نامههانامه ۷۶۱ دقیقه خواندن
سوگ محمد بن ابیبکر و سقوط مصر
نامهٔ امام (ع) به عبدالله بن عباس، پس از کشته شدن محمد بن ابیبکر در مصر
وقتی خبر افتادن مصر به دست سپاه عمرو بن عاص و کشتهشدن محمد بن ابیبکر رسید، امام از کوفه این نامه را برای عبدالله بن عباس، کارگزارش در بصره، نوشت. مصر را «گشودهشده» میخواند و محمد را فرزندی خیرخواه، کارگزاری کوشا و شمشیری برنده مینامد. از کوفیهایی گله میکند که پیش از آن اتفاق، دعوت امام را برای یاری محمد نپذیرفتند. میگوید اگر امید شهادت نبود، دوست نداشت یک روز هم با اینان بماند.
خطاب به: عبدالله بن عباس، فرماندار امام در بصره
بخشهایی از این متن در نهجالبلاغهٔ سید رضی هم آمده است: نامهٔ ۳۵
ادامه از جایی که بودید: رفتن به همان بند
به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
از بندهٔ خدا، علی، امیر مؤمنان، به عبدالله بن عباس.
من عبد اللّه علیّ أمیر المؤمنین إلی عبد اللّه بن عبّاس.
سلام و رحمت و برکتهای خدا بر تو باد.
سلام علیك و رحمة اللّه و بركاته.
من نزد تو خدایی را ستایش میکنم که معبودی جز او نیست.
فإنّی أحمد اللّه إلیك الّذی لا إله إلاّ هو.
منابع (۱)
- ورد فی الغارات ص 196. عن جندب بن عبد اللّه، عن علی علیه السّلام. و ورد فی نسخة ثانیة: عن محمد بن عبد اللّه، عن المدائنی، عن الحارث بن كعب بن عبد اللّه بن قعین، عن حبیب بن عبد اللّه، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 83. عن هشام، عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و عن الحارث بن كعب بن فقیم، عن جندب، عن عبد اللّه بن فقیم، عن الحارث بن كعب، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 6 ص 92. عن إبراهیم، عن محمد بن عبد اللّه، عن المدائنی، عن رجاله، عن علی علیه السّلام.
خبر سقوط مصر و کشته شدن محمد بن ابیبکر از زبان امام (ع)
اما بعد، مصر گشوده شد (به دست دشمن افتاد) و محمد بن ابیبکر، که رحمت خدا بر او باد، شهید شد. پس پاداش مصیبت او را نزد خدای توانا و باعظمت میجوییم و او را اندوختهٔ خود میشماریم؛ فرزندی خیرخواه، کارگزاری پرتلاش، شمشیری برنده و تکیهگاهی مدافع بود.
أمّا بعد؛ فإنّ مصر قد افتتحت، و محمّد بن أبی بكر، رحمه اللّه، قد استشهد. فعند اللّه - عزّ و جلّ - نحتسبه و ندّخره، ولدا ناصحا، و عاملا كادحا، و سیفا قاطعا، و ركنا دافعا.
منابع (۳)
- ورد فی الغارات ص 196. عن جندب بن عبد اللّه، عن علی علیه السّلام. و ورد فی نسخة ثانیة: عن محمد بن عبد اللّه، عن المدائنی، عن الحارث بن كعب بن عبد اللّه بن قعین، عن حبیب بن عبد اللّه، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 6 ص 92. عن إبراهیم، عن محمد بن عبد اللّه، عن المدائنی، عن رجاله، عن علی علیه السّلام. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 316. مرسلا.
- ورد فی تاریخ الطبری ج 4 ص 83. عن هشام، عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و عن الحارث بن كعب بن فقیم، عن جندب، عن عبد اللّه بن فقیم، عن الحارث بن كعب، عن علی علیه السّلام.
- صالحا. ورد فی نسخة العطاردی ص 350. عن نسخة مكتبة ممتاز العلماء فی لكهنو - الهند.
من پیش از این نبرد، مردم را برانگیخته بودم که به او بپیوندند و فرمان داده بودم به فریادش برسند؛ و پنهان و آشکار، و هم در آغاز و هم بارها پس از آن، آنان را فراخواندم.
و قد كنت حثثت النّاس علی لحاقه، و أمرتهم بغیاثه قبل الوقعة؛ و دعوتهم سرّا و جهرا، و عودا و بدءا.
منابع (۱)
- قمت فی النّاس فی بدئه، و حثثتهم. ورد فی الغارات. و تاریخ الطبری.بالأسانید السابقة. باختلاف.
اما برخی با بیمیلی آمدند، برخی به دروغ بهانه آوردند و برخی نشستند و دست از یاری کشیدند.
فمنهم الآتی كارها، و منهم المعتلّ كاذبا، و منهم القاعد خاذلا.
آرزوی مرگ از سوی امام (ع) پس از سقوط مصر و کشته شدن فرزند ابیبکر
از خدای برتر میخواهم که برایم گشایش و راه برونرفتی از دست اینان قرار دهد و هرچه زودتر مرا از دستشان آسوده کند.
أسأل اللّه - تعالی - أن یجعل لی منهم فرجا و مخرجا، و أن یریحنی منهم عاجلا.
منابع (۱)
- ورد فی الغارات ص 196. عن جندب بن عبد اللّه، عن علی علیه السّلام. و ورد فی نسخة ثانیة: عن محمد بن عبد اللّه، عن المدائنی، عن الحارث بن كعب بن عبد اللّه بن قعین، عن حبیب بن عبد اللّه، عن علی علیه السّلام. و فی تاریخ الطبری ج 4 ص 83. عن هشام، عن أبی مخنف، عن علی علیه السّلام. و عن الحارث بن كعب بن فقیم، عن جندب، عن عبد اللّه بن فقیم، عن الحارث بن كعب، عن علی علیه السّلام. و فی شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید ج 6 ص 92. عن إبراهیم، عن محمد بن عبد اللّه، عن المدائنی، عن رجاله، عن علی علیه السّلام.
به خدا سوگند، اگر امید من به شهادت در هنگام رویارویی با دشمن نبود و خود را برای مرگ آماده نکرده بودم، دوست داشتم حتی یک روز با اینان نمانم و هرگز با آنان روبهرو نشوم.
فو اللّه لو لا طمعی عند لقائی عدوّی فی الشّهادة، و توطینی نفسی علی المنیّة، لأحببت أن لا أبقی مع هؤلاء یوما واحدا، و لا ألتقی بهم أبدا.
خدا ما و تو را بر راه درست، و بر تقوا (پرهیزگاری) و هدایتِ خودش استوار بدارد؛ که او بر هر چیزی تواناست.
عزم اللّه لنا و لك علی الرّشد، و علی تقواه و هداه، إنّه علی كلّ شیء قدیر.
و سلام و رحمت و برکتهای خدا بر تو باد.
و السّلام علیك و رحمة اللّه و بركاته.
منابع (۱)
- ورد فی المصادر السابقة. و فی ناسخ التواریخ (مجلد أمیر المؤمنین علیه السّلام) ج 3 ص 317. مرسلا.
متن عربی: «تمام نهج البلاغه»، جلد ۷، صفحهٔ ۲۴۵. «منابع» زیر هر بند، یادداشتهای گردآورنده به عربی است. گزارش خطا در این متن



