کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۷۸۲ دقیقه خواندن

به عمر: خودت به جنگ روم نرو

سخنی از او (ع) خطاب به عمر بن خطاب

مشورت عمر با علی برای جنگ با روممیان ۱۵ تا ۱۸ قمدینهتاریخ محتمل

قیصر، پادشاه روم، با سپاهی بزرگ به جنگ مسلمانان بیرون آمد. عمر خواست خودش به جنگ رومیان برود و با علی (ع) مشورت کرد. امام او را از رفتن بازداشت. گفت عمر در مدینه بماند و مردی کارآزموده را با یاران درستکار بفرستد، تا اگر شکست خوردند، خلیفه پشتیبان مسلمانان باشد.

خطاب به: عمر بن خطاب

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۳۴

روی خط زمان

هنگامی که قیصر روم با انبوه مردم آن سرزمین به راه افتاده بود، عمر با امام مشورت کرد که خودش برای جنگ با روم بیرون برود. این ماجرا پس از گوشه‌نشین شدنِ خالد بن ولید بود، و در حالی که دیگر فرماندهانِ سپاهیانِ اسلام این کار را دشوار و سنگین می‌دیدند.

و قد شاوره فی الخروج إلی غزو الروم بنفسه لمّا خرج قیصر الروم فی جماهیر أهلها، و ذلك بعد انزواء خالد بن الولید و استصعاب باقی أمراء سرایا المسلمین.

پس فرمود (ع):

فقال علیه السّلام:

تو خوب می‌دانی که خدا، خدای بزرگ و برتر، پیامبرش محمد (ص) را برانگیخت در حالی که نفر دومی با او نبود؛ نه در زمین یاوری داشت و نه کسی بود که دشمنش را از او بازدارد.

إنّك قد علمت أنّ اللّه - تبارك و تعالی - بعث نبیّه محمّدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و لیس معه ثان، و لا له فی الأرض من ناصر، و لا له من عدوّه مانع.

سپس خدای بزرگ و برتر با توان و نیرو و بخششِ خود لطف کرد و برای او یاورانی قرار داد؛ با آنان دینش را سربلند کرد، پشتش را به آنان محکم ساخت و کارش را با آنان استوار داشت. به دست آنان کمر هر ستمگرِ سرسخت و شیطانِ سرکش را شکست، و به پشتیبانان و یاورانش چنان پیروزی‌ها و چیرگی‌هایی بر دشمنان نشان داد که شادی‌شان با آن پایدار ماند و چشمانشان به آن روشن شد.

ثمّ لطف - تبارك و تعالی - بحوله و قوّته و طوله، فجعل له أعوانا أعزّ بهم دینه، و شدّ بهم أزره، و شیّد بهم أمره؛ و قصم بهم كلّ جبّار عنید و شیطان مرید، و أری مؤازریه و ناصریه من الفتوح و الظّهور علی الأعداء ما دام به سرورهم، و قرّت به أعینهم.

و خدای برتر برای پیروان این دین به عهده گرفته است که قلمروِ آن را نیرومند سازد و رخنه‌هایش را بپوشاند. همان خدایی که آنان را یاری کرد، روزی که اندک بودند و توان پیروزی نداشتند، و از آنان دفاع کرد، روزی که اندک بودند و توان دفاع از خود را نداشتند، زنده‌ای است که نمی‌میرد.

و قد تكفّل اللّه - تعالی - لأهل هذا الدّین بإعزاز الحوزة، و ستر العورة؛ و الّذی نصرهم و هم قلیل لا ینتصرون، و منعهم و هم قلیل لا یمتنعون، حیّ لا یموت.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۳۴
منابع (۲)
  1. ورد فی كتاب الفتوح لابن أعثم ج 2 ص 293. مرسلا.
  2. توكّل. ورد فی نسخة العام 400 ص 158. و نسخة ابن المؤدب ص 113. و نسخة نصیری ص 73. و نسخة الآملی ص 109. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 159.و نسخة الإسترابادی ص 178. و نسخة عبده ص 304. و نسخة الصالح ص 192.

هرگاه خودت به سوی این دشمن به راه بیفتی و شخصاً با آنان روبه‌رو شوی و آسیب ببینی، دیگر برای مسلمانان تا دورترین نقطهٔ سرزمینشان پناهگاهی نخواهد بود، و پس از تو پناه و مرجعی نیست که به سویش بازگردند.

إنّك متی تسر إلی هذا العدوّ بنفسك، فتلقهم بشخصك، فتنكب، لا تكن للمسلمین كانفة دون أقصی بلادهم، و لیس بعدك مرجع یرجعون إلیه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۳۴
منابع (۱)
  1. لا یكن للمسلمین كهف. ورد فی نسخة هامش نخسة نصیری ص 73.و نسخة الآملی ص 110. و نسخة ابن النقیب ص 116. و متن شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 8 ص 296.

پس در مدینه بمان و از آن بیرون نرو؛ که این کار، هیبت تو را در چشم دشمنت بیشتر می‌کند و در دل‌هایشان ترسِ بیشتری می‌افکند. مردی جنگ‌آزموده را به سوی آنان بفرست و کسانی را که اهل پایداری در سختی و خیرخواهی‌اند همراهش روانه کن. اگر خدا او را پیروز کرد، این همان است که دوست داری؛ و اگر جز این شد، تو تکیه‌گاهِ مردم و پناهگاهِ بازگشتِ مسلمانان خواهی بود.

فأقم بالمدینة و لا تبرحها، فإنّه أهیب لك فی عدوّك و أرعب لقلوبهم؛ و ابعث إلیهم رجلا محربا، و احفز معه أهل البلاء و النّصیحة؛ فإن أظهره اللّه فذاك ما تحبّ، و إن تكن الأخری، كنت ردءا للنّاس، و مثابة للمسلمین.

منابع (۳)
  1. ورد فی كتاب الفتوح لابن أعثم ج 2 ص 293. مرسلا.
  2. محرابا. ورد فی النهایة فی غریب الحدیث ج 1 ص 346. مرسلا.
  3. ردءا للمسلمین، و مثابة للنّاس. ورد فی نسخة العام 550 ص 74 أ.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۳۰۲. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن