کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده

سخنانسخن ۱۵۷۱ دقیقه خواندن

غارت انبار و گلایه از ستم مردم خود

سخنی از امام (ع) هنگامی که خبر غارتگری یاران معاویه در اَنبار به او رسید

یورش سفیان بن عوف به انبار۳۹ قنُخَیله، بیرون کوفه (امام از کوفه پیاده تا آنجا رفت)تاریخ محتمل

خبر رسید که سپاه معاویه به فرماندهی سفیان بن عوف غامدی به شهر انبار حمله کرده و فرماندار علی را کشته است. امام خشمگین و پیاده از کوفه بیرون رفت تا به نُخَیله رسید. مردم به او رسیدند و گفتند: برگرد، ما از پس آنان برمی‌آییم. امام جواب داد که شما حتی کار خودتان را هم برای من انجام نمی‌دهید، و از ستم مردم بر رهبرشان شکایت کرد. بعد جندب بن عبدالله آمادگی خود و برادرش را اعلام کرد و امام دوباره جواب داد.

خطاب به: مردم کوفه (یاران و سپاهیانی که در نُخَیله به او رسیدند) و جندب بن عبدالله

بخش‌هایی از این متن در نهج‌البلاغهٔ سید رضی هم آمده است: حکمت ۲۶۱

روی خط زمان

امام (ع) خودش خشمگین و پیاده بیرون رفت تا به نُخَیله رسید. مردم خود را به او رساندند و گفتند: ای امیر مؤمنان! برگرد؛ ما خودمان کار آنان را برایت یکسره می‌کنیم.

فخرج علیه السّلام بنفسه غضبان ماشیا حتی أتی النخیلة، فأدركه الناس، و قالوا: إرجع یا أمیر المؤمنین؛ نحن نكفیكهم.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

به خدا سوگند، شما شرّ خودتان را هم از سر من کم نمی‌کنید؛ پس چگونه شرّ دیگران را از سرم کم می‌کنید؟! اگر مردمِ پیش از من از ستمِ حاکمانشان شکایت می‌کردند، من امروز از ستمِ مردمم شکایت می‌کنم!

و اللّه ما تكفوننی أنفسكم، فكیف تكفوننی غیركم؟!. إن كانت الرّعایا قبلی لتشكو حیف رعاتها، فإنّنی الیوم أشكو حیف رعیّتی!!!.

نهج‌البلاغه، حکمت ۲۶۱

انگار من فرمان‌بَرم و آنان فرمانده، یا من مهارشده‌ام و آنان مهارکننده!

فكأنّنی المقود و هم القادة، أو الموزوع و هم الوزعة!.

نهج‌البلاغه، حکمت ۲۶۱

وقتی امام (ع) این سخن را فرمود، مردی از یارانش که به او جُندَب بن عبدالله می‌گفتند پیش آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! این من و برادرم هستیم؛ همان را می‌گویم که موسی (ع) گفت: «رَبِّ إِنِّی لا أَمْلِکُ إِلاّ نَفْسِی وَ أَخِی» پروردگارا! من جز بر خودم و برادرم اختیاری ندارم. ای امیر مؤمنان! فرمانت را به ما بده؛ به خدا سوگند، حتماً از تو اطاعت می‌کنیم و فرمانت را تا آخر به جا می‌آوریم، حتی اگر اخگرِ درختِ غَضا (چوبِ بسیار سوزانِ بیابانی) و خارِ گَوَن (بوتهٔ خاردارِ بیابانی) میان ما و آنچه می‌خواهی فاصله بیندازد.

فلمّا قال علیه السّلام هذا الكلام تقدم إلیه رجل من أصحابه یقال له جندب بن عبد اللّه، فقال: یا أمیر المؤمنین؛ هذا أنا و أخی أقول كما قال موسی علیه السّلام: رَبِّ إِنِّی لا أَمْلِكُ إِلاّ نَفْسِی وَ أَخِی ؛ فمرنا بأمرك یا أمیر المؤمنین، فو اللّه لنطیعنك و لننتهین إلیه، و إن حال بینا و بین ما تریده جمر الغضا و شوك القتاد.

منابع (۱)
  1. المائدة/ 254.

پس امام (ع) فرمود:

فقال علیه السّلام:

خدا رحمتتان کند؛ شما دو نفر کجا و آنچه من می‌خواهم کجا؟!

و أین تقعان، رحمكما اللّه، ممّا أرید؟!.

نهج‌البلاغه، حکمت ۲۶۱
منابع (۲)
  1. تبلغان. ورد فی الأغانی ج 16 ص 268. عن العباس بن علی بن العباس النسائی، عن محمد بن حسان الأزرق، عن شبابة بن سوار، عن قیس بن الربیع، عن أبی صادق، عن علی علیه السّلام. و فی المهذب ج 1 ص 324. مرسلا.
  2. ورد فی المصدرین السابقین. و فی دعائم الإسلام ج 1 ص 391. مرسلا. و فی شرح الأخبار ج 2 ص 76 الحدیث 242. مرسلا عن محمد بن الجنید، عن أبی صادق، عن علی علیه السّلام. و فی تیسیر المطالب ص 144. عن السید أبی طالب، عن أبی عبد اللّه احمد بن محمد البغدادی، عن عبد العزیز بن إسحاق بن جعفر الكوفی، عن أبی بكر احمد بن یحیی، عن احمد بن الولید، عن قیس بن الربیع، عن عمرو ابن قیس الملای، عن أبی صادق، عن علی علیه السّلام. و فی الكامل للمبرد ج 1 ص 21. مرسلا عن ابن عائشة، عن علی علیه السّلام. باختلاف یسیر.

متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۵، صفحهٔ ۶۳۹. «منابع» زیر هر بند، یادداشت‌های گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن