دوستی و رفتار با مردم
۳۰ متن، به ترتیبِ روزگار علی.

۳۵ تا ۳۶ قآغاز خلافت و جنگ جمل۲
- سخن ۱۰۷، جمادیالاول ۳۶ قبه ابنعباس: با زبیر دیدار کن، نه طلحههرگز با طلحه دیدار نکن؛ چون اگر با او روبهرو شوی، او را همچون گاوِ نری مییابی که شاخش به عقب پیچیده است؛ بر مَرکب سرکش سوار میشود و میگوید: رام است! اما با زبیر دیدار کن؛ چون او نرمخوتر است. پس به او سلام برسان و به او بگو:
- سخن ۱۱۴، جمادیالاول ۳۶ قهمدلانی که هنوز زاده نشدهاند، شریک پیروزی جملآیا دل و خواستِ برادرت با ما بود؟
۳۶ تا ۳۷ قکوفه و جنگ صفین۷
- خطبه ۳۰، رجب ۳۶ قخطبهٔ منبریه؛ نخستین جمعه در کوفهستایش از آنِ خدایی است که در دیرینگی و ازلی بودن (همیشه بودنِ بیآغاز) یگانه است؛ خدایی که ماندگاریاش پایانی ندارد و خودش آغازی ندارد.
- سخن ۱۲۰، شوال ۳۶ قنپذیرفتن تعظیم و هدیهٔ بزرگان انباراما این کاری که پنداشتید خوی و عادتی در میان شما برای بزرگداشت امیران است؛ به خدا سوگند، امیرانتان از این کار سودی نمیبرند. شما با این کار در دنیایتان خود را به سختی میاندازید و در آخرتتان بدبخت میشوید.
- نامه ۶۶، ۳۷ قبه حصین بن منذر: بازماندگان شمشیر ماندگارترندبازماندگان از شمشیر، شمارشان ماندگارتر و فرزندانشان بیشتر است.
- سخن ۱۳۰، صفر ۳۷ قشامیان جز با جنگ پیاپی به حق برنمیگردنداین مردم هرگز به سوی حق بازنمیگشتند و سخنِ عادلانهٔ میان ما و خودشان را نمیپذیرفتند، مگر اینکه دستههای پیشتازِ سوارهنظام پیاپی به سویشان روانه شوند،
- سخن ۱۵۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قپاسخ به پیشنهاد اصلاح عراق با شمشیراگر آنان را چیزی جز تباهیِ من به راه نیاورد، خدا به راهشان نیاورد.
- نامه ۲۲، رجب ۳۶ قبه ابن عباس دربارهٔ مردم بصره و بنیتمیماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
- نامه ۴۲، میان ۳۶ تا ۴۰ قرفتار با غیرمسلمانان همپیمان، به عمر بن ابیسلمهاز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عمر بن ابیسلمهٔ ارحبی.
۳۷ تا ۳۸ قداوری، خوارج و از دست رفتن مصر۷
- وصیتنامه ۲، ۳۷ قسفارشهای پدر به فرزندش حسناز پدری فانی، معترف به گذشت زمان، که عمرش رو به پایان است...
- سفارش ۱۱، میان ۳۷ تا ۳۸ قبه مالک اشتر: سختگیری را با نرمی بیامیزبرای آن کار کسی جز تو نیست؛ پس به سوی آن برو، خدا رحمتت کند.
- نامه ۷۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قمعرفی مالک اشتر به مردم مصراز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مردمی که برای خدا خشم گرفتند؛ آن هنگام که در زمینِ او نافرمانی شد و حقِ او از میان رفت، و ستم خیمهٔ خود را بر نیکوکار و بدکار، و بر ماندگار و کوچکننده برافراشت؛ چنانکه نه کار نیکی مانده بود که دل به آن آرام گیرد، و نه کار…
- عهدنامه ۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قنامه به مالک اشتراین فرمانِ بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به مالک بن حارث اشتر در عهدنامهاش به اوست، هنگامی که او را به فرمانداریِ مصر گماشت: برای گردآوریِ خراج (مالیاتِ زمینهای) آنجا، جهاد با دشمنش، اصلاحِ کارِ مردمش و آبادانیِ شهرهایش. او را فرمان داد به تقوای (پرهیزگاری و…
- خطبه ۵۶، ۳۸ قشهادت محمد بن ابیبکر و سقوط مصرخدا را بر هر کاری که حکم رانده، و هر کرداری که مقدر کرده، و بر گرفتار شدنم به شما ستایش میکنم؛ ای گروهی که هرگاه فرمان میدهم فرمان نمیبرید، و هرگاه فرامیخوانم پاسخ نمیدهید! بدانید که مصر را بدکارانِ زورگو و ستمگر گشودند؛ همان کسانی که از راه خدا…
- خطبه ۲۵، صفر ۳۸ قخطبهٔ دیباج؛ سفارش به صدقه، قرآن و دانشستایش از آنِ خداست؛ پدیدآورندهٔ آفریدگان، شکافندهٔ سپیدهدم، زندهکنندهٔ مردگان، و برانگیزندهٔ کسانی که در گورها هستند.
- نامه ۱۳، میان ۳۷ تا ۳۸ قبه فرماندار مکه: حج و رسیدگی به مردماز بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به قُثَم بن عباس.
۳۸ تا ۴۰ قسالهای پایانی و شهادت۳
- سخن ۱۵۷، ۳۹ قغارت انبار و گلایه از ستم مردم خودبه خدا سوگند، شما شرّ خودتان را هم از سر من کم نمیکنید؛ پس چگونه شرّ دیگران را از سرم کم میکنید؟! اگر مردمِ پیش از من از ستمِ حاکمانشان شکایت میکردند، من امروز از ستمِ مردمم شکایت میکنم!
- خطبه ۵۸، میان ۳۹ تا ۴۰ قخبرهای پیاپی از چیرگی یاران معاویه بر شهرهاستایش از آنِ خداست؛ خدایی که هیچ آسمانی آسمان دیگر را، و هیچ زمینی زمین دیگر را از او پنهان نمیکند. برای هر چیزی اندازهای قرار داد، و برای هر اندازهای سررسیدی، و برای هر سررسیدی نوشتهای، و برای هر کاری پاداشی، و برای هر چیزی حسابی.
- سخن ۱۵۶، میان ۳۹ تا ۴۰ قلشکرکشی بُسر به حجاز؛ چرا خودم نمیرومشما را چه شده است؟! آیا لال شدهاید که سخن نمیگویید؟!
۳۵ تا ۴۰ قدر سالهای خلافت۷
- خطبه ۱۴، میان ۳۶ تا ۴۰ قخطبهٔ همّام؛ وصف پرهیزگارانوای بر تو ای همّام! از خدای پاک پروا کن و نیکی کن؛ زیرا «إِنَّ اللّهَ مَعَ اَلَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ» خدا با کسانی است که تقوا پیشه کردهاند (از گناه پروا کردهاند) و کسانی که نیکوکارند.
- خطبه ۳۳، میان ۳۷ تا ۳۹ قعید غدیر در روز جمعهستایش از آنِ خداست؛ خدایی که بیآنکه نیازی به ستایشگرانش داشته باشد، ستایشِ خود را بر بندگانش نهاد. او ستایش را راهی از راههای اقرار به خدایی، بینیازی، پروردگاری و یگانگیِ خود قرار داد؛ و سببی برای فزونیِ رحمتش، و راهی روشن برای جویندهٔ بخششِ خویش ساخت. و…
- سخن ۲۰، میان ۳۶ تا ۴۰ ققطع رابطه با خویشان مرگ را زود میرساندآری، وای بر تو! بریدن از خویشاوندان.
- سخن ۴۷، میان ۳۵ تا ۴۰ قبه جمعیت هیاهوگری که مجرمی را آوردخوش نیامدند چهرههایی که فقط کنار هر زشتی و رسوایی دیده میشوند!
- سخن ۶۵، میان ۳۷ تا ۴۰ قنگاه به زن رهگذر و بخشیدن دشنامدهندهچشمان این نرها سرکش و خیره است؛ و همین مایهٔ تحریک و هیجان آنهاست.
- سفارش ۹، میان ۳۶ تا ۴۰ قآیین گردآوری زکات و رفتار با مردمای بندهٔ خدا! به راه بیفت و از خدای یگانهای پروا کن که هیچ شریکی ندارد. هرگز دنیایت را بر آخرتت ترجیح نده؛ نگهدارِ چیزی باش که تو را در آن امین شمردم، و حقِ خدای عزوجل را در آن رعایت کن.
- پیماننامه ۱، میان ۳۶ تا ۴۰ قهمپیمانی ربیعه و یمن بر کتاب خدابه نام خداوند بخشندهٔ مهربان. این پیمانی است که مردم یمن، چه شهرنشین و چه بادیهنشینشان، و ربیعه، چه شهرنشین و چه بادیهنشینشان، بر سر آن همنظر شدهاند.
زمانِ گفتن روشن نیستبیتاریخ۴
- سخن ۳۹کار نیک، گنجی از بهترین گنجهاکار نیک گنجی از برترین گنجها، کِشتی از پربارترین کِشتها، و دژی از استوارترین دژهاست.
- سخن ۵۲شنوندهٔ غیبت شریک گوینده است؛ به امام حسنپسرم! گوشت را از شنیدن سخن زشت پاک نگه دار، همانطور که زبانت را از گفتن آن پاک نگه میداری؛ چراکه شنونده، شریکِ گوینده است.
- سخن ۵۵نیکوکار به خودش نیکی میکندهر کس کار نیکی کند، فقط در حق خودش کرده است؛ پس از دیگری تشکر کاری را نخواه که در حق خودت کردهای، و با آن لذّتت را کامل کردهای، و با آن آبرویت را نگه داشتهای.
- سفارش ۲چهارصد سفارش برای دین و دنیامردم! از آرزوی باطل بپرهیزید؛ چه بسیار کسی که روزی را آغاز میکند و به پایانش نمیرساند، و چه بسیار کسی که در آغاز شب به حالش غبطه میخورند و در پایان شب، گریهکنندگانش به پا میخیزند.