عدالت و ستم
۶۲ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۱۱ تا ۳۵ قپس از پیامبر: بیستوپنج سال صبر۵
- سخن ۸۵، میان ۲۹ تا ۳۱ قبدرقهٔ ابوذر به تبعیدگاه ربذهای ابوذر! تو فقط برای خدا ـ خدای پاک ـ به خشم آمدی؛ پس به کسی امید ببند که برایش به خشم آمدی. این قوم بر سر دنیایشان از تو ترسیدند، و تو بر سر دینت از آنان ترسیدی؛ پس با کینه و دشمنی تو را آزمودند، و به بیابان تبعیدت کردند.
- سخن ۹۱، میان ۳۴ تا ۳۵ قمیانجی مردم نزد عثمانمردم پشت سر مناند. دربارهٔ کار تو با من سخن گفتهاند و مرا میان خودشان و تو میانجی و فرستاده کردهاند. به خدا سوگند، نمیدانم به تو چه بگویم!
- سخن ۸۶، میان ۳۲ تا ۳۳ قبه عثمان: عمار را تبعید نکنای عثمان! از خدا پروا کن و دست از سرِ عمار و دیگر صحابه (یاران پیامبر) بردار؛
- سخن ۸۸، میان ۳۰ تا ۳۴ قپاسخ به هدیهٔ اندک سعید بن عاصبنیامیه میراث رسول خدا (ص) را اندکاندک و قطرهقطره به من میدهند.
- سخن ۸۹، میان ۳۴ تا ۳۵ قدعوت عثمان به توبه در برابر شکایت مردمای عثمان! حق، سنگین و گواراست، و باطل، سبک و بیمارکننده است.
۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۱۳
- خطبه ۲۴، میان ۳۵ تا ۳۶ قکسی که بیشایستگی میان مردم داوری میکندستایش از آنِ خداست، و درود بر پیامبرش (ص) و خاندان او.
- سخن ۹۷، میان ۳۵ تا ۳۶ قشرطهای بیعت ولید، سعید و مرواناما اینکه گفتید من شما را داغدار کردهام و به شما آسیب زدهام؛ این حق بوده که شما را داغدار کرده و به شما آسیب زده است.
- خطبه ۴۱، میان ۳۵ تا ۳۶ قپاسخ به معترضان تقسیم برابر بیتالمالستایش از آنِ خداست که سزاوار ستایش و اوج بخشندگی است؛ صفتها به او نمیرسند، در زبانها نمیگنجد و با مرز و نهایت شناخته نمیشود.
- سخن ۹۹، میان ۳۵ تا ۳۶ قگلهٔ طلحه و زبیر از سهم برابرو شما چه میخواهید؟
- سخن ۱۰۰، میان ۳۵ تا ۳۶ قگلهٔ طلحه و زبیر از مشورت نکردنبر چیز اندکی خرده گرفتید و چیزهای بسیار را رها کردید؛ پس از خدا آمرزش بخواهید تا شما را بیامرزد. چرا به من نمیگویید در چه چیزی حقی داشتید و من شما را از آن کنار زدم؟
- نامه ۳، میان ۳۵ تا ۳۶ قبرابری همه در بیتالمال؛ به عمار و ابوالهیثماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمار بن یاسر و ابوالهیثم بن تیهان.
- نامه ۸، میان ۳۵ تا ۳۶ قبه فرماندهان سپاه: حق مردم را کم نگذاریداما بعد، آنچه پیشینیان شما را نابود کرد، فقط این بود که حقِ مردم را از آنان دریغ کردند و مردم ناچار آن را خریدند؛ و مردم را به باطل واداشتند و آنان هم پیروی کردند. شما را دربارهٔ کشاورزانِ زمین به خدا سوگند میدهم که مبادا نزد شما به آنان ستم شود.
- سخن ۱۰۱، ۳۶ قرفتن طلحه و زبیر به بهانهٔ عمرهآن دو برای عمره از من اجازه خواستند؛ من هم با سوگندهای محکم از آنان پیمان گرفتم که خیانت نکنند، پیمانشکنی نکنند و تباهی به بار نیاورند، و سپس به آنان اجازه دادم.
- خطبه ۱۳، جمادیالاول ۳۶ قایمان و اسلام، در پاسخ عباد بن قیسپس امام (ع) فرمود: فردا که شد پیش من بیا تا در برابر گوشهای مردم به تو خبر دهم؛ تا اگر سخنم را فراموش کردی، دیگری آن را برایت نگه دارد؛ چون سخن مانند شتر رمیده است؛ یکی آن را میگیرد و دیگری از دستش میدهد.
- سخن ۱۱۵، جمادیالاول ۳۶ قپاسخ به عباد بن قیس دربارهٔ غنیمتهای بصرهای مردی از قبیلهٔ بکر! تو مردی سستفکری.
- سفارش ۵، جمادیالاول ۳۶ قبه ابن عباس هنگام گماشتن بر بصرهای پسر عباس! تو را به تقوای (خداپرهیزی و خودنگهداری) خدای ارجمند و بزرگ، و عدالت با کسانی که خدا کارشان را به تو سپرده است، سفارش میکنم.
- نامه ۲۱، رجب ۳۶ قخبر پیروزی در جنگ جمل برای کوفیاناز بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به مردم کوفه.
- سخن ۱۰۲، میان ۳۶ تا ۳۷ قپاسخ به تهمت بنیامیه دربارهٔ خون عثماندروغ گفتند! آنان فقط فرمانروایی را میخواهند.
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۱۸
- نامه ۷۵، میان ۳۶ تا ۳۸ قپاسخ به محمد بن ابیبکر دربارهٔ قضاوتاز بندهٔ خدا، امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب، به محمد بن ابیبکر.
- سخن ۱۲۰، شوال ۳۶ قنپذیرفتن تعظیم و هدیهٔ بزرگان انباراما این کاری که پنداشتید خوی و عادتی در میان شما برای بزرگداشت امیران است؛ به خدا سوگند، امیرانتان از این کار سودی نمیبرند. شما با این کار در دنیایتان خود را به سختی میاندازید و در آخرتتان بدبخت میشوید.
- سفارش ۷، شوال ۳۶ قپرهیزگاری و آیین لشکرکشی؛ به معقل بن قیسای معقل بن قیس!...
- سفارش ۸، شوال ۳۶ قمهار نفس و دانشآموزی؛ به فرماندهان پیشاهنگ سپاهای زیاد! هر صبح و شام، تقوای خدا (پرهیزگاری و خویشتنداری) پیشه کن.
- نامه ۹، ۳۶ قحق دوسویهٔ فرمانده و سپاهیانبه نام خداوند بخشندهٔ مهربان. از بندهٔ خدا، علی بن ابیطالب، امیر مؤمنان، به نگهبانان پایگاههای نظامی و مرزی.
- نامه ۱۰، ۳۶ قبه مأموران مالیات: از هوس بپرهیزید، منصف باشیداز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مأمورانِ خراج. سلام بر شما.
- نامه ۱۴، ۳۶ قبرابری مردم در حق؛ به اسود بن قطبهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به اسود بن قطبه.
- نامه ۳۶، ۳۶ قفراخواندن مخنف بن سلیم از اصفهان به جهاداز بندهٔ خدا، امیر مؤمنان، علی بن ابیطالب، به مخنف بن سلیم ازدی.
- نامه ۳۸، ۳۶ قپرهیز سپاه از آزار مردم سر راهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به کسانی از مأموران خراج (مالیاتِ زمینِ کشاورزی) و کارگزاران شهرها که سپاه از کنارشان میگذرد.
- خطبه ۵۳، ذیالحجه ۳۶ قماجرای بستن آب فرات در صفینستایش از آنِ خداست که آنچه را گسسته است استوار نمیکند، و آنچه را استوار کرده است نمیگسلد. اگر او میخواست، دو نفر از این امت با هم اختلاف پیدا نمیکردند، آدمیان در هیچیک از کارهای او با هم ستیز نمیکردند، و فردِ فروتر حقِّ شخصِ برتر را انکار نمیکرد.
- سخن ۱۲۵، میان ۳۶ تا ۳۷ قبه شامیان دشنام ندهید؛ برای آشتی دعا کنیدچرا.
- سخن ۱۵۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قپاسخ به پیشنهاد اصلاح عراق با شمشیراگر آنان را چیزی جز تباهیِ من به راه نیاورد، خدا به راهشان نیاورد.
- نامه ۲۲، رجب ۳۶ قبه ابن عباس دربارهٔ مردم بصره و بنیتمیماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۲۳، رجب ۳۶ قحقگویی و هشدار دربارهٔ فتنههای بصرهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۲۸، میان ۳۶ تا ۳۹ قبه زیاد بن ابیه: دست به بیتالمال نزناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به زیاد بن ابیه.
- نامه ۴۰، میان ۳۶ تا ۳۹ قهشدار به مصقله: سهم همه در بیتالمال برابراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مصقله بن هبیره شیبانی.
- نامه ۴۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قرفتار با غیرمسلمانان همپیمان، به عمر بن ابیسلمهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمر بن ابیسلمهٔ ارحبی.
- نامه ۴۳، میان ۳۶ تا ۳۷ قسهل بن حنیف و گریختگان به سوی معاویهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به سهل بن حُنیف.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۷
- سخن ۱۴۱، ربیعالاول ۳۷ قبه خوارج: قرآن را داور کردیم، نه مردانپس امام (ع) فرمود: ما مردان را داور قرار ندادیم؛ ما تنها قرآن را داور قرار دادیم.
- خطبه ۵۷، رمضان ۳۷ قنیرنگ عمرو عاص به ابوموسی در حکمیتستایش از آنِ خداست، هرچند روزگار گرفتاریِ سنگین و رویدادی بزرگ پیش آوَرَد؛ چراکه هر کس از مرگ بترسد از آن رهایی نمییابد، و به هر کس که ماندن را دوست بدارد ماندگاری نمیبخشند؛ و هر کس در پیِ آرزویش بتازد، با فرارسیدنِ مرگش به زمین میخورد. گواهی میدهم که جز…
- سخن ۱۱۸، ۳۷ قپند به عمرو عاص دربارهٔ پیروی از حقسخنی از امام (ع) در پند دادن به عمرو عاص: برترینِ مردم نزد خدای توانا و بزرگ کسی است که عمل کردن به حق را بیشتر دوست داشته باشد، هرچند به او کاستی برساند و او را به اندوه و سختی بیندازد.
- سفارش ۱۱، میان ۳۷ تا ۳۸ قبه مالک اشتر: سختگیری را با نرمی بیامیزبرای آن کار کسی جز تو نیست؛ پس به سوی آن برو، خدا رحمتت کند.
- عهدنامه ۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قنامه به مالک اشتراین فرمانِ بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مالک بن حارث اشتر در عهدنامهاش به اوست، هنگامی که او را به فرمانداریِ مصر گماشت: برای گردآوریِ خراج (مالیاتِ زمینهای) آنجا، جهاد با دشمنش، اصلاحِ کارِ مردمش و آبادانیِ شهرهایش. او را فرمان داد به تقوای (پرهیزگاری و…
- سخن ۱۴۴، میان ۳۷ تا ۳۸ قنپذیرفتن خواستهٔ خوارج برای اقرار به کفربادِ سنگباران بر شما ببارد و هیچکس از شما زنده نماند!
- سخن ۱۵۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قپاسخ به پیشنهاد مالبخشی برای جلب مردماما آنچه دربارهٔ رفتار و روش عادلانهٔ ما گفتی، خدای شکستناپذیر و باشکوه میفرماید: «مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَیْها وَ ما رَبُّکَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِیدِ» (هر کس کار شایستهای کند به سود خود اوست، و هر کس بدی کند به زیان خود اوست، و…
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۹
- نامه ۴۷، ۳۸ قبخشش و هشدار به مردم بصرهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به هر مؤمن و مسلمانِ ساکن بصره که این نامهام بر او خوانده میشود.
- سخن ۱۳۷، میان ۳۸ تا ۳۹ قگریز مصقله بن هبیره به نزد معاویهخدا مصقله را رسوا و اندوهگین کند! کار بزرگان را کرد و خیانتِ بدکاران را مرتکب شد و چون بردگان گریخت.
- نامه ۲۶، میان ۳۹ تا ۴۰ قسرزنش ابن عباس برای بردن بیتالمالاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۲۷، میان ۳۹ تا ۴۰ قسهم ابن عباس از بیتالمال، برابر دیگراناز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- خطبه ۶، ۴۰ قخدای همیشهزنده و یاری امام حقستایش از آنِ خدایی است که نمیمیرد و شگفتیهایش پایان نمییابد؛ زیرا او «کُلَّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ» (هر روز در کاری است) و پدیدهای نو میآفریند که پیشتر نبوده است.
- خطبه ۶۱، رمضان ۴۰ قخداحافظی با مردم پس از ضربت ابنملجمستایش از آنِ خداست، آنگونه که سزاوار جایگاه اوست، در حالی که پیرو فرمان اوییم. او را میستایم همانگونه که دوست دارد؛ و جز خدا خدایی نیست، خدای یگانه و یکتای بینیاز، همانگونه که خود را وصف کرده است. و گواهی میدهم که محمد (ص) بنده و فرستادهٔ اوست.
- خطبه ۲۳، میان ۳۸ تا ۳۹ قخطبهٔ شقشقیه؛ ماجرای خلافت پس از پیامبربدانید! به خدا سوگند، پسر ابوقحافه خلافت را چون پیراهنی بر تن کرد، در حالی که خوب میدانست جایگاه من نسبت به خلافت، چون جایگاه محور در سنگ آسیاب است. سیل از دامنهام فرو میریزد و پرنده به بلندایم اوج نمیگیرد (در دانش و بزرگی دستنیافتنیام).
- سخن ۲۵، میان ۴۰ تا ۶۰ قوصف امام علی از زبان ضرار نزد معاویهای دنیا، ای دنیا! از من دور شو. خودت را به من نشان دادهای؟!
- سفارش ۶، میان ۳۸ تا ۳۹ قبه زیاد بن ابیه: دادگر باشبه عدالت رفتار کن و از زورگویی و بیدادگری بپرهیز؛ چرا که زورگویی به آوارگی میانجامد و به کیفر و انتقام شتاب میبخشد.
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۸
- خطبه ۳۵، میان ۳۶ تا ۳۹ قعید قربان؛ یاد مرگ و حکم قربانیخدا بزرگتر است، خدا بزرگتر است.
- سخن ۴۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قبه جمعیت هیاهوگری که مجرمی را آوردخوش نیامدند چهرههایی که فقط کنار هر زشتی و رسوایی دیده میشوند!
- سخن ۶۳، میان ۳۵ تا ۴۰ قحکم دو مردی که از بیتالمال دزدیدنداما این یکی، خودش از مال خداست و حدی (کیفر شرعی) بر او نیست؛ بخشی از مال خدا، بخشی دیگر را خورده است.
- سخن ۹۸، میان ۳۵ تا ۴۰ قبه عبدالله بن زمعه که مال خواستاین مال نه از آنِ من است و نه از آنِ تو؛ این تنها فیء (غنایم و دارایی عمومی) مسلمانان و دستاورد شمشیرهایشان است.
- سخن ۱۳۵، میان ۳۷ تا ۴۰ قحساب کشتگان دو سپاه با من و معاویهحسابرسی تنها بر دوش من و بر دوش معاویه است.
- سفارش ۱۰، میان ۳۶ تا ۴۰ قمالیات، نه از خوراک و پوشاک مردموقتی به سراغشان رفتی، که هیچ نیرویی جز از سوی خدا نیست، با آنان همانگونه رفتار کن که به تو فرمان میدهم؛ اگر از فرمانم سرپیچی کنی، خدا به جای من تو را بابت آن بازخواست میکند؛ و اگر خبر برسد که برخلاف فرمانم رفتار کردهای، برکنارت میکنم.
- نامه ۲۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قبه یک کارگزار: حسابت را بفرستاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به (؟).
- نامه ۵۵، میان ۳۶ تا ۴۰ قرد تهمتهای معاویه و هشدار از ستماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به معاویه پسر ابوسفیان.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۲
- سخن ۵۰دوری از دعوا؛ وکالت عبدالله بن جعفرسخنی از او (ع) به عبدالله بن جعفر، هنگامی که با حضور خودش او را در مرافعه از طرف خود وکیل کرد: مرافعه و جروبحث، پرتگاههای خطرناکی دارد؛ و شیطان در آن حاضر میشود؛ و من خوش ندارم در آن حاضر شوم.
- سخن ۸۲قاضیان سه دستهاند و پنج ویژگی قاضیآیا ناسخ (حکمِ تازهای که حکمِ پیشین را برمیدارد) را از منسوخ (حکمِ برداشتهشده) میشناسی؟