کلام علیسخن امیر مؤمنان، به فارسی ساده
تصویر خیالی

۳۷ تا ۳۸ ق (۶۵۷ تا ۶۵۸ م)

داوری، خوارج و از دست رفتن مصر

گروهی از یاران علی پذیرفتن داوری را گناه دانستند و از او جدا شدند (خوارج). داوران دیدار کردند و علی رأی آنان را نپذیرفت؛ روایت مشهور از نیرنگ عمرو عاص در این دیدار سخن می‌گوید. جنگ نهروان پیش آمد و در همین ماه‌ها مالک اشتر در راه مصر درگذشت (بیشتر منابع از زهر سخن می‌گویند) و مصر از دست رفت.

  1. حدود ربیع‌الاول ۳۷ ق (حدود اوت–سپتامبر ۶۵۷ م) علی حدود ۶۰ ساله

    بازگشت به کوفه و جدا شدن خوارج در حروراء

    حروراء، روستایی نزدیک کوفه

    در راه بازگشت از صفین، علی در «حاضرین» نامه‌ای پرمهر و پندآموز برای فرزندش حسن نوشت. وقتی به کوفه رسید، حدود دوازده هزار نفر از سپاهش با شعار «داوری تنها از آن خداست» پذیرش داوری را گناه دانستند و به روستای حروراء رفتند. علی و ابن‌عباس با آنان گفت‌وگو کردند و بسیاری بازگشتند.

    همهٔ ۱۱ متن این رخداد
  2. رمضان ۳۷ ق (یا شعبان ۳۸ ق) (فوریه–مارس ۶۵۸ م) علی حدود ۶۰ ساله

    دیدار داوران و رأی آنان

    دومة الجندل، میان عراق و شام

    داوران در دومة الجندل، میان عراق و شام، دیدار کردند. به روایت مشهور، ابوموسی پذیرفت هر دو، علی و معاویه، کنار گذاشته شوند و این را اعلام کرد، اما عمرو عاص پس از او معاویه را بر سر کار نگه داشت. علی اعلام کرد این رأی بر پایهٔ قرآن نیست و از آن پیروی نمی‌کند.

    همهٔ ۴ متن این رخداد
  3. از شوال ۳۷ تا آغاز ۳۸ ق (حدود مارس–ژوئیه ۶۵۸ م) علی حدود ۶۰ ساله

    گردآمدن خوارج در نهروان و کشتن عبدالله بن خباب

    نهروان، کنار نهر نهروان در جنوب شرقی بغداد امروزی

    خوارج پنهانی و دسته‌دسته کوفه و بصره را ترک کردند، کنار نهر نهروان گرد آمدند و عبدالله بن وهب راسبی را رهبر خود کردند. آنان عبدالله بن خباب، پسر یکی از یاران پیامبر، و همسر باردارش را تنها به خاطر اختلاف عقیده کشتند. علی که سپاهی برای رفتن به شام آماده کرده بود، راه خود را به سوی آنان گرداند.

  4. اواخر ۳۷ یا اوایل ۳۸ ق (پیش از سقوط مصر) (حدود ۶۵۸ م) علی حدود ۶۱ ساله

    فرمان حکومت مصر برای مالک اشتر و شهادت او در راه

    قلزم (نزدیک سوئز امروزی)

    وقتی کار مصر بر محمد بن ابی‌بکر سخت شد، علی مالک اشتر، یار دلاور و مورد اعتمادش، را با فرمان‌نامه‌ای مفصل دربارهٔ حکومت عادلانه به مصر فرستاد. اشتر پیش از رسیدن، در قلزم با عسلی زهرآلود کشته شد و معاویه از این خبر شادمان شد. علی در سوگ او گفت: «مالک، و چه مالکی!»

    همهٔ ۶ متن این رخداد
  5. صفر ۳۸ ق (به محاسبهٔ جدولی حدود ۹ صفر) (حدود ژوئیه ۶۵۸ م (ویکی‌پدیا: ۱۷ ژوئیه)) علی حدود ۶۱ ساله

    جنگ نهروان

    نهروان، کنار نهر نهروان در جنوب شرقی بغداد امروزی

    علی از خوارج خواست قاتلان را تحویل دهند و به هر کس که از صف آنان بیرون بیاید امان داد؛ بسیاری رفتند. با باقی‌ماندگان جنگ شد و تقریباً همه کشته شدند، در حالی که از سپاه علی شمار اندکی کشته شد، همان‌گونه که بنا بر برخی گزارش‌ها خودش پیش از نبرد گفته بود. او پس از جنگ گفت این گروه از میان نمی‌روند و در نسل‌های بعد هم خواهند بود.

    همهٔ ۶ متن این رخداد
  6. صفر ۳۸ ق (ژوئیه–اوت ۶۵۸ م) علی ۶۱ ساله

    از دست رفتن مصر و شهادت محمد بن ابی‌بکر

    فسطاط، مصر

    عمرو عاص با سپاهی از شام و یاری هواداران عثمان در مصر به آنجا حمله کرد. سپاه کوچک محمد بن ابی‌بکر شکست خورد، او را کشتند و پیکرش را در پوست الاغی سوزاندند. علی که نتوانسته بود به‌موقع برایش نیرو بفرستد، بسیار اندوهگین شد و در نامه‌ای به ابن‌عباس از سستی یارانش گلایه کرد.

    همهٔ ۴ متن این رخداد

در همین سال‌ها