نامههانامه ۱۳۱ دقیقه خواندن
به فرماندار مکه: حج و رسیدگی به مردم
نامهٔ امام (ع) به قُثَم بن عباس، کارگزارش در مکه
امام به قثم بن عباس، فرماندار خود در مکه، دستور میدهد حج را برای مردم برگزار کند و هر صبح و عصر برای پرسشهای دینی بنشیند. دستور میدهد درِ خانهاش را به روی نیازمندان نبندد، مال خدا را میان فقیران مکه خرج کند و باقی را برای او بفرستد، و از مکیها بخواهد از کسانی که مدتی در مکه میمانند (مجاوران) کرایهٔ خانه نگیرند. در متن و منابع تاریخی دربارهٔ نوشتن آن توضیحی نیامده؛ پیش از یکی از حجهای دوران خلافت امام نوشته شده است.
خطاب به: قثم بن عباس، فرماندار امام در مکه
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۶۷
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به قُثَم بن عباس.
من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی قثم بن عبّاس.
سلام بر تو.
سلام علیك.
منابع (۱)
- ورد فی الغارات ص 348. عن عباس بن سهل بن سعد، عن علی علیه السّلام.
اما بعد، برای مردم حج را برپا کن و روزهای خدا (روزهایی که خدا نعمت یا کیفرش را آشکار کرد) را به یادشان بیاور. بامداد و عصر برای مردم بنشین؛ به کسی که حکم دین را میپرسد پاسخ بده، به نادان آموزش بده و با دانا گفتوگوی علمی کن.
أمّا بعد؛ فأقم للنّاس الحجّ، و ذكّرهم بأیّام اللّه. و اجلس لهم العصرین، فأفت المستفتی، و علّم الجاهل، و ذاكر العالم.
میان تو و مردم، هیچ فرستادهای جز زبانت و هیچ دربان و پردهداری جز چهرهات نباشد.
و لا یكن لك إلی النّاس سفیر إلاّ لسانك، و لا حاجب إلاّ وجهك.
هرگز نیازمندی را که برای گفتن نیازش میآید از دیدار خود بازمدار؛ چون اگر نیازش در همان آغاز که به درِ خانهات میآید رانده شود، بعداً هم که آن را برآورده کنی از تو ستایشی نخواهد شد.
و لا تحجبنّ ذا حاجة عن لقائك بها، فإنّها إن ذیدت عن بابك فی أوّل وردها لم تحمد فیما بعد علی قضائها.
به آنچه از مال خدا نزد تو جمع شده است بنگر و آن را برای کسانی که خانوادهٔ پرجمعیت دارند و گرسنگانی که در منطقهٔ تو هستند خرج کن؛ آن را درست به جاهای فقر و نیازمندی برسان. هر چه از آن زیاد آمد، نزد ما بفرست تا میان کسانی که پیش ما هستند تقسیم کنیم.
و انظر إلی ما اجتمع عندك من مال اللّه فاصرفه إلی من قبلك من ذوی العیال و المجاعة، مصیبا به مواضع المفاقر و الخلاّت؛ و ما فضل عن ذلك فاحمله إلینا لنقسمه فیمن قبلنا.
منابع (۱)
- الفاقة. ورد فی نسخة عبده ص 642. و نسخة الصالح ص 458. و نسخة فیض الإسلام ج 6 ص 1054.
و به مردم مکه فرمان بده که از هیچ ساکن و مسافری کرایهٔ خانه نگیرند؛ زیرا خدای پاک و برتر میفرماید: «سَواءً الْعاکِفُ فِیهِ وَ الْبادِ»، یعنی کسی که در آن ماندگار است و کسی که از بیرون میآید، در آن یکساناند.
و أمر أهل مكّة أن لا یأخذوا من ساكن أجرا، فإنّ اللّه - سبحانه و تعالی - یقول: سَواءً الْعاكِفُ فِیهِ وَ الْبادِ .
منابع (۲)
- ورد فی تذكرة ابن حمدون ص 71. مرسلا.
- الحج/ 25.
«عاکف» کسی است که در آنجا ساکن است، و «بادی» کسی است که اهل آنجا نیست و برای حج به آنجا میآید.
فالعاكف المقیم به، و البادی الّذی یحجّ إلیه من غیر أهله.
خدا ما و تو را به کارهایی که دوست دارد موفق بدارد.
وفّقنا اللّه و إیّاك لمحابّه.
و السّلام.
و السّلام.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۳۹. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن




