۱۱ تا ۳۵ ق (۶۳۲ تا ۶۵۶ م)
پس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر
پس از درگذشت پیامبر، خلافت به ابوبکر، عمر و عثمان رسید. علی بیشتر در مدینه ماند و از حکومت کنار بود، اما در کارهای مهم گاه طرف مشورت قرار میگرفت. دیدگاه خودش دربارهٔ این سالها در خطبهٔ «شقشقیه» آمده است؛ دربارهٔ درستی نسبت این خطبه به علی میان عالمان بحث است.
روز درگذشت پیامبر (۲۸ صفر یا ۱۲ ربیعالاول ۱۱ ق) (۲۵ مه ۶۳۲ م) علی حدود ۳۴ ساله
سقیفهٔ بنیساعده
سقیفهٔ بنیساعده، مدینه
در حالی که علی و خاندان پیامبر سرگرم کفن و دفن او بودند، انصار در سایبان (سقیفهٔ) بنیساعده گرد آمدند تا رهبر را تعیین کنند. ابوبکر، عمر و ابوعبیده هم رسیدند و پس از بحثی تند، با ابوبکر بیعت شد. علی وقتی استدلالهای سقیفه را شنید، با سخنی کوتاه به آن پاسخ داد.
همهٔ ۳ متن این رخدادروزهای پس از سقیفه، سال ۱۱ ق (حدود مه–ژوئن ۶۳۲ م) علی حدود ۳۴ ساله
کنارهگیری از بیعت و ماجرای خانهٔ فاطمه
خانهٔ فاطمه کنار مسجد پیامبر، مدینه
علی، بنیهاشم و چند تن از یاران نزدیک پیامبر در خانهٔ فاطمه ماندند و بیعت نکردند. گروهی از سوی خلیفهٔ تازه برای گرفتن بیعت به آن خانه رفتند. آنچه آنجا گذشت، از تهدید به آتش زدن خانه تا آسیب به فاطمه، در منابع شیعه و سنی به گونههای بسیار متفاوت روایت شده است.
همهٔ ۲ متن این رخدادسال ۱۱ ق، پس از خاکسپاری پیامبر (حدود ۶۳۲ م) علی حدود ۳۴ ساله
گردآوری قرآن در خانهٔ علی (مصحف علی)
مدینه
به گزارش منابع شیعه و برخی منابع سنی، علی پس از خاکسپاری پیامبر در خانه ماند و قرآن را گرد آورد و آن را نزد یاران پیامبر برد. گزارشها دربارهٔ مدت این کار یکسان نیستند: از سه روز تا کمتر از شش ماه گفتهاند. دربارهٔ ویژگیهای این نسخه و رابطهاش با قرآن رایج هم میان عالمان اختلاف نظر هست.
سال ۱۱ ق، در ماههای پس از درگذشت پیامبر؛ زمان دقیق روشن نیست (حدود ۶۳۲ م) علی حدود ۳۴ ساله
ماجرای فدک و سخنرانی فاطمه در مسجد
مسجد پیامبر، مدینه
فدک آبادی و نخلستانی در شمال حجاز بود که پس از خیبر به پیامبر رسیده بود. پس از درگذشت پیامبر، فاطمه آن را حق خود خواست (به گفتهٔ شیعه هدیهٔ پیامبر به او، و در هر حال میراث پدرش)، اما خلیفه با استناد به حدیثی که پیامبران ارث نمیگذارند، نپذیرفت. به گزارش منابع شیعه و برخی منابع سنی، فاطمه در مسجد مدینه سخنرانی کرد. بنا بر صحیح بخاری او تا پایان عمر از این رفتار رنجیده ماند.
۳ جمادیالثانی ۱۱ ق (بنا بر روایتی، ۹۵ روز پس از پیامبر) (۲۶ اوت ۶۳۲ م) علی حدود ۳۴ ساله
درگذشت فاطمه و خاکسپاری شبانه
مدینه
فاطمه چند ماه پس از پدرش، در حالی که بیمار و اندوهگین بود، درگذشت. به وصیت خودش، علی او را شبانه و پنهانی به خاک سپرد و جای قبرش تا امروز روشن نیست. علی کنار قبر او با پیامبر درد دل کرد و این سخن در نهجالبلاغه آمده است.
- سخن ۷۵به عمویش عباس دربارهٔ وصیت فاطمه (ع)فاطمه، دختر رسول خدا (ص)، همواره ستمدیده بود، از حقش بازداشته شد و از میراثش رانده شد. سفارش رسول خدا (ص) دربارهٔ او نگه داشته نشد و نه حق پیامبر دربارهٔ او رعایت شد و نه حق خدای ارجمند و بزرگ.
- سخن ۷۶با پیامبر (ص) هنگام خاکسپاری فاطمه (ع)ای فرستادهٔ خدا! سلام بر تو، از سوی من و از سوی دخترت، محبوبت و نور چشمت؛ هماو که در همسایگی تو فرود آمده، به دیدارت آمده، امشب در خاکِ آرامگاه تو خفته و چه زود به تو پیوسته است.
سال ۱۱ ق، پس از درگذشت فاطمه (حدود ۶۳۲ م) علی حدود ۳۴ ساله
بیعت علی با ابوبکر
مدینه
بنا بر گزارشی که بخاری از عایشه آورده، علی تا فاطمه زنده بود بیعت نکرد و پس از درگذشت او با ابوبکر بیعت کرد. منابع شیعه این بیعت را از سر ناچاری میدانند. علی بعدها در نامهای به مردم مصر گفت دست نگه داشت تا دید گروهی از اسلام برمیگردند، و برای حفظ دین به یاری برخاست.
۲۲ جمادیالثانی ۱۳ ق (۲۳ اوت ۶۳۴ م) علی ۳۶ ساله
درگذشت ابوبکر و آغاز خلافت عمر
مدینه
ابوبکر پس از حدود دو سال و سه ماه خلافت درگذشت و پیش از مرگ عمر را جانشین خود کرد. در این سالها جنگ با قبیلههای برگشته از اسلام و آغاز فتوحات در عراق و شام پیش آمده بود. علی در مدینه ماند و در داوری و مسائل دشوار طرف مشورت بود.
حدود ۱۵ ق (زمان دقیق روشن نیست) (حدود ۶۳۶–۶۳۷ م) علی حدود ۳۸ ساله
مشورت عمر با علی برای جنگ با روم
مدینه
وقتی عمر میخواست خودش به جنگ رومیان در شام برود، با علی مشورت کرد. علی به او گفت خودش نرود و فرماندهی باتجربه بفرستد، تا اگر شکستی پیش آمد مسلمانان پشتوانهای داشته باشند. این سخن در نهجالبلاغه آمده است.
صفحهٔ این رخدادسال ۱۶ یا ۱۷ ق (حدود ۶۳۷–۶۳۹ م) علی حدود ۳۹ ساله
آغاز گاهشماری هجری (به روایتی، به پیشنهاد علی)
مدینه
در دوران عمر، برای تاریخگذاری نامهها و دفترهای دولتی به یک مبدأ نیاز بود. به گزارش طبری، علی پیشنهاد کرد سالها از روزی شمرده شود که پیامبر از مکه هجرت کرد، و این پیشنهاد پذیرفته شد. روایتهای دیگر پیشنهاددهندگان دیگری را هم نام میبرند و آغاز سال از محرم را به عثمان و دیگران نسبت میدهند. تاریخهای قمری همین خط زمان بر پایهٔ همان مبدأ است.
حدود ۲۱ ق، پیش از جنگ نهاوند (حدود ۶۴۱–۶۴۲ م) علی حدود ۴۴ ساله
مشورت عمر با علی برای جنگ با ایرانیان
مدینه
هنگامی که سپاه بزرگ ساسانی آمادهٔ نبرد شد، عمر با یارانش مشورت کرد که خودش به جنگ برود یا نه. علی به او گفت در مدینه بماند، چون او ستون کار است و اگر خودش برود، ایرانیان او را ریشهٔ عرب میبینند و بر او سختتر میگیرند. بیشتر شارحان این مشورت را پیش از جنگ نهاوند میدانند.
صفحهٔ این رخداد۲۶ ذیالحجه ۲۳ تا آغاز محرم ۲۴ ق (۳–۹ نوامبر ۶۴۴ م) علی ۴۶ ساله
مرگ عمر و شورای ششنفره
مدینه
عمر به دست غلامی ایرانی به نام ابولؤلؤ زخمی شد و پیش از مرگ، انتخاب خلیفه را به شورایی ششنفره سپرد که علی و عثمان در آن بودند. عبدالرحمن بن عوف خلافت را به علی پیشنهاد کرد به شرط پیروی از روش دو خلیفهٔ پیشین؛ علی گفت به کتاب خدا، سنت پیامبر و تشخیص خودش عمل میکند. عثمان شرط را پذیرفت و خلیفه شد.
همهٔ ۱ متن این رخدادحدود سال ۳۰ ق (حدود ۶۵۰–۶۵۱ م) علی حدود ۵۳ ساله
بدرقهٔ ابوذر به تبعیدگاه ربذه
مدینه
ابوذر، از یاران سرشناس پیامبر، از ثروتاندوزی کارگزاران حکومت انتقاد میکرد. به روایت شیعه و برخی گزارشهای تاریخی، عثمان او را به ربذه، بیابانی دور از مدینه، تبعید کرد و بدرقهٔ او را ممنوع ساخت؛ به روایت سنی، ابوذر خودش از عثمان اجازهٔ زندگی در ربذه را خواست. علی با حسن، حسین، عقیل و عمار به بدرقهاش رفت و با سخنانی دلگرمکننده با او خداحافظی کرد. ابوذر یکی دو سال بعد در همانجا درگذشت.
صفحهٔ این رخدادسال ۳۴ ق (۶۵۴–۶۵۵ م) علی ۵۷ ساله
میانجیگری میان مردم و عثمان
مدینه
شکایت مردم از کارگزاران عثمان بالا گرفت و گروهی نزد علی آمدند و از او خواستند با خلیفه سخن بگوید. علی نزد عثمان رفت، او را به عدالت فراخواند و از سرنوشت پیشوای ستمگر هشدار داد. طبری این دیدار را در سال ۳۴ آورده است.
صفحهٔ این رخداد۱۸ ذیالحجه ۳۵ ق (۱۷ ژوئن ۶۵۶ م) علی ۵۸ ساله
محاصره و کشته شدن عثمان
خانهٔ عثمان، مدینه
معترضانی از مصر، کوفه و بصره به مدینه آمدند و خانهٔ عثمان را چند هفته محاصره کردند. علی بارها میانجی شد، برای خانهٔ محاصرهشده آب فرستاد و حسن و حسین را به نگهبانی در خانه گماشت. سرانجام گروهی به خانه ریختند و عثمان را کشتند.
صفحهٔ این رخداد
در همین سالها
- خطبه ۲۰، میان ۱۱ تا ۱۳ قخطبهٔ طالوتیه؛ سرزنش مردم پس از رحلت پیامبرستایش از آنِ خداست. آنچه خدا بخواهد همان میشود. بر خدایی توکل کردم که معبودی جز او نیست.
- سخن ۷۷، میان ۱۳ تا ۲۳ قزیورهای کعبه، در پاسخ به عمرقرآن زمانی بر پیامبر، محمد (ص)، نازل شد که داراییها چهار دسته بود: داراییهای مسلمانان، که خدا آن را در سهمهای معینِ ارث میان وارثان تقسیم کرد؛
- سخن ۸۴، میان ۲۴ تا ۳۰ قبه ابوذر: درونت را درست کنای ابوذر! هر کس درون خود را درست کند،
- سخن ۸۶، میان ۳۲ تا ۳۳ قبه عثمان: عمار را تبعید نکنای عثمان! از خدا پروا کن و دست از سرِ عمار و دیگر صحابه (یاران پیامبر) بردار؛
- سخن ۸۷، میان ۳۳ تا ۳۵ قسرزنش مغیره بن اخنس در بگومگو با عثمانای پسرِ ملعونِ بینسل، و ای درختی که نه ریشه دارد و نه شاخه! ای پسرِ بردهٔ فراری! تو شرّ مرا کم میکنی؟!
- سخن ۸۸، میان ۳۰ تا ۳۴ قپاسخ به هدیهٔ اندک سعید بن عاصبنیامیه میراث رسول خدا (ص) را اندکاندک و قطرهقطره به من میدهند.
- سخن ۸۹، میان ۳۴ تا ۳۵ قدعوت عثمان به توبه در برابر شکایت مردمای عثمان! حق، سنگین و گواراست، و باطل، سبک و بیمارکننده است.
- سخن ۹۰، میان ۳۰ تا ۳۱ قبه عیبجویان عثمان که به خود زیان میزدندشما و این عیبجوییهایی که از عثمان میکنید، فقط مانند کسی هستید که به تنِ خودش نیزه میزند تا کسی را که پشت سرش سوار است بکشد.
- سخن ۹۲، ۳۵ قآخرین سرزنش عثمان دربارهٔ مروانتو از مروان راضی نشدی و او هم از تو راضی نشد، مگر با بیرون بردن تو از دینت و فریب دادن عقلت.
- نامه ۱، میان ۱۱ تا ۳۵ قبه سلمان: دنیا مانند مار استاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، به سلمان.
- نامه ۲، میان ۱۱ تا ۳۵ قتسلیت به سلمان برای مرگ همسرشاز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، به سلمان.






