کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

نامه‌هانامه ۲۲۲ دقیقه خواندن

به ابن عباس دربارهٔ مردم بصره و بنی‌تمیم

نامهٔ او (ع) به عبدالله بن عباس، کارگزارش در بصره

کوفه و جنگ صفینرجب ۳۶ قکوفهتاریخ محتمل

ابن‌عباس، فرماندار بصره، به امام نوشته بود که پس از رفتن امام، مردم بصره با هم اختلاف دارند. امام در پاسخ می‌نویسد که مردم یا به امید چیزی مانده‌اند یا از کیفر می‌ترسند. سفارش می‌کند با نیکی و عدالت با آنان رفتار کند، با بنی‌تمیم تندی نکند و به قبیلهٔ ربیعه هم نیکی کند.

خطاب به: عبدالله بن عباس، فرماندار بصره

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۱۸

به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.

من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی عبد اللّه بن عبّاس.

ستایش از آنِ خداست، پروردگار جهانیان، و درود خدا بر سرورمان محمد، بنده و فرستادهٔ او.

الحمد للّه ربّ العالمین، و صلّی اللّه علی سیّدنا محمّد عبده و رسوله.

اما بعد، فرستادهٔ تو نزدم آمد و نامه‌ات را خواندم؛ در آن از حال مردم بصره و اختلافشان پس از بازگشتِ من از میانشان نوشته بودی.

أمّا بعد؛ فقد قدم علیّ رسولك، و قرأت كتابك، تذكر فیه حال أهل البصرة و اختلافهم بعد انصرافی عنهم.

اکنون تو را از حال این مردم آگاه می‌کنم:

و سأخبرك عن القوم:

آنان یا به طمعِ بهره‌ای که امیدش را دارند مانده‌اند، یا از کیفری که بیمش را دارند ترسانند.

هم بین مقیم لرغبة یرجوها، أو خائف من عقوبة یخشاها.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 105. مرسلا. و فی نثر الدر ج 1 ص 322. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 183. عن نصر، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 387.مرسلا. و فی منهاج البراعة ج 18 ص 38. مرسلا عن نصر، عن علی علیه السّلام.و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 126. مرسلا. باختلاف بین المصادر.

پس با نیکی کردن به مردم بصره دلشان را به دست آور، گره ترس را از دل‌هایشان بگشا، و هر کس از آنان را که رغبتی دارد، با عدالت بر او و انصاف با او دلگرم ساز؛ چرا که فرمانروایان بصره در دلِ مردم آن، جز اندکی از ایشان، شکوه و بزرگی ندارند.

فحادث أهلها بالإحسان إلیهم، و احلل عقدة الخوف عن قلوبهم، و أرغب راغبهم بالعدل علیه و الإنصاف إلیه، فإنّه لیس لأمراء أهل البصرة فی قلوبهم عظم إلاّ قلیل منهم.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۸
منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 105. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 183. عن نصر، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة ج 18 ص 38. مرسلا عن نصر، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 126. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 387. مرسلا. و فی كتاب البدیع ص 4. مرسلا. و فی كتاب الصناعتین ص 277.مرسلا. باختلاف بین المصادر.

سفارش اکید او (ع) به ابن عباس بر عدالت و انصاف

خبرِ خشمِ پلنگ‌وار و درشتیِ تو با بنی‌تمیم به من رسیده است. بنی‌تمیم چنان‌اند که هیچ ستاره‌ای از آنان غروب نکرده، مگر آنکه ستاره‌ای دیگر برایشان طلوع کرده است (همیشه بزرگانِ جایگزین داشته‌اند).

و قد بلغنی تنمّرك لبنی تمیم و غلظتك علیهم. و إنّ بنی تمیم لم یغب لهم نجم إلاّ طلع لهم آخر.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۸
منابع (۲)
  1. علی بنی. ورد فی كتاب الطراز ج 1 ص 219. مرسلا.
  2. منهم. ورد فی المصدر السابق.

و نه در جاهلیت (دوران پیش از اسلام) و نه در اسلام، در کارزار و کین‌خواهی کسی بر آنان پیشی نگرفته است.

و إنّهم لم یسبقوا بوغم فی جاهلیّة و لا إسلام.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۸

آنان با ما پیوند خویشاوندیِ نزدیک و قرابتِ ویژه دارند؛ اگر این پیوند را نگه داریم پاداش می‌بریم و اگر آن را ببُریم گناهکار می‌شویم.

و إنّ لهم بنا رحما ماسّة، و قرابة خاصّة، نحن مأجورون علی صلتها، و مأزورون علی قطیعتها.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۸

پس ای ابوالعباس، خدا رحمتت کند، در هر خیر و شری که بر زبان و دستت می‌گذرد درنگ و مدارا کن؛ که من و تو در آن شریکیم. و به فرمان من بایست و از آن پا فراتر مگذار.

فاربع أبا العبّاس، رحمك اللّه، فیما جری علی لسانك و یدك من خیر و شرّ، فإنّا شریكان فی ذلك؛ و انته إلی أمری و لا تعده.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۸

و این قبیله از ربیعه را به تو سفارشِ ویژه می‌کنم، و نیز همهٔ کسانی را که نزد تو هستند؛ پس تا جایی که می‌توانی به آنان نیکی کن.

و أخصّ إلی هذا الحیّ من ربیعة. و كلّ من قبلك، فأحسن إلیهم ما استطعت.

منابع (۱)
  1. ورد فی وقعة صفین ص 105. مرسلا. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 3 ص 183. عن نصر، مرسلا عن علی علیه السّلام. و فی منهاج البراعة ج 18 ص 38. مرسلا عن نصر، عن علی علیه السّلام. و فی المستدرك لكاشف الغطاء ص 126. مرسلا. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 1 ص 387. مرسلا.

همان گونه باش که به تو گمانِ نیک دارم، و به خواست خدا، نظر مرا دربارهٔ خودت خطا مساز. و درود.

و كن عند صالح ظنّی بك، و لا تفیلنّ‌رأیی فیك إن شاء اللّه. و السّلام.

نهج‌البلاغه، نامهٔ ۱۸
منابع (۲)
  1. یفیلنّ. ورد فی نسخة العام 400 ص 337. و نسخة ابن أبی المحاسن ص 284.و نسخة الإسترابادی ص 394. و نسخة العطاردی ص 321.
  2. ورد فی وقعة صفین و شرح ابن أبی الحدید. و منهاج البراعة. و المستدرك لكاشف الغطاء. باختلاف بین المصادر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۶۵. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن