کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۴۲۱ دقیقه خواندن

رفتار با غیرمسلمانان هم‌پیمان، به عمر بن ابی‌سلمه

نامه‌ای از امام (ع) به عمر بن ابی‌سلمهٔ ارحبی

کوفه و جنگ صفینمیان ۳۶ تا ۴۰ قکوفه (شهر کارگزار در منابع نیامده)تاریخ تقریبی

دهقانان (زمین‌داران) شهر کارگزار از رفتار تند و تحقیرآمیز او شکایت کردند. امام نوشت آنان را نه کاملاً به خود نزدیک کند، چون مشرک‌اند، و نه از خود براند، چون پیمان دارند. نرمی را با اندکی سختی بیامیزد، خراجشان را بگیرد و از ریختن خونشان بپرهیزد.

خطاب به: عمر بن ابی‌سلمه ارحبی (به نوشتهٔ مصحح)، کارگزار امام

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۱۹

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمر بن ابی‌سلمهٔ ارحبی.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی عمر بن أبی سلمة الأرحبیّ‌.

منابع (۱)

شیوهٔ رفتار با اهل ذمه (غیرمسلمانانِ هم‌پیمان)

اما بعد، زمین‌داران و بزرگانِ سرزمین تو از تندی و سنگ‌دلی، و تحقیر و بدرفتاریِ تو شکایت کردند. در کارشان نگریستم؛ آنان را به خاطر شرکشان (شریک گرفتن برای خدا) شایستهٔ نزدیک ساختن ندیدم، و به خاطر پیمانشان سزاوارِ دور راندن و بدرفتاری هم ندیدم.

أمّا بعد؛ فإنّ دهاقین أهل بلدك شكوا منك غلظة و قسوة، و احتقارا و جفوة. و نظرت فی أمرهم فلم أرهم أهلا لأن یدنوا لشركهم، و لا أن یقصوا و یجفوا لعهدهم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۹
منابع (۲)
  1. عملك. ورد فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 203. مرسلا.
  2. ورد فی المصدر السابق.

پس در برابر آنان جامه‌ای از نرمی بپوش و آن را با گوشه‌ای از سخت‌گیری درآمیز، بی‌آنکه ستمی کنی یا از حقشان بکاهی.

فالبس لهم جلبابا من اللّین تشوبه بطرف من الشّدّة، فی غیر ظلم و لا نقص.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۹
منابع (۱)
  1. ورد فی المصدر السابق.

و در رفتار با آنان، گاه سخت‌گیری کن و گاه مهربانی.

و داول لهم بین القسوة و الرّأفة.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۹
منابع (۱)
  1. بهم. ورد فی نسخة الآملی ص 242. و نسخة نصیری ص 157. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 284. و نسخة ابن النقیب ص 245. و نسخة العطاردی ص 321.عن نسخة مكتبة ممتاز العلماء فی لكهنو - الهند.

و اگر خدا بخواهد، برای آنان نزدیک ساختن و پیش کشیدن را با دور کردن و کنار زدن درآمیز.

و امزج لهم بین التّقریب و الإدناء، و الإبعاد و الإقصاء، إن شاء اللّه.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۹

پس اگر با خواری و تسلیم به ما پاسخ دادند، حق خود را که نزد آنان است بگیر در حالی که خوار و تسلیم‌اند؛ و جز خدا دوست و سرپرستی مگیر؛ که خدای عزیز و بزرگ فرموده است: «لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِکُمْ لا یَأْلُونَکُمْ خَبالاً»؛ از غیر خودتان همراز و محرمی مگیرید، که آنان از هیچ فساد و تباهی در حق شما کوتاهی نمی‌کنند.

فإن هم أجبونا صاغرین فخذ ما لك عندهم و هم صاغرون، و لا تتّخذ من دون اللّه ولیّا؛ فقد قال اللّه - عزّ و جلّ -: لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِكُمْ لا یَأْلُونَكُمْ خَبالاً .

منابع (۱)
  1. آل عمران/ 118.

و خدای بزرگ و عزیز دربارهٔ اهل کتاب (پیروان کتاب‌های آسمانی) فرموده است: «لا تَتَّخِذُوا الْیَهُودَ وَ النَّصاری أَوْلِیاءَ»؛ یهود و مسیحیان را دوستان و سرپرستان خود مگیرید.

و قال - جلّ و عزّ - فی أهل الكتاب: لا تَتَّخِذُوا الْیَهُودَ وَ النَّصاری أَوْلِیاءَ .

منابع (۱)
  1. المائدة/ 51.

و خدای بزرگ و برتر فرموده است: «وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ»؛ و هر کس از شما آنان را دوست و سرپرست بگیرد، از خودِ آنان است.

و قال - تبارك و تعالی -: وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ .

منابع (۱)
  1. المائدة/ 51.

و با گرفتن خراجشان (مالیات زمین) آنان را مهار کن.

و قرّعهم بخراجهم.

و برای دفاع از آنان بجنگ.

و قاتل من وراءهم.

و مبادا به خونشان دست بزنی.

و إیّاك و دماءهم.

و درود.

و السّلام.

منابع (۱)
  1. ورد فی تاریخ الیعقوبی ج 2 ص 203. مرسلا. باختلاف یسیر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۱۳۱. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن