کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۹۱۳ دقیقه خواندن

میانجی مردم نزد عثمان

سخن امام (ع) با عثمان بن عفان

میانجی‌گری میان مردم و عثمانمیان ۳۴ تا ۳۵ قمدینه، خانهٔ عثمانتاریخ محتمل

مردم نزد امام جمع شدند، از کارهای عثمان شکایت کردند و از او خواستند با عثمان صحبت کند و وادارش کند ستم‌ها را جبران کند. امام نزد عثمان رفت. او را از ستمگری و از اینکه «پیشوای کشته‌شدهٔ این امت» شود برحذر داشت و دربارهٔ نفوذ مروان به او هشدار داد. عثمان برای جبران کارها مهلت خواست.

خطاب به: عثمان بن عفان

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: خطبهٔ ۱۶۴

روی خط زمان

هنگامی که مردم نزد امام گرد آمدند، از کارهایی که بر عثمان خرده می‌گرفتند شکایت کردند و از او خواستند

لمّا اجتمع الناس إلیه و شكوا ما نقموه علی عثمان، و سألوه

که از طرف آنان با عثمان سخن بگوید و از او بخواهد تا رضایتشان را به دست آورد.

مخاطبته عنهم و استعتابه لهم

پس امام (ع) نزد او رفت و فرمود:

فدخل علیه السّلام علیه فقال:

مردم پشت سر من‌اند. دربارهٔ کار تو با من سخن گفته‌اند و مرا میان خودشان و تو میانجی و فرستاده کرده‌اند. به خدا سوگند، نمی‌دانم به تو چه بگویم!

إنّ النّاس ورائی، و قد كلّمونی فی أمرك، و استسفرونی بینك و بینهم. و واللّه ما أدری ما أقول لك؟.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 376. عن الواقدی، عن عبد اللّه بن محمد، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی البدایة و النهایة ج 7 ص 175. بالسند الوارد فی تاریخ الطبری. و فی أنساب الأشراف ج 5 ص 60. مرسلا. و فی العقد الفرید ج 5 ص 58. مرسلا. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 43. مرسلا. و فی الجمل للمفید ص 187. عن المدائنی، عن علی بن صالح، عن أبی دأب، عن علی علیه السّلام.و فی جواهر المطالب ج 2 ص 179. مرسلا. عن ابن أبی شیبة، عن علی علیه السّلام. و فی تجارب الأمم ج 1 ص 275. مرسلا. باختلاف یسیر.

چیزی سراغ ندارم که تو ندانی، و تو را به کاری راهنمایی نمی‌کنم که نشناسی.

ما أعرف شیئا تجهله، و لا أدلّك علی أمر لا تعرفه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

آنچه ما می‌دانیم، تو هم خوب می‌دانی.

إنّك لتعلم ما نعلم.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

ما به چیزی زودتر از تو نرسیده‌ایم که تو را از آن باخبر کنیم، چیزی را در خلوت نشنیده‌ایم که به تو برسانیم، و در هیچ کاری بی‌تو امتیاز ویژه‌ای نیافته‌ایم.

ما سبقناك إلی شیء فنخبرك عنه، و لا خلونا بشیء فنبلّغكه، و ما خصّصنا بأمر دونك.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الطبری. و البدایة و النهایة. بالسند السابق. و الكامل فی التاریخ.و تجارب الأمم.

تو همان‌طور که ما دیدیم دیدی، همان‌طور که ما شنیدیم شنیدی، و همان‌طور که ما همنشین رسول خدا (ص) بودیم همنشین او بودی.

و قد رأیت كما رأینا، و سمعت كما سمعنا، و صحبت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم كما صحبنا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

نه پسر ابوقحافه برای عمل به حق از تو سزاوارتر بود، و نه پسر خطاب برای هیچ کار خیری از تو سزاوارتر.

و ما ابن أبی قحافة بأولی بعمل الحقّ منك، و لا ابن الخطّاب بأولی بشیء من الخیر منك.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 376. عن الواقدی، عن عبد اللّه بن محمد، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی البدایة و النهایة ج 7 ص 175. بالسند الوارد فی تاریخ الطبری. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 43. مرسلا. و فی الجمل للمفید ص 187. عن المدائنی، عن علی بن صالح، عن أبی دأب، عن علی علیه السّلام.و فی تجارب الأمم ج 1 ص 276. مرسلا.

پیوند خویشاوندی تو با رسول خدا (ص) از آن دو نزدیک‌تر است، و از دامادی او به جایگاهی رسیدی که آن دو نرسیدند.

و أنت أقرب إلی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و شیجة رحم منهما، و قد نلت من صهره ما لم ینالا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۱)
  1. إنّك. ورد فی تاریخ الطبری. و البدایة و النهایة. بالسند السابق.

پس دربارهٔ خودت از خدا بترس، از خدا بترس! به خدا سوگند، تو نه کوری هستی که بینایت کنند، و نه نادانی که آموزشَت دهند.

فاللّه اللّه فی نفسك، فإنّك، و اللّه، ما تبصّر من عمی، و لا تعلّم من جهل.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

راه‌ها روشن است و نشانه‌های دین پابرجاست.

و إنّ الطّرق لواضحة، و إنّ أعلام الدّین لقائمة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۲)
  1. لواحدة. ورد فی
  2. الهدی. ورد فی

ای عثمان! بدان که برترینِ بندگان خدا نزد خدا، پیشوای عادلی است که خود هدایت یافته و دیگران را هم هدایت کرده است؛ سنتِ (روش درستِ دینی) شناخته‌شده‌ای را برپا داشته و بدعتِ (نوآوریِ ناروا در دین) ناشناخته‌ای را از میان برده است.

فاعلم، یا عثمان، أنّ أفضل عباد اللّه عند اللّه إمام عادل هدی و هدی، فأقام سنّة معلومة، و أمات بدعة مجهولة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الطبری. و البدایة و النهایة. و الجمل للمفید. بالسندین السابقین.و الكامل فی التاریخ. و فی العقد الفرید ج 5 ص 58. مرسلا. و فی تجارب الأمم ج 1 ص 276. مرسلا.

به خدا سوگند، هر دوی اینها کاملاً روشن است.

فواللّه إنّ كلاّ لبیّن.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الطبری ج 3 ص 376. عن الواقدی، عن عبد اللّه بن محمد، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی البدایة و النهایة ج 7 ص 175. بالسند الوارد فی تاریخ الطبری. و فی الجمل للمفید ص 187. عن المدائنی، عن علی بن صالح، عن أبی دأب، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 43. مرسلا.و فی تجارب الأمم ج 1 ص 276. مرسلا.

سنت‌ها درخشان‌اند و نشانه‌هایی دارند، و بدعت‌ها هم آشکارند و نشانه‌هایی دارند.

و إنّ السّنن لنیّرة لها أعلام، و إنّ البدع لظاهرة لها أعلام.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

و بدترینِ مردم نزد خدا، پیشوای ستمگری است که خود گمراه شده و دیگران هم به دست او گمراه شده‌اند؛ سنتِ پذیرفته‌شده‌ای را از میان برده و بدعتِ رهاشده‌ای را زنده کرده است.

و إنّ شرّ النّاس عند اللّه إمام جائر ضلّ و ضلّ به، فأمات سنّة مأخوذة، و أحیا بدعة متروكة.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

من خودم از رسول خدا (ص) شنیدم که می‌فرمود: «روز قیامت پیشوای ستمگر را می‌آورند، در حالی که نه یاوری با اوست و نه کسی که برایش عذر بیاورد؛ پس او را در جهنم می‌اندازند و او همچون سنگ آسیاب در آن می‌چرخد، سپس در تهِ جهنم به بند کشیده می‌شود.»

و إنّی سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یقول: یؤتی یوم القیامة بالإمام الجائر و لیس معه نصیر و لا عاذر، فیلقی فی جهنّم، فیدور فیها كما تدور الرّحی، ثمّ یرتبط‌فی قعرها.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۱)
  1. ترتطم فی غمرة جهنّم. ورد فی تاریخ الطبری. و الجمل. بالسندین السابقین.و الكامل فی التاریخ.

من تو را از خدا می‌ترسانم و از خشم کوبنده و انتقامش بیم می‌دهم؛ که عذاب او سخت و دردناک است. و تو را به خدا سوگند می‌دهم که مبادا همان پیشوای کشته‌شدهٔ این امت باشی که خبرش را شنیده‌ایم.

و إنّی أحذّرك اللّه، و أحذّرك سطوته و نقمته، فإنّ عذابه شدید ألیم. و أنشدك اللّه أن تكون إمام هذه الأمّة المقتول الّذی سمعنا به.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۳)
  1. ورد فی المصادر السابقة. و البدایة و النهایة. و فی جواهر المطالب ج 2 ص 179. مرسلا.عن ابن أبی شیبة، عن علی علیه السّلام. و فی تجارب الأمم ج 1 ص 276. مرسلا.
  2. لا تكون. ورد فی نسخة عبده ص 353. و نسخة الصالح ص 235.
  3. ورد فی تجارب الأمم ج 1 ص 276. مرسلا.

چون گفته می‌شد: در این امت پیشوایی کشته می‌شود که با کشته شدنش، درِ کشتار و جنگ تا روز قیامت به روی امت باز می‌شود، کارهایشان را بر آنان پیچیده و نامعلوم می‌سازد، فتنه‌ها را در میانشان می‌پراکند و آنان را دسته‌دسته رها می‌کند؛ آن‌قدر باطل بالا می‌گیرد که دیگر حق را از باطل تشخیص نمی‌دهند؛ در آن فتنه‌ها همچون موج زیر و رو می‌شوند و سردرگم در هم می‌لولند.

فإنّه كان یقال: یقتل فی هذه الأمّة إمام فیفتح علیها القتل و القتال إلی یوم القیامة، و یلبس أمورها علیها، و یبثّ الفتن فیها، و یتركهم شیعا، فلا یبصرون الحقّ من الباطل لعلوّ الباطل؛ یموجون فیها موجا، و یمرجون فیها مرجا.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۲)
  1. ورد فی المصدر السابق. و فی تاریخ الطبری ج 3 ص 376. عن الواقدی، عن عبد اللّه بن محمد، عن أبیه، عن علی علیه السّلام. و فی البدایة و النهایة ج 7 ص 175.بالسند الوارد فی تاریخ الطبری. و فی الجمل للمفید ص 187. عن المدائنی، عن علی بن صالح، عن أبی دأب، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل فی التاریخ ج 3 ص 43. مرسلا. و فی العقد الفرید ج 5 ص 58. مرسلا.
  2. ورد فی تاریخ الطبری. و الجمل للمفید. بالسندین السابقین. و الكامل فی التاریخ.و تجارب الأمم.

پس با این سن و سالِ بالا و گذشتِ عمر و همنشینی با رسول خدا (ص)، هرگز چون چهارپایی دست‌آموز برای مروان مباش که هر کجا بخواهد تو را براند.

فلا تكوننّ لمروان سیّقة، یسوقك حیث یشاء، بعد جلال السّنّ، و تقضّی العمر، و صحبة رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴
منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الطبری. بالسند السابق.

عثمان به او گفت: با مردم صحبت کن که به من مهلت دهند تا حق و حقوقشان را به آنان برگردانم؛ چون من نمی‌توانم در یک روز همهٔ کارهایی را که ناپسند دانسته‌اند جبران کنم.

فقال له عثمان: كلّم الناس فی أن یؤجلونی حتی أخرج إلیهم من مظالمهم فإنّی لا أقدر علی ردّ ما كرهوا فی یوم واحد.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

آنچه در مدینه است نیازی به مهلت ندارد، و آنچه بیرون از مدینه است، مهلتش به اندازهٔ رسیدنِ فرمان تو به آنجاست.

ما كان بالمدینة فلا أجل فیه، و ما غاب فأجله وصول أمرك إلیه.

نهج‌البلاغه، خطبهٔ ۱۶۴

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۳۹۶. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن