگ جمل

    خُرَیبه، بیرون بصرهٔ قدیم

    دو سپاه بیرون بصره رو‌به‌رو شدند و علی تا آخرین لحظه کوشید با گفت‌وگو جلوی جنگ را بگیرد. زبیر پس از یادآوری سخنی از پیامبر از میدان کنار رفت و در راه کشته شد؛ طلحه به گزارش بسیاری با تیر مروان از سپاه خودش از پا درآمد، و جنگ پیرامون شتر عایشه سخت شد تا شتر را پی کردند. علی پس از پیروزی عایشه را با احترام به مدینه بازگرداند.

    همهٔ ۹ متن این رخداد
  9. جمادی‌الاول و جمادی‌الثانی ۳۶ ق (اکتبر–دسامبر ۶۵۶ م) علی ۵۹ ساله

    ورود به بصره، بخشش شکست‌خوردگان و گماردن ابن‌عباس

    بصره (شهر قدیم، نزدیک زبیر امروزی)

    علی پس از جنگ وارد بصره شد، شکست‌خوردگان را بخشید و اجازه نداد اموالشان غارت شود یا زن و فرزندشان اسیر شوند. او مردم بصره را برای پیمان‌شکنی سرزنش کرد و عبدالله بن عباس را فرماندار شهر گذاشت. سپس خبر پیروزی را با نامه به کوفیان داد.

    همهٔ ۱۰ متن این رخداد

در همین سال‌ها